ר' לוי יצחק האניג קעגן היליאסענטערסיזם...

[Think and Thank]

פאסילס: קארבאן דעיטינג גייט נאר צוריק ביז ארום 50,000 יאר, ווייל קארבאן-14 צעגייט זיך צו שנעל. רוב פאסילן ווערן געדעיט מיט אנדערע מהלכים
שטיינער: גערעכט, קארבאן דעיטינג ארבעט נאר אויף עפעס וואס האט אמאל געלעבט. (קיינער האט נישט געשריבן אנדערשט)
ספעיס: מען נוצט יא קארבאן-14 אויף מעטעאריטס. קאסמיש שטראלן שאפט קארבאן-14 אינעם שטיין. ווען ער פאלט אראפ אויף דער ערד, הערט עס אויף און הייבט אן צו צעגיין. דורכן מעסטן וויפיל ס'איז געבליבן, ווייסט מען ווען דער מעטעאריט איז אראפגעפאלן.

וועסט אודאי נישט ברוגז זיין אז איך לאז זיך נישט אריינשלעפן אין דיין שפיל פון קוועטשן א ווארט ארויף א ווארט אראפ. דו האסט פרובירט אוועקצושטעלן א יסוד אז קארבאן דעיטינג ווערט כמעט נישט באנוצט צו דעיטן זאכן אויף די וועלט (וואס די מבול האט געקענט צומישן די חשבון), און עס איז ליגנט. מען נוצט עס גאר אסאך אויף ארכעאלאגישע געפינסן (נישט דוקא פאסילס ווי דו פרובירסט צו שפילן מיט די ווערטער) און אנדערע זאכן אויף פלאנעט ערד, אזוי אז זייער אסאך חשבונות וואס די סייענטיפישע וועלט האט דערקלערט אלס פאקט איז באזירט אויף קארבאן דעיטינג פון זאכן וואס האבן דורכגעלעבט די מבול.

און לאמיר עס נעמען א טריט ווייטער. דו האסט פרובירט אפצופרעגן מיין קשיא פון דעם מבול מיט דעם אז מען נוצט קארבאן דעיטינג אויף שטיינער פון ספעיס. יעצט ביזטו מודה אז מען נוצט עס נאר אויף שטיינער פון ספעיס 'וואס זענען אראפגעפאלן אויף די וועלט', צו כלומר'שט באשטעטיגן ווען זיי זענען אראפגעפאלן. סאו אויב קארבאן דעיטינג באשטימט אז עס איז אראפגעפאלן 30,000 יאר צוריק, איז עס דאך שוין דא געווען ביים מבול, ממילא איז די חשבון ווייטער נישט קראנט.

אין סך הכל: נישט נאר וואס דיין פרואוו אראפצומאלן כאילו סייענס בויעט נישט קיין סאך אויף קארבאן דעיטינג פון ערדליכע זאכן איז נישט ריכטיג, נאר אפילו דיינע ספעיס שטיינער זענען אויך ערגליכע זאכן אין די קאנטעקסט און די קשיא פונ'ם מבול איז קאי וקיים 100%.

סארי, איך האב בכלל נישט געזוכט זיך אריינצומישן, איך האב נאר געוואלט קלארשטעלן די פאקטן. גארנישט מער.

איך האב פולע רעספעקט פאר דיין פרואוו אפצופרעגן קארבאן דעיטינג דורכן מבול. נאר ווייס אז קארבאן דעיטינג איז איין קליין שטיקל אינעם פאזל. וואס טוסטו מיט:

דעם גרענד קעניאן, שיכטן אין אזערעס, אייז-שיכטן, דער ים-באדן וואס ווייזט ווי אזוי די קאנטינענטן זענען צעגאנגען, זאלץ-שיכטן אונטערן ים, פארשטיינערטע ערד וואס מען טרעפט אלטע ערד מיט ווארצלען אונטער דעם, די האוואי אינזלען, שריים פון גלעטשערס, דער סדר פון פאסילן. ועוד

כ'האב נישט די כח, צייט און נערוון דורכצוגיין בעיון יעדע פון די זאכן וואס דו האסט דערמאנט בהעברה בעלמא, אבער די יסוד פון אלעם איז אז כמעט אלעס וואס דו דערמאנסט איז טעאריעס, נישט קיין פאקטן. למשל די גרענד קעניאן איז א פאקט אז עס עקזיסטירט, אבער דאס אז עס איז געשאפן געווארן דורך וואסער וואס האט צוביסלעך, דורכאויס צענדליגער מיליאנען יאר, אוועקגעוואשן די זאמד, איז א טעאריע, נישט קיין פאקט. ס'קען פונקט אזוי זיין אז דער אויבערשטער האט עס פשוט אזוי באשאפן (ווי חז"ל זאגן אין צייר כאלוקינו), און כ'וואלט בכלל נישט געווען סורפרייזד אויב אין 20 יאר ארום וועט סייענס אויפקומען מיט א פרישע טעאריע וויאזוי די גרענד קעניאן האט זיך פארמירט, דאסמאל דורכאויס טריליאנען יאר, און וועלן לאכן פון די נארישע טעאריע אז עס איז געשען דורך וואסער.

[aitch]

וועסט אודאי נישט ברוגז זיין אז איך לאז זיך נישט אריינשלעפן אין דיין שפיל פון קוועטשן א ווארט ארויף א ווארט אראפ. דו האסט פרובירט אוועקצושטעלן א יסוד אז קארבאן דעיטינג ווערט כמעט נישט באנוצט צו דעיטן זאכן אויף די וועלט (וואס די מבול האט געקענט צומישן די חשבון), און עס איז ליגנט. מען נוצט עס גאר אסאך אויף ארכעאלאגישע געפינסן (נישט דוקא פאסילס ווי דו פרובירסט צו שפילן מיט די ווערטער) און אנדערע זאכן אויף פלאנעט ערד, אזוי אז זייער אסאך חשבונות וואס די סייענטיפישע וועלט האט דערקלערט אלס פאקט איז באזירט אויף קארבאן דעיטינג פון זאכן וואס האבן דורכגעלעבט די מבול.

און לאמיר עס נעמען א טריט ווייטער. דו האסט פרובירט אפצופרעגן מיין קשיא פון דעם מבול מיט דעם אז מען נוצט קארבאן דעיטינג אויף שטיינער פון ספעיס. יעצט ביזטו מודה אז מען נוצט עס נאר אויף שטיינער פון ספעיס 'וואס זענען אראפגעפאלן אויף די וועלט', צו כלומר'שט באשטעטיגן ווען זיי זענען אראפגעפאלן. סאו אויב קארבאן דעיטינג באשטימט אז עס איז אראפגעפאלן 30,000 יאר צוריק, איז עס דאך שוין דא געווען ביים מבול, ממילא איז די חשבון ווייטער נישט קראנט.

אין סך הכל: נישט נאר וואס דיין פרואוו אראפצומאלן כאילו סייענס בויעט נישט קיין סאך אויף קארבאן דעיטינג פון ערדליכע זאכן איז נישט ריכטיג, נאר אפילו דיינע ספעיס שטיינער זענען אויך ערגליכע זאכן אין די קאנטעקסט און די קשיא פונ'ם מבול איז קאי וקיים 100%.

סארי, איך האב בכלל נישט געזוכט זיך אריינצומישן, איך האב נאר געוואלט קלארשטעלן די פאקטן. גארנישט מער.

איך האב פולע רעספעקט פאר דיין פרואוו אפצופרעגן קארבאן דעיטינג דורכן מבול. נאר ווייס אז קארבאן דעיטינג איז איין קליין שטיקל אינעם פאזל. וואס טוסטו מיט:

דעם גרענד קעניאן, שיכטן אין אזערעס, אייז-שיכטן, דער ים-באדן וואס ווייזט ווי אזוי די קאנטינענטן זענען צעגאנגען, זאלץ-שיכטן אונטערן ים, פארשטיינערטע ערד וואס מען טרעפט אלטע ערד מיט ווארצלען אונטער דעם, די האוואי אינזלען, שריים פון גלעטשערס, דער סדר פון פאסילן. ועוד

כ'האב נישט די כח, צייט און נערוון דורכצוגיין בעיון יעדע פון די זאכן וואס דו האסט דערמאנט בהעברה בעלמא, אבער די יסוד פון אלעם איז אז כמעט אלעס וואס דו דערמאנסט איז טעאריעס, נישט קיין פאקטן. למשל די גרענד קעניאן איז א פאקט אז עס עקזיסטירט, אבער דאס אז עס איז געשאפן געווארן דורך וואסער וואס האט צוביסלעך, דורכאויס צענדליגער מיליאנען יאר, אוועקגעוואשן די זאמד, איז א טעאריע, נישט קיין פאקט. ס'קען פונקט אזוי זיין אז דער אויבערשטער האט עס פשוט אזוי באשאפן (ווי חז"ל זאגן אין צייר כאלוקינו), און כ'וואלט בכלל נישט געווען סורפרייזד אויב אין 20 יאר ארום וועט סייענס אויפקומען מיט א פרישע טעאריע וויאזוי די גרענד קעניאן האט זיך פארמירט, דאסמאל דורכאויס טריליאנען יאר, און וועלן לאכן פון די נארישע טעאריע אז עס איז געשען דורך וואסער.

האסט געליינט וואס כ'האב געשריבן דא?
viewtopic.php?p=280059#p280059

[תינוק הבורח]

זה לשון הרמב״ם (מורה נבוכים ח״ג פי״ד): ולא תבקש ממני שיסכים כל מה שזכרוהו מענין התכונה למה שהענין נמצא - כי החכמות הלימודיות היו בזמנים ההם חסרות ולא דברו בהם על דרך קבלה מן הנביאים אבל מאשר הם חכמי הדורות ההם בענינים ההם או מאשר שמעום מחכמי הדורות ההם. ולא מפני זה אומר בדברים שנמצא להם שהם מסכימים לאמת - שהם בלתי אמיתיים או נפלו במקרה; אבל כל מה שאפשר לפרש דברי האדם עד שיסכימו למציאות אשר התבאר מציאותו במופת הוא יותר ראוי באדם המעולה המודה על האמת - לעשותו:

אמת שזהו דעת הרמב''ם במורה נבוכים(ויל''ע בזה)

איך האב א שטיקל ראיה פון לשון הרמב"ם אליין אין הלכות קידוש החודש (פי"ז הכ"ד), אז באמת האט אויך דער רמב"ם געהאלטן אז די חכמת התכונה פון חכמי ישראל איז בקבלה איש מפי איש אדער בנבואה, נאר אין מורה נבוכים גייט ער מיט א אנדערע גאנג כידוע.

וז"ל הרמב"ם: "וטעם כל אלו החשבונות ומפני מה מוסיפים מנין זה ומפני מה גורעין, והיאך נודע כל דבר ודבר מאלו הדברים, והראיה על כל דבר ודבר, היא חכמת התקופות והגימטריות שחברו בה חכמי יון ספרים הרבה, והם הנמצאים עכשיו ביד החכמים. אבל הספרים שחברו חכמי ישראל שהיו בימי הנביאים מבני יששכר לא הגיעו אלינו. ומאחר שכל אלו הדברים בראיות ברורות הם שאין בהם דופי ואי אפשר לאדם להרהר אחריהם, אין חוששין למחבר בין שחברו אותם נביאים בין שחברו אותם האומות, שכל דבר שנתגלה טעמו ונודעה אמיתתו בראיות שאין בהם דופי אנו סומכין על זה האיש שאמרו או שלמדו על הראיה שנתגלתה והטעם שנודע".

און איך בין מדייק אין דעם רמב"ם צוויי נקודות.

ערשטנס, דער רמב"ם זאגט בפירוש 'ספרים שחברו חכמי ישראל שהיו בימי הנביאים מבני יששכר'. און ס'איז אינטערעסאנט וואס ער איז מדגיש דוקא "בימי הנביאים", וואס דאס מיינט אז זייער חכמת התכונה האט געהאט א שייכות מיט נבואה.

און דער צווייטער דיוק. פארוואס דארף זיך דער רמב"ם בכלל פארענטפערן אז די ספרי חכמי ישראל זענען נישט אנגעקומען צו אונז? איז דאך משמע אז ווען מיר וואלטן יא געהאט די ספרי חכמי ישראל וואלט ער זיך באנוצט מיט זיי אנשטאט די ספרי חכמי יון. ולכאורה איז דאס א פלא, ווייל דער רמב"ם אליין שרייבט דאך גלייך ווייטער אז ווען א זאך איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי איז נישט קיין שום נפקא מינה ווער ס'האט עס געזאגט, צי נביאים צי אומות העולם, ווייל דער אמת בלייבט אמת נישט קיין חילוק ווער ס'איז דער מחבר דערפון. אויב אזוי וואס איז בכלל די נפקא מינה צי מיר האבן די ספרי חכמי ישראל אדער די ספרי חכמי יון, אז די חשבונות זענען סייווי מוכח בראיות שאין בהם דופי?

אלא מאי, איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא אנערקענט א מעלה אין די חכמה פון חכמי ישראל אז עס קומט פון עפעס א העכערע מקום פון ווי די חכמת האומה''ע קומט.

דער רמב"ם שרייבט עס אויך אין משנה תורה.

[תינוק הבורח]

אמת שזהו דעת הרמב''ם במורה נבוכים, (ויל''ע בזה) אולם אין כן דעת שאר הראשונים והאחרונים וכן הורישו רבותינו נ''ע מורישי מסורת התורה לדורותיהם, ועי' מ''ש רבינו החזו''א זי''ע

ברענג אראפ דעם גר''א [הבקי בכל חכמות העולם] אין הל' מעונן ומנחש.

נישט עכט נוגע צו דעם שמועס, אבער

ביאור הגר''א סימן קע''ט סקי''ג:

הרמב"ם וכ"כ בפי' המשנה לפ"ד דעבודת כוכבים אבל כל הבאים אחריו חלקו עליו שהרי הרבה לחשים נאמרו בגמרא והוא נמשך אחר הפלוסופיא ולכן כ' שכשפים ושמות ולחשים ושדים וקמיעות הכל הוא שקר אבל כבר הכו אותן על קדקדו שהרי מצינו הרבה מעשיות בגמ' ע"כ שמות וכשפים אמרה איהי מלתא ואסרתה לארבא אמרו כו' (שבת פ"א ב' חולין ק"ה ב') ובספ"ד מיתות ובירושלמי שם עובדא דר"א ור"י ובן בתירה וכן ר"ח ור"א דאיברו עיגלא תילתא ור' יהושע דאמר שם ואוקמיה בין שמיא לארעא (בכורות ח' ב') וכן אבישי בן צרויה (סנהדרין צ"ה א') והרבה כיוצא ואמרו (בספ"ד מיתות חולין ז' ב') למה נקרא שמן כשפים כו'. והתורה העידה ויהיו תנינים וע' זוהר שם וכן קמיעין בהרבה מקומות ולהשים רבו מלספר. והפלסופיא הטתו ברוב לקחה לפרש הגמרא הכל בדרך הלציי ולעקור אותם מפשטן וח"ו איני מאמין בהם ולא מהם ולא מהמונם אלא כל הדברים הם כפשטן אלא שיש בהם פנימיות לא פנימיות של בעלי הפלוסופיא שהם חצוניות אלא של בעלי האמת:

ונחלקו תלמידי הגר"א אם אכן יצאו דברים אלו מפי הגר"א, והבוחר יבחר.

[צווייטער]

אמת שזהו דעת הרמב''ם במורה נבוכים(ויל''ע בזה)

איך האב א שטיקל ראיה פון לשון הרמב"ם אליין אין הלכות קידוש החודש (פי"ז הכ"ד), אז באמת האט אויך דער רמב"ם געהאלטן אז די חכמת התכונה פון חכמי ישראל איז בקבלה איש מפי איש אדער בנבואה, נאר אין מורה נבוכים גייט ער מיט א אנדערע גאנג כידוע.

וז"ל הרמב"ם: "וטעם כל אלו החשבונות ומפני מה מוסיפים מנין זה ומפני מה גורעין, והיאך נודע כל דבר ודבר מאלו הדברים, והראיה על כל דבר ודבר, היא חכמת התקופות והגימטריות שחברו בה חכמי יון ספרים הרבה, והם הנמצאים עכשיו ביד החכמים. אבל הספרים שחברו חכמי ישראל שהיו בימי הנביאים מבני יששכר לא הגיעו אלינו. ומאחר שכל אלו הדברים בראיות ברורות הם שאין בהם דופי ואי אפשר לאדם להרהר אחריהם, אין חוששין למחבר בין שחברו אותם נביאים בין שחברו אותם האומות, שכל דבר שנתגלה טעמו ונודעה אמיתתו בראיות שאין בהם דופי אנו סומכין על זה האיש שאמרו או שלמדו על הראיה שנתגלתה והטעם שנודע".

און איך בין מדייק אין דעם רמב"ם צוויי נקודות.

ערשטנס, דער רמב"ם זאגט בפירוש 'ספרים שחברו חכמי ישראל שהיו בימי הנביאים מבני יששכר'. און ס'איז אינטערעסאנט וואס ער איז מדגיש דוקא "בימי הנביאים", וואס דאס מיינט אז זייער חכמת התכונה האט געהאט א שייכות מיט נבואה.

און דער צווייטער דיוק. פארוואס דארף זיך דער רמב"ם בכלל פארענטפערן אז די ספרי חכמי ישראל זענען נישט אנגעקומען צו אונז? איז דאך משמע אז ווען מיר וואלטן יא געהאט די ספרי חכמי ישראל וואלט ער זיך באנוצט מיט זיי אנשטאט די ספרי חכמי יון. ולכאורה איז דאס א פלא, ווייל דער רמב"ם אליין שרייבט דאך גלייך ווייטער אז ווען א זאך איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי איז נישט קיין שום נפקא מינה ווער ס'האט עס געזאגט, צי נביאים צי אומות העולם, ווייל דער אמת בלייבט אמת נישט קיין חילוק ווער ס'איז דער מחבר דערפון. אויב אזוי וואס איז בכלל די נפקא מינה צי מיר האבן די ספרי חכמי ישראל אדער די ספרי חכמי יון, אז די חשבונות זענען סייווי מוכח בראיות שאין בהם דופי?

אלא מאי, איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא אנערקענט א מעלה אין די חכמה פון חכמי ישראל אז עס קומט פון עפעס א העכערע מקום פון ווי די חכמת האומה''ע קומט.

דער רמב"ם שרייבט עס אויך אין משנה תורה.

דו מיינסט דעם רמב"ם אין הלכות קידוש החודש פי"ז הכ"ד, וואס איך האב דאך אליין געברענגט, אדער האסטו אן אנדערן לשון אין משנה תורה?

[צווייטער]

מענין לענין באותו ענין.

וואס איז טייטש אין דורשין מעשה בראשית לשנים? משנה חגיגה.

מחלוקה גדולה אויב עס מיינט אסטראנאמיע אדער קבלה

אויף מעשי מרכבה איז א מחלוקה, מעשי בראשית מיינט דאס וואס מען שמועסט דא.

[צווייטער]

ברענג אראפ דעם גר''א [הבקי בכל חכמות העולם] אין הל' מעונן ומנחש.

נישט עכט נוגע צו דעם שמועס, אבער

ביאור הגר''א סימן קע''ט סקי''ג:

הרמב"ם וכ"כ בפי' המשנה לפ"ד דעבודת כוכבים אבל כל הבאים אחריו חלקו עליו שהרי הרבה לחשים נאמרו בגמרא והוא נמשך אחר הפלוסופיא ולכן כ' שכשפים ושמות ולחשים ושדים וקמיעות הכל הוא שקר אבל כבר הכו אותן על קדקדו שהרי מצינו הרבה מעשיות בגמ' ע"כ שמות וכשפים אמרה איהי מלתא ואסרתה לארבא אמרו כו' (שבת פ"א ב' חולין ק"ה ב') ובספ"ד מיתות ובירושלמי שם עובדא דר"א ור"י ובן בתירה וכן ר"ח ור"א דאיברו עיגלא תילתא ור' יהושע דאמר שם ואוקמיה בין שמיא לארעא (בכורות ח' ב') וכן אבישי בן צרויה (סנהדרין צ"ה א') והרבה כיוצא ואמרו (בספ"ד מיתות חולין ז' ב') למה נקרא שמן כשפים כו'. והתורה העידה ויהיו תנינים וע' זוהר שם וכן קמיעין בהרבה מקומות ולהשים רבו מלספר. והפלסופיא הטתו ברוב לקחה לפרש הגמרא הכל בדרך הלציי ולעקור אותם מפשטן וח"ו איני מאמין בהם ולא מהם ולא מהמונם אלא כל הדברים הם כפשטן אלא שיש בהם פנימיות לא פנימיות של בעלי הפלוסופיא שהם חצוניות אלא של בעלי האמת:

ונחלקו תלמידי הגר"א אם אכן יצאו דברים אלו מפי הגר"א, והבוחר יבחר.

ס'איז עכט נישט נוגע צום שמועס, אבער כ'האב טאקע נאכגעקוקט ואכן נחלקו תלמידי גר''א האם יצא בחריפות כזה, אבער דעתו בלי החריפות במקומו עומדת.

אפילו מ'וועט אננעמען אז א דרוקער האט עס אריינגעלייגט קענסטו כאטש זען וואס די ווינט איז געווען אין ווילנא בהשפעת הגר''א.

מלהד''ד, אין בעלזא האט מען נישט געדארפט ארויסווארפן בחורים פון ישיבה פאר'ן מאכן א פראטעסט אקעגן די מדינה שלא ברשות ההנהלה (שווארצע בלע''ז), אבער אין סאטמאר האט מען ארויסגעווארפן פון ישיבה...

[שיש]

און דער צווייטער דיוק. פארוואס דארף זיך דער רמב"ם בכלל פארענטפערן אז די ספרי חכמי ישראל זענען נישט אנגעקומען צו אונז? איז דאך משמע אז ווען מיר וואלטן יא געהאט די ספרי חכמי ישראל וואלט ער זיך באנוצט מיט זיי אנשטאט די ספרי חכמי יון. ולכאורה איז דאס א פלא, ווייל דער רמב"ם אליין שרייבט דאך גלייך ווייטער אז ווען א זאך איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי איז נישט קיין שום נפקא מינה ווער ס'האט עס געזאגט, צי נביאים צי אומות העולם, ווייל דער אמת בלייבט אמת נישט קיין חילוק ווער ס'איז דער מחבר דערפון. אויב אזוי וואס איז בכלל די נפקא מינה צי מיר האבן די ספרי חכמי ישראל אדער די ספרי חכמי יון, אז די חשבונות זענען סייווי מוכח בראיות שאין בהם דופי?

אלא מאי, איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא אנערקענט א מעלה אין די חכמה פון חכמי ישראל אז עס קומט פון עפעס א העכערע מקום פון ווי די חכמת האומה''ע קומט.

ווי אזוי איז דער דיוק מגלה אז דאס וואס ער שרייבט אין מורה (אז למעשה כהיום גייט מען מיט דער וואס ווייזט אויף במציאות) איז נישט וואס ער האלט באמת?

נניח אז יש מעלה לחכמי ישראל בחכמת התכונה, איז עס נישט נוגע למעשה כהיום.

[שיש]

דער קאטוילישער קירכע גלייבט אין עוועלוציע.

איך וואלט נישט געברענגט קיין גרויסע ראיות פון דער קירכע ווייל זיי האבן נישט קיין ברירה כידוע.

אבער דאס אז דער ממציא איז געווען א מאמין איז דאך ידוע.

איראניש אז דאס וואס האט לכאורה געטריבן די דעמאלטסדיגע אטעאיסטן זיך ארויפצואווארפן דערויף, נעמליך קדמות, איז ממילא נישט געבליבן דערפון.

[צווייטער]

און דער צווייטער דיוק. פארוואס דארף זיך דער רמב"ם בכלל פארענטפערן אז די ספרי חכמי ישראל זענען נישט אנגעקומען צו אונז? איז דאך משמע אז ווען מיר וואלטן יא געהאט די ספרי חכמי ישראל וואלט ער זיך באנוצט מיט זיי אנשטאט די ספרי חכמי יון. ולכאורה איז דאס א פלא, ווייל דער רמב"ם אליין שרייבט דאך גלייך ווייטער אז ווען א זאך איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי איז נישט קיין שום נפקא מינה ווער ס'האט עס געזאגט, צי נביאים צי אומות העולם, ווייל דער אמת בלייבט אמת נישט קיין חילוק ווער ס'איז דער מחבר דערפון. אויב אזוי וואס איז בכלל די נפקא מינה צי מיר האבן די ספרי חכמי ישראל אדער די ספרי חכמי יון, אז די חשבונות זענען סייווי מוכח בראיות שאין בהם דופי?

אלא מאי, איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא אנערקענט א מעלה אין די חכמה פון חכמי ישראל אז עס קומט פון עפעס א העכערע מקום פון ווי די חכמת האומה''ע קומט.

ווי אזוי איז דער דיוק מגלה אז דאס וואס ער שרייבט אין מורה (אז למעשה כהיום גייט מען מיט דער וואס ווייזט אויף במציאות) איז נישט וואס ער האלט באמת?

נניח אז יש מעלה לחכמי ישראל בחכמת התכונה, איז עס נישט נוגע למעשה כהיום.

ווען דו שרייבסט אז ''למעשה כהיום גייט מען מיט דער וואס ווייזט אויף במציאות'', וואס מיינסטו מיט 'למעשה'? אויב דו רעדסט פון די חשבונות וואס דער רמב"ם נוצט אין הלכות קידוש החודש, איז דאך דאס נישט קיין שאלה פון אננעמען אדער אפפרעגן די חכמה פון חז"ל, נאר פון וועלכע חשבונות מ'קען זיך באנוצן צו באשטימען די מציאות. און אויב דו רעדסט פון דעם מורה נבוכים, איז דאך דארט בכלל נישט די שאלה וועלכע הלכה מ'זאל פסק'נען, נאר ווי אזוי מ'דארף פארשטיין דברי חז"ל.

דער עיקר נקודה וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען איז, אז פון הלכות קידוש החודש איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא געהאלטן אז זייער חכמה איז נישט געווען בלויז א תוצאה פון מענטשליכן שכל און חקירה, אזויווי להבדיל די חכמי אומות העולם, נאר זי האט געהאט א העכערן מקור. און דאס איז איז אינגאנצן אן אנדערער מהלך ווי וואס ער שרייבט אין מורה נבוכים, אז די חכמות זענען געווען חסרות און זיי האבן גערעדט לויט די חכמי הדורות.

און דאס וואס דו פרעגסט אז למעשה כהיום גייט מען מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, דארף מען פארשטיין אויף צוויי אופנים.

ערשטנס, ווי כ'האב שוין פריער געברענגט דער מהר"ל וואס איז מסביר אין באר הגולה (באר הששי), אז חז"ל האבן אוודאי געוואוסט דעם גשמיות'דיגן סדר ומהלך הדברים, און ווען מיר טרעפן אין זייערע ווערטער א מהלך וואס שטימט נישט מיט דער מציאות המוחשית, איז נישט דער פשט אז זייער חכמה איז געווען חסרה ח"ו, נאר אז זיי האבן גערעדט פון דעם פנימיות'דיגן סדר הדברים. ממילא קען מען למעשה נוצן די חשבונות וואס באשרייבן דעם גשמיות'דיגן מהלך, אן דעם וואס דאס זאל זיין א סתירה צו דברי חז"ל.

צווייטנס, דאס וואס דער רמב"ם שרייבט אז מ'גייט נאך ראיות ברורות שאין בהם דופי, מיינט טאקע נאר ווען דער ענין איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי, נישט ווען ס'רעדט זיך פון השערות און טעאריעס וואס זענען נאכנישט באוויזן געווארן באופן מוחלט. מ'קען נישט נעמען יעדע אנגענומענע וויסנשאפטליכע טעאריע און דערמיט אפפרעגן דברי חז"ל. נאר ווען ס'איז א מציאות ברורה ומוכחת, דארף מען פארשטיין ווי אזוי די ווערטער פון חז"ל שטימען דערמיט.

ממילא זענען דא צוויי נקודות. איינס, די חכמה פון חז"ל איז געווען ממקור עליון, און זיי האבן געוויסט אויך דעם גשמיות'דיגן מהלך, כאטש זיי האבן צומאל גערעדט פון דעם פנימיות הדברים. און צווייטנס, אפילו ווען מ'באנוצט זיך למעשה מיט די חכמות פון אומות העולם, איז דאס נאר ווען דער ענין איז מוכח בראיות ברורות, נישט בלויז ווייל די היינטיגע וויסנשאפט האט אנגענומען א געוויסע טעאריע.

דאס איז מיין עיקר נקודה, און דערפאר איז די טענה אז למעשה כהיום באנוצט מען זיך מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, בכלל נישט קיין פירכא אויף דעם יסוד.

[חנן]

און דא קומט דער צווייטער טעם פונעם רמב"ם אריין. ס'איז אמת אז אסאך סייענטיסטן היינט שטיפן עוואלוציע דוקא ווייל זיי מיינען אז ס'איז סותר די תורה, און ווער ס'ניצט עס צו זאגן אז ס'איז נישט דא קיין בורא איז טאקע א כופר. אבער דאס איז זיין כפירה, נישט עוואלוציע'ס. עוואלוציע אליין לייקענט נישט גארנישט (פארשטייט זיך אננעמענדיג אז השם האט עס געפירט). סא צי דו נעמסט עס אן אדער נישט, הענגט אין איין זאך: איז עס א פאקט אדער נישט. וואס דער סייענטיסט גלייבט, טוישט נישט די ראיות.

רבונא דעלמא! טרעף מיר איין סייענטיסט וואס זאל האלטן פון די עוואלוציע הארורה און פערצופאל אויך האלטן אז ס'איז דא א בורא.

די צוויי זאכן זענען געקניפט און געבינדן, מ'איז אויפגעקומען מיט'ן שיטה הארורה נאר מיט'ן ציל צו אוועקנעמען די 'בורא'!

קומסטו מיט א מורא'דיגע המצאה (נישט דו, נאר פון ווי דו האסט עס געליינט), אז מ'גייט עס אפטיילן, מ'גייט האלטן פון די שיטה הארורה און זאגן אז דאס איז דער אופן וויאזוי דער בורא האט באשאפן די וועלט.

אויב האלטסטו פון א 'בורא' דארפסטו נישט צוקומען צו דעם, די גאנצע שיטה איז נולד געווארן נאר כדי צו פארענטפערן וויאזוי די וועלט איז באשאפן געווארן אן א בורא.

דאס קומט פון די מאדערנער וועלט וואס וויל אריינברענגן דעות זרות בתוך עם התורה. כידוע.

דער קאטוילישער קירכע גלייבט אין עוועלוציע.

אין דירעקטער רעזולטאט פון זייער נארישע קאמף קעגן הילעאצענטעריזם. זיי האבן געקעמפט דערקעגן מיט ציין און נעגל, ווייל לויט ווי זיי האבן געטייטשט פסוקים האט עס נישט געשטימט, אבער ווען דער גאנצער וועלט האט דאס אנגענומען אלס א באשטעטיגטער פאקט, האבן זיי איינגענומען בושות. אזוי אז ווען דארווין איז אויפגעקומען זיין עוואלוציע טעאריע, וואס וואלט באמת געווען אסאך גרינגער פאר די קירכע דאס צו באקעמפן, זינט קיין קאנקרעטע באווייזן דערויף זענען נאך קיינמאל אפירגעקומען (קארבאן דעיטינג, ווי @Think and Thank דערמאנט שוין, איז זייער גרינג אפצופרעגן), האבן זיי שוין אבער געהאלטן נאכן זיך אפבריען מיט הילעאצענטעריזם און דעריבער פרובירט צו מאכן נארישע דוחקים אז זיי זאלן דאס נישט מוזן באקעמפן.

[חנן]

אן אריינגיין אין א אריכות פארוואס.

יא עס איז כפירה אזוי צו האלטן, לדידן וואס מיר קומען שוין פון אונזערע רבי'ס - המהר''ל הקדוש והבעש''ט הקדוש ותלמידיו זי''ע ורבש''י החת''ם סופר ורבינו הגר''א זי''ע - וואס האבן אונז אזוי מנחיל געווען.

איך האלט אז @צווייטער איז נישט גערעכט.
עס איז געשריבן געווארן אזא זעקס אדער זיבן פאוסט'ס, אלע דערפון מיט בערך די זעלבע תוכן, אז אלעס וואס חז"ל האבן געזאגט איז אמת.
עס איז פשוט אז חכמינו ז"ל האבן געהאט רוח הקודש, אזוי אויך אז זייער "מסורה" איז אמת איש מפי איש מסיני. די גמרא (בכורות ח:) פארציילט אז רבי יהושע בן חנניה האט ארויס געלערנט געוויסע ידיעות פון בעלי חיים פון א דרש פון א פסוק און האט זיך שפעטער מתווכח געווען מיט די רומ'ישע מומחים אויף בעלי חיים, אויף וועלכע די חכמים האבן זיך געווינדערט אויף אים, און געפרעגט וכי לאו חכימי נינהו?
מיט דעם אלעם, נישט א יעדע ידיעה וואס חז"ל האבן געוויסט איז א רוח הקודש אדער א מסורה פון משה רבינו אדער פון א נביא. אין פאקט, חז"ל האבן גענומען היפש ידיעות פון אייגנע ערפארונג, פשוטע מענטשען, און אפילו פון גוים. די גמרא פארציילט (עו"ז כ"ח.) ווי אזוי רבי יוחנן האט געלערנט א געוויסע מעדיצין פון א גוי'שע פרוי און עס פארגעלערנט פאר זיינע תלמידים, און שפעטער און די זעלבע גמרא שטייט אז אביי און רב פפא האבן געלערנט רפואה פון אראבער. נאך מער, אין גמרא (נדה כב:) שטייט אז רבי אלעזר בר צדוק האט פארציילט אז עס איז געווען א שאלה וואס מען האט געפרעגט זיין טאטע (רבי צדוק) און זיין טאטע האט געפרעגט די חכמים און די חכמים האבן געפרעגט א דאקטער, אזוי אויך אין חולין עז. שטייט פון רב "דבר זה שאלתי לחכמים ולרופאים"
אין די גמרא (נדה דף ל:) זענען די חכמים חולק אויף רבי ישמעאל און ברענגען א ראיה פון אן עקספירימענט וואס מלכת אלכסנדרוס האט דורך געפירט.
די גמרא אין סנהדרין (צא:) שטייט עטליכע זאכן וואס רבי האט געהאלטען און אנטנינוס האט אים געזאגט אנדערש און רבי האט מסכים געווען מיט אנטנינוס, און אפילו גע'דרש'נט א פסוק פאר א ראיה אז אנטנינוס איז גערעכט.
חז"ל האבן א אמת'ע מסורה מיט אמת'ע קבלות. השי"ת האט געגעבן פאר די חכמים "רוח הקודש". השי"ת האט נישט אויסגעמעקט חז"ל'ס אייגענע ידיעות, אבזערוואציעס, און אזוי ווייטער.
אויב די חכמים אין אסטראלעגי און אין אסטראנעמי פון יענע צייטן האבן געהאלטען אז די וועלט איז אינמיטן און די זון דרייט זיך ארום, איז נישט דא קיין שום סיבה פארוואס חז"ל האבן געדארפט באקומען א נבואה אויב די מציאות איז אנדערש מאחר וואס עס נישט נוגע אויף למעשה פאר גארנישט.

עס איז אמת אז טייל קדמונים האבן יא געלערנט אז ס'דא זאכן וואס חז"ל האבן גענומען פון גויים וכדומה און ביי יענע זאכן האט עס נישט א דין ווי דברי חז"ל וואס מען מוז גלייבן (אנדערע זענען מחולק אפילו אויף דעם), אבער, חכמת התכונה איז קלאר פון די זאכן וואס חז"ל האבן מקבל געווען איש מפי איש ביז משה רבינו וואס איינער וואס לייקנט אין דעם איז אן אפיקורס, און נישט אז זיי האבן דאס גענומען פון די אסטראנאמער פון יענע צייט. ס'דא אסאך ראיות אויף דעם, כ'וועל נאר ברענגען עטליכע: אמר להם ר"ג לחכמים כך מקובלני מבית אבי אבא פעמים שבא בארוכה ופעמים שבא בקצרה וכו' אמר להם ר"ג כך מקובלני מבית אבי אבא אין חדושה של לבנה פחותה מעשרים ותשעה יום ומחצה ושני שלישי שעה וע"ג חלקים. נאכמער, די גמרא אין שבת (עה.) זאגט זאגאר אז דאס איז א חכמה וואס נאר די אידן האבן און נישט די גוים: א"ר שמואל בר נחמני א"ר יוחנן מנין שמצוה על האדם לחשב תקופות ומזלות שנאמר (דברים ד, ו) ושמרתם ועשיתם כי היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים איזו חכמה ובינה שהיא לעיני העמים הוי אומר זה חישוב תקופות ומזלות.
עס איז קלאר געווען א חכמה וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד. עס איז אפילו געווען א נוסח מיט די פרטים פון קידוש החודש וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד, וואס די גמרא ברענגט עס צו (די גמרא זאגט נישט בפירוש אז עס קומט פון דארט אבער רש"י איז אזוי מסביר).
רבינו חננאל האלט (הובאו דבריו ברבנו בחיי פר' בא) אז פון משה רבינו ביז'ן צווייטן בית המקדש האט מען בכלל נישט מקדש געווען על פי הראיה נאר אלעס איז געגאנגען על פי חשבון. ביים בית שני ווען די צדוקים האבן גע'טענה'ט אז חז"ל קענען נישט ריכטיג די חשבונות האט מען איינגעפירט מקדש צו זיין על פי הראיה פשוט כדי צו ווייזן פאר די צדוקים אז אונזער חשבון שטימט מיט'ן מציאות.

אלזא, צו זאגן אז חז"ל האבן נישט געוואוסט די מציאות פון די הילוך החמה וכוכבים, איז אפיקורסות. וואס מ'קען יא זאגן איז אז ווען חז"ל זאגן אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט מיינט עס נישט ממש אזוי, זיי נוצן דאס נאר אלס וועג מסביר צו זיין לויט וויאזוי עס זעהט אויס פאר'ן אויג. (די זעלבע הסבר וואס מען וועט געבן פאר די פסוקים וואו עס קוקט אויס אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט, וואס דער מחבר פון די פסוקים האט דאך זיכער געוואוסט וויאזוי די וועלט וואס ער האט באשאפן ארבעט.)

חכמת התכונה איז טייטשט די חשבונות לויט ווי אזוי אויסצורעכענען דעם לוח. עס האט נישט קיין שייכות מיט הילעאצענטעריזם ווס. געאצענטעריזם. ביידע מאדעלן ארבעטן זייער פיין מיטן לוח.

[צווייטער]

איך האלט אז @צווייטער איז נישט גערעכט.
עס איז געשריבן געווארן אזא זעקס אדער זיבן פאוסט'ס, אלע דערפון מיט בערך די זעלבע תוכן, אז אלעס וואס חז"ל האבן געזאגט איז אמת.
עס איז פשוט אז חכמינו ז"ל האבן געהאט רוח הקודש, אזוי אויך אז זייער "מסורה" איז אמת איש מפי איש מסיני. די גמרא (בכורות ח:) פארציילט אז רבי יהושע בן חנניה האט ארויס געלערנט געוויסע ידיעות פון בעלי חיים פון א דרש פון א פסוק און האט זיך שפעטער מתווכח געווען מיט די רומ'ישע מומחים אויף בעלי חיים, אויף וועלכע די חכמים האבן זיך געווינדערט אויף אים, און געפרעגט וכי לאו חכימי נינהו?
מיט דעם אלעם, נישט א יעדע ידיעה וואס חז"ל האבן געוויסט איז א רוח הקודש אדער א מסורה פון משה רבינו אדער פון א נביא. אין פאקט, חז"ל האבן גענומען היפש ידיעות פון אייגנע ערפארונג, פשוטע מענטשען, און אפילו פון גוים. די גמרא פארציילט (עו"ז כ"ח.) ווי אזוי רבי יוחנן האט געלערנט א געוויסע מעדיצין פון א גוי'שע פרוי און עס פארגעלערנט פאר זיינע תלמידים, און שפעטער און די זעלבע גמרא שטייט אז אביי און רב פפא האבן געלערנט רפואה פון אראבער. נאך מער, אין גמרא (נדה כב:) שטייט אז רבי אלעזר בר צדוק האט פארציילט אז עס איז געווען א שאלה וואס מען האט געפרעגט זיין טאטע (רבי צדוק) און זיין טאטע האט געפרעגט די חכמים און די חכמים האבן געפרעגט א דאקטער, אזוי אויך אין חולין עז. שטייט פון רב "דבר זה שאלתי לחכמים ולרופאים"
אין די גמרא (נדה דף ל:) זענען די חכמים חולק אויף רבי ישמעאל און ברענגען א ראיה פון אן עקספירימענט וואס מלכת אלכסנדרוס האט דורך געפירט.
די גמרא אין סנהדרין (צא:) שטייט עטליכע זאכן וואס רבי האט געהאלטען און אנטנינוס האט אים געזאגט אנדערש און רבי האט מסכים געווען מיט אנטנינוס, און אפילו גע'דרש'נט א פסוק פאר א ראיה אז אנטנינוס איז גערעכט.
חז"ל האבן א אמת'ע מסורה מיט אמת'ע קבלות. השי"ת האט געגעבן פאר די חכמים "רוח הקודש". השי"ת האט נישט אויסגעמעקט חז"ל'ס אייגענע ידיעות, אבזערוואציעס, און אזוי ווייטער.
אויב די חכמים אין אסטראלעגי און אין אסטראנעמי פון יענע צייטן האבן געהאלטען אז די וועלט איז אינמיטן און די זון דרייט זיך ארום, איז נישט דא קיין שום סיבה פארוואס חז"ל האבן געדארפט באקומען א נבואה אויב די מציאות איז אנדערש מאחר וואס עס נישט נוגע אויף למעשה פאר גארנישט.

עס איז אמת אז טייל קדמונים האבן יא געלערנט אז ס'דא זאכן וואס חז"ל האבן גענומען פון גויים וכדומה און ביי יענע זאכן האט עס נישט א דין ווי דברי חז"ל וואס מען מוז גלייבן (אנדערע זענען מחולק אפילו אויף דעם), אבער, חכמת התכונה איז קלאר פון די זאכן וואס חז"ל האבן מקבל געווען איש מפי איש ביז משה רבינו וואס איינער וואס לייקנט אין דעם איז אן אפיקורס, און נישט אז זיי האבן דאס גענומען פון די אסטראנאמער פון יענע צייט. ס'דא אסאך ראיות אויף דעם, כ'וועל נאר ברענגען עטליכע: אמר להם ר"ג לחכמים כך מקובלני מבית אבי אבא פעמים שבא בארוכה ופעמים שבא בקצרה וכו' אמר להם ר"ג כך מקובלני מבית אבי אבא אין חדושה של לבנה פחותה מעשרים ותשעה יום ומחצה ושני שלישי שעה וע"ג חלקים. נאכמער, די גמרא אין שבת (עה.) זאגט זאגאר אז דאס איז א חכמה וואס נאר די אידן האבן און נישט די גוים: א"ר שמואל בר נחמני א"ר יוחנן מנין שמצוה על האדם לחשב תקופות ומזלות שנאמר (דברים ד, ו) ושמרתם ועשיתם כי היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים איזו חכמה ובינה שהיא לעיני העמים הוי אומר זה חישוב תקופות ומזלות.
עס איז קלאר געווען א חכמה וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד. עס איז אפילו געווען א נוסח מיט די פרטים פון קידוש החודש וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד, וואס די גמרא ברענגט עס צו (די גמרא זאגט נישט בפירוש אז עס קומט פון דארט אבער רש"י איז אזוי מסביר).
רבינו חננאל האלט (הובאו דבריו ברבנו בחיי פר' בא) אז פון משה רבינו ביז'ן צווייטן בית המקדש האט מען בכלל נישט מקדש געווען על פי הראיה נאר אלעס איז געגאנגען על פי חשבון. ביים בית שני ווען די צדוקים האבן גע'טענה'ט אז חז"ל קענען נישט ריכטיג די חשבונות האט מען איינגעפירט מקדש צו זיין על פי הראיה פשוט כדי צו ווייזן פאר די צדוקים אז אונזער חשבון שטימט מיט'ן מציאות.

אלזא, צו זאגן אז חז"ל האבן נישט געוואוסט די מציאות פון די הילוך החמה וכוכבים, איז אפיקורסות. וואס מ'קען יא זאגן איז אז ווען חז"ל זאגן אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט מיינט עס נישט ממש אזוי, זיי נוצן דאס נאר אלס וועג מסביר צו זיין לויט וויאזוי עס זעהט אויס פאר'ן אויג. (די זעלבע הסבר וואס מען וועט געבן פאר די פסוקים וואו עס קוקט אויס אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט, וואס דער מחבר פון די פסוקים האט דאך זיכער געוואוסט וויאזוי די וועלט וואס ער האט באשאפן ארבעט.)

חכמת התכונה איז טייטשט די חשבונות לויט ווי אזוי אויסצורעכענען דעם לוח. עס האט נישט קיין שייכות מיט הילעאצענטעריזם ווס. געאצענטעריזם. ביידע מאדעלן ארבעטן זייער פיין מיטן לוח.

ער זאגט נישט אנדערש

[בחינה 25]

און לאמיר עס נעמען א טריט ווייטער. דו האסט פרובירט אפצופרעגן מיין קשיא פון דעם מבול מיט דעם אז מען נוצט קארבאן דעיטינג אויף שטיינער פון ספעיס. יעצט ביזטו מודה אז מען נוצט עס נאר אויף שטיינער פון ספעיס 'וואס זענען אראפגעפאלן אויף די וועלט', צו כלומר'שט באשטעטיגן ווען זיי זענען אראפגעפאלן. סאו אויב קארבאן דעיטינג באשטימט אז עס איז אראפגעפאלן 30,000 יאר צוריק, איז עס דאך שוין דא געווען ביים מבול, ממילא איז די חשבון ווייטער נישט קראנט.

אין סך הכל: נישט נאר וואס דיין פרואוו אראפצומאלן כאילו סייענס בויעט נישט קיין סאך אויף קארבאן דעיטינג פון ערדליכע זאכן איז נישט ריכטיג, נאר אפילו דיינע ספעיס שטיינער זענען אויך ערדליכע זאכן אין די קאנטעקסט, און די קשיא פונ'ם מבול איז קאי וקיים 100%.

אנטשולדיגט פאר מיין טעות, ס'נישט 'קארבאן' דעיטינג, ס'דא נאך זאכן וואס Decay'ען און ס'דארף נישט האבן אמאל געלעבט. למשל יורעיניום, פאטעסיום און נאך. די אלע ניצט מען דוקא פאר זאכן וואס האבן נישט געהאט א מבול...
לבנה-ערד, און אסטרוידס

[בחינה 25]

עס איז אמת אז טייל קדמונים האבן יא געלערנט אז ס'דא זאכן וואס חז"ל האבן גענומען פון גויים וכדומה און ביי יענע זאכן האט עס נישט א דין ווי דברי חז"ל וואס מען מוז גלייבן (אנדערע זענען מחולק אפילו אויף דעם), אבער, חכמת התכונה איז קלאר פון די זאכן וואס חז"ל האבן מקבל געווען איש מפי איש ביז משה רבינו וואס איינער וואס לייקנט אין דעם איז אן אפיקורס, און נישט אז זיי האבן דאס גענומען פון די אסטראנאמער פון יענע צייט. ס'דא אסאך ראיות אויף דעם, כ'וועל נאר ברענגען עטליכע: אמר להם ר"ג לחכמים כך מקובלני מבית אבי אבא פעמים שבא בארוכה ופעמים שבא בקצרה וכו' אמר להם ר"ג כך מקובלני מבית אבי אבא אין חדושה של לבנה פחותה מעשרים ותשעה יום ומחצה ושני שלישי שעה וע"ג חלקים. נאכמער, די גמרא אין שבת (עה.) זאגט זאגאר אז דאס איז א חכמה וואס נאר די אידן האבן און נישט די גוים: א"ר שמואל בר נחמני א"ר יוחנן מנין שמצוה על האדם לחשב תקופות ומזלות שנאמר (דברים ד, ו) ושמרתם ועשיתם כי היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים איזו חכמה ובינה שהיא לעיני העמים הוי אומר זה חישוב תקופות ומזלות.
עס איז קלאר געווען א חכמה וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד. עס איז אפילו געווען א נוסח מיט די פרטים פון קידוש החודש וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד, וואס די גמרא ברענגט עס צו (די גמרא זאגט נישט בפירוש אז עס קומט פון דארט אבער רש"י איז אזוי מסביר).
רבינו חננאל האלט (הובאו דבריו ברבנו בחיי פר' בא) אז פון משה רבינו ביז'ן צווייטן בית המקדש האט מען בכלל נישט מקדש געווען על פי הראיה נאר אלעס איז געגאנגען על פי חשבון. ביים בית שני ווען די צדוקים האבן גע'טענה'ט אז חז"ל קענען נישט ריכטיג די חשבונות האט מען איינגעפירט מקדש צו זיין על פי הראיה פשוט כדי צו ווייזן פאר די צדוקים אז אונזער חשבון שטימט מיט'ן מציאות.

אלזא, צו זאגן אז חז"ל האבן נישט געוואוסט די מציאות פון די הילוך החמה וכוכבים, איז אפיקורסות. וואס מ'קען יא זאגן איז אז ווען חז"ל זאגן אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט מיינט עס נישט ממש אזוי, זיי נוצן דאס נאר אלס וועג מסביר צו זיין לויט וויאזוי עס זעהט אויס פאר'ן אויג. (די זעלבע הסבר וואס מען וועט געבן פאר די פסוקים וואו עס קוקט אויס אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט, וואס דער מחבר פון די פסוקים האט דאך זיכער געוואוסט וויאזוי די וועלט וואס ער האט באשאפן ארבעט.)

דער עיקר נקודה וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען איז, אז פון הלכות קידוש החודש איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא געהאלטן אז זייער חכמה איז נישט געווען בלויז א תוצאה פון מענטשליכן שכל און חקירה, אזויווי להבדיל די חכמי אומות העולם, נאר זי האט געהאט א העכערן מקור. און דאס איז איז אינגאנצן אן אנדערער מהלך ווי וואס ער שרייבט אין מורה נבוכים, אז די חכמות זענען געווען חסרות און זיי האבן גערעדט לויט די חכמי הדורות.

און דאס וואס דו פרעגסט אז למעשה כהיום גייט מען מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, דארף מען פארשטיין אויף צוויי אופנים.
-
ממילא זענען דא צוויי נקודות. איינס, די חכמה פון חז"ל איז געווען ממקור עליון, און זיי האבן געוויסט אויך דעם גשמיות'דיגן מהלך, כאטש זיי האבן צומאל גערעדט פון דעם פנימיות הדברים. און צווייטנס, אפילו ווען מ'באנוצט זיך למעשה מיט די חכמות פון אומות העולם, איז דאס נאר ווען דער ענין איז מוכח בראיות ברורות, נישט בלויז ווייל די היינטיגע וויסנשאפט האט אנגענומען א געוויסע טעאריע.

דאס איז מיין עיקר נקודה, און דערפאר איז די טענה אז למעשה כהיום באנוצט מען זיך מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, בכלל נישט קיין פירכא אויף דעם יסוד.

כ'פארשטיי נישט פארוואס עטס שטעלטס צאם די חשבונות פון לוח/מולד - וואס דאס האבן זיי געהאט מקובל אמ''א ביז משרע''ה - און די פיזיקעל מציאות.
וואס איז מחייב צו זאגן אז זיי האבן עס געוואוסט, פארוואס וואלט דאס בכלל געווען נוגע פאר זיי?

פארקערט. פון די אריגינעל מאדעל וואלסטעך גארנישט געקענט אליינס אויסרעכענען, פארדעם איז עס געווען א 'סוד העיבור' אן קיין הסבר.
טיכא ברעיהי'ס מאדעל איז דאך טאקע געקומען דאס סאלוון אז די אבזערוואציעס זאלן האבן א סדר,
מיט די היינטיגע מאדעל (אינקלודינג קעפלערס) קען יעדע נאר אויסרעכענען וואו יעדע סעלעסטיע"ל אבדזשעק"ט וועט זיין צו יעדע צייט

און דאס וויל איך נאר זיכער מאכן כ'פארשטיי דיר קלאר

אלזא, צו זאגן אז חז"ל האבן נישט געוואוסט די מציאות פון די הילוך החמה וכוכבים, איז אפיקורסות. וואס מ'קען יא זאגן איז אז ווען חז"ל זאגן אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט מיינט עס נישט ממש אזוי, זיי נוצן דאס נאר אלס וועג מסביר צו זיין לויט וויאזוי עס זעהט אויס פאר'ן אויג. (די זעלבע הסבר וואס מען וועט געבן פאר די פסוקים וואו עס קוקט אויס אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט, וואס דער מחבר פון די פסוקים האט דאך זיכער געוואוסט וויאזוי די וועלט וואס ער האט באשאפן ארבעט.)

דו זאגסט אז די חכמים האבן געוואוסט און געהאלטן פון היליאסענטרעסיזם, נאר זיי האבן גערעדט מיט א לשון פון גיאסענטרעסיזם נאר צו פארשטיין גיבן זייער מאדעל?
מזל טוב!
זייער גוט מסביר געווען!

[צווייטער]

עס איז אמת אז טייל קדמונים האבן יא געלערנט אז ס'דא זאכן וואס חז"ל האבן גענומען פון גויים וכדומה און ביי יענע זאכן האט עס נישט א דין ווי דברי חז"ל וואס מען מוז גלייבן (אנדערע זענען מחולק אפילו אויף דעם), אבער, חכמת התכונה איז קלאר פון די זאכן וואס חז"ל האבן מקבל געווען איש מפי איש ביז משה רבינו וואס איינער וואס לייקנט אין דעם איז אן אפיקורס, און נישט אז זיי האבן דאס גענומען פון די אסטראנאמער פון יענע צייט. ס'דא אסאך ראיות אויף דעם, כ'וועל נאר ברענגען עטליכע: אמר להם ר"ג לחכמים כך מקובלני מבית אבי אבא פעמים שבא בארוכה ופעמים שבא בקצרה וכו' אמר להם ר"ג כך מקובלני מבית אבי אבא אין חדושה של לבנה פחותה מעשרים ותשעה יום ומחצה ושני שלישי שעה וע"ג חלקים. נאכמער, די גמרא אין שבת (עה.) זאגט זאגאר אז דאס איז א חכמה וואס נאר די אידן האבן און נישט די גוים: א"ר שמואל בר נחמני א"ר יוחנן מנין שמצוה על האדם לחשב תקופות ומזלות שנאמר (דברים ד, ו) ושמרתם ועשיתם כי היא חכמתכם ובינתכם לעיני העמים איזו חכמה ובינה שהיא לעיני העמים הוי אומר זה חישוב תקופות ומזלות.
עס איז קלאר געווען א חכמה וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד. עס איז אפילו געווען א נוסח מיט די פרטים פון קידוש החודש וואס איז איבערגעגאנגען פון רבי צו תלמיד, וואס די גמרא ברענגט עס צו (די גמרא זאגט נישט בפירוש אז עס קומט פון דארט אבער רש"י איז אזוי מסביר).
רבינו חננאל האלט (הובאו דבריו ברבנו בחיי פר' בא) אז פון משה רבינו ביז'ן צווייטן בית המקדש האט מען בכלל נישט מקדש געווען על פי הראיה נאר אלעס איז געגאנגען על פי חשבון. ביים בית שני ווען די צדוקים האבן גע'טענה'ט אז חז"ל קענען נישט ריכטיג די חשבונות האט מען איינגעפירט מקדש צו זיין על פי הראיה פשוט כדי צו ווייזן פאר די צדוקים אז אונזער חשבון שטימט מיט'ן מציאות.

אלזא, צו זאגן אז חז"ל האבן נישט געוואוסט די מציאות פון די הילוך החמה וכוכבים, איז אפיקורסות. וואס מ'קען יא זאגן איז אז ווען חז"ל זאגן אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט מיינט עס נישט ממש אזוי, זיי נוצן דאס נאר אלס וועג מסביר צו זיין לויט וויאזוי עס זעהט אויס פאר'ן אויג. (די זעלבע הסבר וואס מען וועט געבן פאר די פסוקים וואו עס קוקט אויס אז די זון דרייט זיך ארום די וועלט, וואס דער מחבר פון די פסוקים האט דאך זיכער געוואוסט וויאזוי די וועלט וואס ער האט באשאפן ארבעט.)

דער עיקר נקודה וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען איז, אז פון הלכות קידוש החודש איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא געהאלטן אז זייער חכמה איז נישט געווען בלויז א תוצאה פון מענטשליכן שכל און חקירה, אזויווי להבדיל די חכמי אומות העולם, נאר זי האט געהאט א העכערן מקור. און דאס איז איז אינגאנצן אן אנדערער מהלך ווי וואס ער שרייבט אין מורה נבוכים, אז די חכמות זענען געווען חסרות און זיי האבן גערעדט לויט די חכמי הדורות.

און דאס וואס דו פרעגסט אז למעשה כהיום גייט מען מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, דארף מען פארשטיין אויף צוויי אופנים.
-
ממילא זענען דא צוויי נקודות. איינס, די חכמה פון חז"ל איז געווען ממקור עליון, און זיי האבן געוויסט אויך דעם גשמיות'דיגן מהלך, כאטש זיי האבן צומאל גערעדט פון דעם פנימיות הדברים. און צווייטנס, אפילו ווען מ'באנוצט זיך למעשה מיט די חכמות פון אומות העולם, איז דאס נאר ווען דער ענין איז מוכח בראיות ברורות, נישט בלויז ווייל די היינטיגע וויסנשאפט האט אנגענומען א געוויסע טעאריע.

דאס איז מיין עיקר נקודה, און דערפאר איז די טענה אז למעשה כהיום באנוצט מען זיך מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, בכלל נישט קיין פירכא אויף דעם יסוד.

כ'פארשטיי נישט פארוואס עטס שטעלטס צאם די חשבונות פון לוח/מולד - וואס דאס האבן זיי געהאט מקובל אמ''א ביז משרע''ה - און די פיזיקעל מציאות.
וואס איז מחייב צו זאגן אז זיי האבן עס געוואוסט, פארוואס וואלט דאס בכלל געווען נוגע פאר זיי?

וואס איז מחייב צו זאגן אז זיי האבן עס געוואוסט?

ווי כ'האב שוין פריער געברענגט די לשון שו''ת התשב''ץ (ב, קכח-ט) '...''והמאמר הזה אמתו אותו החוקרי׳ במקום הזה, ואף על פי שדבריהם ז״ל הם כדברי תורה ואינם צריכים חיזוק, טוב הוא לסמוך אותם בדברים שכליים כדי להטעימם ולהבין יופי חכמתם, כי כל רז לא אניס להו.''

פארוואס וואלט דאס בכלל געווען נוגע פאר זיי?

לויט'ן פריערדיגן תשב''ץ איז נישט נוגע צו ס' האט אויסגעפעלט אדער נישט.

אבער ס'איז מער פון דעם, דאס איז א שאלה נאר אויב מ'קוקט פון אונטן אויף ארויף, א זאך וואס איז נוגע געווען האט מען געפרעגט און באקומען א תשובה.

אבער אויב קוקט מען פון אויבן אויף אראפ איז עס פונקט פארקערט. חכמינו ז''ל האבן נישט חוקר געווען חכמה בשכלם האנושי נאר זיי זענען געווען די עצם התורה. דורך די עצם התורה האבן זיי פארשטאנען די גאנצע בריאה בכלל ובפרט, די גאנצע בריאה מיט די חכמה און מיט אלע סודות הבריאה וואס איז נכלל דערין עד אין קץ וסוף. בבחינת אסתכל באורייתא וברא עלמא.

ווי כ'האב געברענגט די לשון המהר''ל בנתיבות עולם (נתיב התורה, י''ד):

ומה שאמר כי היא חכמתכם לעיני כל העמים, מפני כי האומות הם שרוצים להתחכם בחכמה הזאת ביותר והיו מתחכמים בזה בחכמה עצומה מאוד מאוד, כאשר ידוע ותמיד באו אחרים אחריהם ובטלו טרחם אשר טרחו ועמדו עליהם. וכמו שבא אחד שהיה נקרא בעל תכונה חדשה, אשר נתן ציור אחר וכל אשר הבינו הראשונים אשר לפניהם ונתנו הראשונים ציור ומהלך לכוכבים ומזלות ולגרמים השמים סתר את כלם ונתן ציור חכמה חדשה רק שהוא עצמו כתב כי עדיין לא יוכל ליישב את הכל.

וכאשר ישראל חושבים תקופות ומזלות ונותנים טוב טעם ודעת, כי דבר זה שהיה מחלוקת ביניהם בזמן אשר מסבב השמש גלגלה והירח גלגלה לא השוו דעתם. כי איך יהיו משוים את דעתם כי כל אחד התחכם מדעתו ושכלו ואיך אפשר לעמוד על הרגעים ועל השעות שמסבב כל גלגל וגלגל, אבל חכמי ישראל שהיה הדבר מקובל בידם מפי משה מסיני שמסר לו השם יתברך הוא בלבד אפשר לו לדעת האמת. וכך הוא כי הדבר שהוא בידינו מקובל לנו במהלך החמה והלבנה אומרים על זה שהוא יותר נכון ויותר מקובל, ומכל שכן כאשר היו חכמי ישראל הראשונים שהיו יודעים כל הדברים על אמתתם כפי מה שקבלו מפי הנבואה מפי משה, ולכך על זה נאמר כי היא חכמתם ובינתם לעיני כל העמים.

און די לשון רבינו המוהר''ן זי''ע:

ועל כן הצדיק, על-ידי שמוצא ההתפארות שהשם יתברך מקבל מישראל תמיד, בכלל ובפרט ובפרטי פרטיות, על-ידי-זה הוא יודע טעם כל הרצונות שהיה להשם יתברך בכל הבריאה, בכלל ובפרט וכו', כי כל הרצונות של הבריאה בכלל וכו' היה כפי ההתפארות שיקבל מישראל בכלל וכו' כנ"ל.

והבן הדברים היטב, כי הם דברים עמקים מאד, ומהם תוכל להבין גדלת הבורא יתברך וגדלת ישראל וגדלת הצדיקים אמתיים, איך הם מסתכלים בעולם, שיודעים בכל עשב ועשב וכן בכל נברא שבעולם טעם תמונתו וכחו והנהגתו בפרטי פרטיות וכו'.

בעצם וואלט א שיעור אין מהר''ל ובפרט באר הגולה נישט געשאדט.

[שיש]

ווען דו שרייבסט אז ''למעשה כהיום גייט מען מיט דער וואס ווייזט אויף במציאות'', וואס מיינסטו מיט 'למעשה'? אויב דו רעדסט פון די חשבונות וואס דער רמב"ם נוצט אין הלכות קידוש החודש, איז דאך דאס נישט קיין שאלה פון אננעמען אדער אפפרעגן די חכמה פון חז"ל, נאר פון וועלכע חשבונות מ'קען זיך באנוצן צו באשטימען די מציאות. און אויב דו רעדסט פון דעם מורה נבוכים, איז דאך דארט בכלל נישט די שאלה וועלכע הלכה מ'זאל פסק'נען, נאר ווי אזוי מ'דארף פארשטיין דברי חז"ל.

דער עיקר נקודה וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען איז, אז פון הלכות קידוש החודש איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא געהאלטן אז זייער חכמה איז נישט געווען בלויז א תוצאה פון מענטשליכן שכל און חקירה, אזויווי להבדיל די חכמי אומות העולם, נאר זי האט געהאט א העכערן מקור. און דאס איז איז אינגאנצן אן אנדערער מהלך ווי וואס ער שרייבט אין מורה נבוכים, אז די חכמות זענען געווען חסרות און זיי האבן גערעדט לויט די חכמי הדורות.

און דאס וואס דו פרעגסט אז למעשה כהיום גייט מען מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, דארף מען פארשטיין אויף צוויי אופנים.

ערשטנס, ווי כ'האב שוין פריער געברענגט דער מהר"ל וואס איז מסביר אין באר הגולה (באר הששי), אז חז"ל האבן אוודאי געוואוסט דעם גשמיות'דיגן סדר ומהלך הדברים, און ווען מיר טרעפן אין זייערע ווערטער א מהלך וואס שטימט נישט מיט דער מציאות המוחשית, איז נישט דער פשט אז זייער חכמה איז געווען חסרה ח"ו, נאר אז זיי האבן גערעדט פון דעם פנימיות'דיגן סדר הדברים. ממילא קען מען למעשה נוצן די חשבונות וואס באשרייבן דעם גשמיות'דיגן מהלך, אן דעם וואס דאס זאל זיין א סתירה צו דברי חז"ל.

צווייטנס, דאס וואס דער רמב"ם שרייבט אז מ'גייט נאך ראיות ברורות שאין בהם דופי, מיינט טאקע נאר ווען דער ענין איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי, נישט ווען ס'רעדט זיך פון השערות און טעאריעס וואס זענען נאכנישט באוויזן געווארן באופן מוחלט. מ'קען נישט נעמען יעדע אנגענומענע וויסנשאפטליכע טעאריע און דערמיט אפפרעגן דברי חז"ל. נאר ווען ס'איז א מציאות ברורה ומוכחת, דארף מען פארשטיין ווי אזוי די ווערטער פון חז"ל שטימען דערמיט.

ממילא זענען דא צוויי נקודות. איינס, די חכמה פון חז"ל איז געווען ממקור עליון, און זיי האבן געוויסט אויך דעם גשמיות'דיגן מהלך, כאטש זיי האבן צומאל גערעדט פון דעם פנימיות הדברים. און צווייטנס, אפילו ווען מ'באנוצט זיך למעשה מיט די חכמות פון אומות העולם, איז דאס נאר ווען דער ענין איז מוכח בראיות ברורות, נישט בלויז ווייל די היינטיגע וויסנשאפט האט אנגענומען א געוויסע טעאריע.

דאס איז מיין עיקר נקודה, און דערפאר איז די טענה אז למעשה כהיום באנוצט מען זיך מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, בכלל נישט קיין פירכא אויף דעם יסוד.

איך רעד אין אלגעמיין, ווען מ'זעט אז א געוויסע נקודה אין תכונה שטימט נישט מיט'ן מציאות, צב"ש געאסענטעריזם נניח עס שטייט אין חז"ל פארקערט, איז נישטא קיין חיוב צו האקן קאפ אין וואנט אז דאס איז דאס מציאות.

יעצט צו עוואלושן, מ'קען נישט שרייען אז עוואלושן איז כפירה אויב ס'איז פארהאן א מעגליכקייט אז ביז א דור-צוויי וועט מען עס מוזן אננעמען - דהיינו, ס'וועט ווערן אויפגעוויזן. זאג אז היות ס'שטימט נישט מיט'ן פשטות נעם איך עס נישט אן ווילאנג ס'איז הונדערט פראצענט איבערצייגט (וואטעווער דו נעמסט אן פאר איבערצייגט).

ווען אימער די קירכע האט געטוישט א מיינונג, פון געאסענטעריזם צו דיני צניעות, האבן זיי יעדעס מאל פארלוירן טויזנטער נאכפאלגער. אויב עפעס קען זיין היינט כפירה ארורה און מארגן א מציאות מוחשית, איז עס מעורר נאך קושיות.

נקוט האי כללא, מרבה זיין כפירה איז מרבה כופרים.


דיינע איבריגע נקודות איבער קדושת חז"ל וחכמתם האב איך לכתחילה נישט בארירט ווייל איך בין נישט מחולק.

[חנן]

ווען דו שרייבסט אז ''למעשה כהיום גייט מען מיט דער וואס ווייזט אויף במציאות'', וואס מיינסטו מיט 'למעשה'? אויב דו רעדסט פון די חשבונות וואס דער רמב"ם נוצט אין הלכות קידוש החודש, איז דאך דאס נישט קיין שאלה פון אננעמען אדער אפפרעגן די חכמה פון חז"ל, נאר פון וועלכע חשבונות מ'קען זיך באנוצן צו באשטימען די מציאות. און אויב דו רעדסט פון דעם מורה נבוכים, איז דאך דארט בכלל נישט די שאלה וועלכע הלכה מ'זאל פסק'נען, נאר ווי אזוי מ'דארף פארשטיין דברי חז"ל.

דער עיקר נקודה וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען איז, אז פון הלכות קידוש החודש איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא געהאלטן אז זייער חכמה איז נישט געווען בלויז א תוצאה פון מענטשליכן שכל און חקירה, אזויווי להבדיל די חכמי אומות העולם, נאר זי האט געהאט א העכערן מקור. און דאס איז איז אינגאנצן אן אנדערער מהלך ווי וואס ער שרייבט אין מורה נבוכים, אז די חכמות זענען געווען חסרות און זיי האבן גערעדט לויט די חכמי הדורות.

און דאס וואס דו פרעגסט אז למעשה כהיום גייט מען מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, דארף מען פארשטיין אויף צוויי אופנים.

ערשטנס, ווי כ'האב שוין פריער געברענגט דער מהר"ל וואס איז מסביר אין באר הגולה (באר הששי), אז חז"ל האבן אוודאי געוואוסט דעם גשמיות'דיגן סדר ומהלך הדברים, און ווען מיר טרעפן אין זייערע ווערטער א מהלך וואס שטימט נישט מיט דער מציאות המוחשית, איז נישט דער פשט אז זייער חכמה איז געווען חסרה ח"ו, נאר אז זיי האבן גערעדט פון דעם פנימיות'דיגן סדר הדברים. ממילא קען מען למעשה נוצן די חשבונות וואס באשרייבן דעם גשמיות'דיגן מהלך, אן דעם וואס דאס זאל זיין א סתירה צו דברי חז"ל.

צווייטנס, דאס וואס דער רמב"ם שרייבט אז מ'גייט נאך ראיות ברורות שאין בהם דופי, מיינט טאקע נאר ווען דער ענין איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי, נישט ווען ס'רעדט זיך פון השערות און טעאריעס וואס זענען נאכנישט באוויזן געווארן באופן מוחלט. מ'קען נישט נעמען יעדע אנגענומענע וויסנשאפטליכע טעאריע און דערמיט אפפרעגן דברי חז"ל. נאר ווען ס'איז א מציאות ברורה ומוכחת, דארף מען פארשטיין ווי אזוי די ווערטער פון חז"ל שטימען דערמיט.

ממילא זענען דא צוויי נקודות. איינס, די חכמה פון חז"ל איז געווען ממקור עליון, און זיי האבן געוויסט אויך דעם גשמיות'דיגן מהלך, כאטש זיי האבן צומאל גערעדט פון דעם פנימיות הדברים. און צווייטנס, אפילו ווען מ'באנוצט זיך למעשה מיט די חכמות פון אומות העולם, איז דאס נאר ווען דער ענין איז מוכח בראיות ברורות, נישט בלויז ווייל די היינטיגע וויסנשאפט האט אנגענומען א געוויסע טעאריע.

דאס איז מיין עיקר נקודה, און דערפאר איז די טענה אז למעשה כהיום באנוצט מען זיך מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, בכלל נישט קיין פירכא אויף דעם יסוד.

איך רעד אין אלגעמיין, ווען מ'זעט אז א געוויסע נקודה אין תכונה שטימט נישט מיט'ן מציאות, צב"ש געאסענטעריזם נניח עס שטייט אין חז"ל פארקערט, איז נישטא קיין חיוב צו האקן קאפ אין וואנט אז דאס איז דאס מציאות.

יעצט צו עוואלושן, מ'קען נישט שרייען אז עוואלושן איז כפירה אויב ס'איז פארהאן א מעגליכקייט אז ביז א דור-צוויי וועט מען עס מוזן אננעמען - דהיינו, ס'וועט ווערן אויפגעוויזן. זאג אז היות ס'שטימט נישט מיט'ן פשטות נעם איך עס נישט אן ווילאנג ס'איז הונדערט פראצענט איבערצייגט (וואטעווער דו נעמסט אן פאר איבערצייגט).

ווען אימער די קירכע האט געטוישט א מיינונג, פון געאסענטעריזם צו דיני צניעות, האבן זיי יעדעס מאל פארלוירן טויזנטער נאכפאלגער. אויב עפעס קען זיין היינט כפירה ארורה און מארגן א מציאות מוחשית, איז עס מעורר נאך קושיות.

נקוט האי כללא, מרבה זיין כפירה איז מרבה כופרים.


דיינע איבריגע נקודות איבער קדושת חז"ל וחכמתם האב איך לכתחילה נישט בארירט ווייל איך בין נישט מחולק.

עוואלוציע איז כפירה במעשי בראשית. פינטל. און עס גייט נישט מארגן אויפגעוויזן אלס פאקט, ווייל אין דער תורה שטייט אנדערש. נישט פארהאן קיין וועג צו לערנען אנדערש פשט אין דער תורה. און אויב צווייפלסטו דערין, זאלסטו מוחל זיין און זיך גיין רייניגן דיין מח.

[תינוק הבורח]

ווען דו שרייבסט אז ''למעשה כהיום גייט מען מיט דער וואס ווייזט אויף במציאות'', וואס מיינסטו מיט 'למעשה'? אויב דו רעדסט פון די חשבונות וואס דער רמב"ם נוצט אין הלכות קידוש החודש, איז דאך דאס נישט קיין שאלה פון אננעמען אדער אפפרעגן די חכמה פון חז"ל, נאר פון וועלכע חשבונות מ'קען זיך באנוצן צו באשטימען די מציאות. און אויב דו רעדסט פון דעם מורה נבוכים, איז דאך דארט בכלל נישט די שאלה וועלכע הלכה מ'זאל פסק'נען, נאר ווי אזוי מ'דארף פארשטיין דברי חז"ל.

דער עיקר נקודה וואס איך האב געוואלט ארויסברענגען איז, אז פון הלכות קידוש החודש איז לכאורה משמע אז דער רמב"ם האט יא געהאלטן אז זייער חכמה איז נישט געווען בלויז א תוצאה פון מענטשליכן שכל און חקירה, אזויווי להבדיל די חכמי אומות העולם, נאר זי האט געהאט א העכערן מקור. און דאס איז איז אינגאנצן אן אנדערער מהלך ווי וואס ער שרייבט אין מורה נבוכים, אז די חכמות זענען געווען חסרות און זיי האבן גערעדט לויט די חכמי הדורות.

און דאס וואס דו פרעגסט אז למעשה כהיום גייט מען מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, דארף מען פארשטיין אויף צוויי אופנים.

ערשטנס, ווי כ'האב שוין פריער געברענגט דער מהר"ל וואס איז מסביר אין באר הגולה (באר הששי), אז חז"ל האבן אוודאי געוואוסט דעם גשמיות'דיגן סדר ומהלך הדברים, און ווען מיר טרעפן אין זייערע ווערטער א מהלך וואס שטימט נישט מיט דער מציאות המוחשית, איז נישט דער פשט אז זייער חכמה איז געווען חסרה ח"ו, נאר אז זיי האבן גערעדט פון דעם פנימיות'דיגן סדר הדברים. ממילא קען מען למעשה נוצן די חשבונות וואס באשרייבן דעם גשמיות'דיגן מהלך, אן דעם וואס דאס זאל זיין א סתירה צו דברי חז"ל.

צווייטנס, דאס וואס דער רמב"ם שרייבט אז מ'גייט נאך ראיות ברורות שאין בהם דופי, מיינט טאקע נאר ווען דער ענין איז נתברר געווארן בראיות ברורות שאין בהם דופי, נישט ווען ס'רעדט זיך פון השערות און טעאריעס וואס זענען נאכנישט באוויזן געווארן באופן מוחלט. מ'קען נישט נעמען יעדע אנגענומענע וויסנשאפטליכע טעאריע און דערמיט אפפרעגן דברי חז"ל. נאר ווען ס'איז א מציאות ברורה ומוכחת, דארף מען פארשטיין ווי אזוי די ווערטער פון חז"ל שטימען דערמיט.

ממילא זענען דא צוויי נקודות. איינס, די חכמה פון חז"ל איז געווען ממקור עליון, און זיי האבן געוויסט אויך דעם גשמיות'דיגן מהלך, כאטש זיי האבן צומאל גערעדט פון דעם פנימיות הדברים. און צווייטנס, אפילו ווען מ'באנוצט זיך למעשה מיט די חכמות פון אומות העולם, איז דאס נאר ווען דער ענין איז מוכח בראיות ברורות, נישט בלויז ווייל די היינטיגע וויסנשאפט האט אנגענומען א געוויסע טעאריע.

דאס איז מיין עיקר נקודה, און דערפאר איז די טענה אז למעשה כהיום באנוצט מען זיך מיט די חשבונות פון חכמי אומות העולם, בכלל נישט קיין פירכא אויף דעם יסוד.

איך רעד אין אלגעמיין, ווען מ'זעט אז א געוויסע נקודה אין תכונה שטימט נישט מיט'ן מציאות, צב"ש געאסענטעריזם נניח עס שטייט אין חז"ל פארקערט, איז נישטא קיין חיוב צו האקן קאפ אין וואנט אז דאס איז דאס מציאות.

יעצט צו עוואלושן, מ'קען נישט שרייען אז עוואלושן איז כפירה אויב ס'איז פארהאן א מעגליכקייט אז ביז א דור-צוויי וועט מען עס מוזן אננעמען - דהיינו, ס'וועט ווערן אויפגעוויזן. זאג אז היות ס'שטימט נישט מיט'ן פשטות נעם איך עס נישט אן ווילאנג ס'איז הונדערט פראצענט איבערצייגט (וואטעווער דו נעמסט אן פאר איבערצייגט).

ווען אימער די קירכע האט געטוישט א מיינונג, פון געאסענטעריזם צו דיני צניעות, האבן זיי יעדעס מאל פארלוירן טויזנטער נאכפאלגער. אויב עפעס קען זיין היינט כפירה ארורה און מארגן א מציאות מוחשית, איז עס מעורר נאך קושיות.

נקוט האי כללא, מרבה זיין כפירה איז מרבה כופרים.


דיינע איבריגע נקודות איבער קדושת חז"ל וחכמתם האב איך לכתחילה נישט בארירט ווייל איך בין נישט מחולק.

עוואלוציע איז כפירה במעשי בראשית. פינטל. און עס גייט נישט מארגן אויפגעוויזן אלס פאקט, ווייל אין דער תורה שטייט אנדערש. נישט פארהאן קיין וועג צו לערנען אנדערש פשט אין דער תורה. און אויב צווייפלסטו דערין, זאלסטו מוחל זיין און זיך גיין רייניגן דיין מח.

ר' גדליה נדל האט אנדערש געהאלטן