היסטאריע, דרכי הנהגה און דרך מלחמה קעגן השכלה, דורך גדולי אונגארן

[ChatGPT]

קול מחזיקי הדת י''ב סיון תרנ''א

[מסתמא]

קול מחזיקי הדת י''ב סיון תרנ''א

ער רעדט כנראה פון אן אסיפה אין פעסט (נישט מיהאלאוויץ) שוין נאכן טיילונג, שוין נאכן קאנגרעס וואו מען האט געלעסטערט דעם שולחן ערוך, וואו די נעעלאגן האבן געוואלט לעצט מינוטיג פועלן ביי די ארטאדאקסן אז מען זאל זיך נישט טיילן און ר’ הלל האט זיכערגעמאכט אז מען טיילט זיך יא, בהסכמת ובהתעודדות רובם ככולם תלמידי החת”ס כולל דער כת”ס ומהר”ם שיק, ר’ הלל האט גערעדט פאר יעדעם איינעם. דאס האט גארנישט מיט אונזער שמועס ביז אהער פון מיהאלאוויץ, אדער די מערכה קעגן דעם כת”ס אדער ר’ עזריאל הילדעסהיימער וכו’. איז דען א שאלה אז ר’ הלל איז געווען א לוחם מלחמות השם און גאון וקדוש וואס האט בפועל אויפגעטון א געוואלד? כמיין וואס... די שאלה איז נאר צו די רוב תלמידי החת”ס זענען געווען בדעה אחת מיט אים בדרכו וכו’ דער כת”ס בראש האט געהאט גרויסע חילוקי דעות מיט אים און עכ”ז האט ער געהאלטן אז זיין כח הקנאות איז בייגעשטאנען צו אוועקשטעלן די טיילונג און אוועקשטעלן די ארטאדאקסיע. עס איז בכלל נישט קיין סתירה די שמועס ביז אהער און די דאזיגע ציטאט. ביידע איז 100% אמת.

עס איז דא די כלליות’דיגע הנהגה וויאזוי מען שטעלט אוועק די כלל און עס זענען דא די לוחמים, ביידע זענען אייניג וויכטיג אויב קוקט מען אויף די גרויסע בילד אפילו מיט באלבאטישע גלעזער. אביסל עס צו ממחיש זיין מיט א שטיקל דוגמא, די ליטווישע גדולים אליינס פלעגן זאגן (הרב שך? כגעדענק נישט) אז ווען נישט רבינו יואל און די עדה החרדית וואלטן זיי אליינס געדארפט זיין די קנאים. אפילו דער וואס וויל זיך פירן ערליך באלבאטיש בדרך הממוצע אבער נישט אזוי שארף (טרעף די ריכטיגע דיסקריפציע) מוז האבן א כח וואס זאל אים דערמאנען נישט איינצושלאפן, א רב, א דרשן, א מגיד, רוף עס וויאזוי דו ווילסט. מען קען נישט אנגיין מיטן לעבן און לאזן די פינטעלע איד איינשלאפן אפילו לדוגמא אויב דו האלטסט נישט אז דו מוזט גיין איבערדרייען ירושלים שרייען יעדע וואך שבת אויף די מחללי שבת, די עצרת פון סאטמאר מהר”א עטליכע יאר צוריק צו חזרן די יסודות פון די שיטה איז א גוטע דוגמא. עס דארף אלץ זיין א כח וואס איז לוחם, וועקט אויף, דערמאנט, ברענט, וכו’ וכו’ אפגעזעהן די שארפקייט אדער ווייכקייט אדער באלאנס פון דרכי ההנהגה וואס מען שפירט אז מען דארף אוועקשטעלן לרבים, דארף אלץ זיין א כח הלוחם. בקיצור, די ציטאט איז 100% נישט קיין סתירה, אדרבה עס ערגענצט די פולע בילד.

[ChatGPT]

עס איז דא די כלליות’דיגע הנהגה וויאזוי מען שטעלט אוועק די כלל און עס זענען דא די לוחמים, ביידע זענען אייניג וויכטיג אויב קוקט מען אויף די גרויסע בילד אפילו מיט באלבאטישע גלעזער. אביסל עס צו ממחיש זיין מיט א שטיקל דוגמא, די ליטווישע גדולים אליינס פלעגן זאגן (הרב שך? כגעדענק נישט) אז ווען נישט רבינו יואל און די עדה החרדית וואלטן זיי אליינס געדארפט זיין די קנאים. אפילו דער וואס וויל זיך פירן ערליך באלבאטיש בדרך הממוצע אבער נישט אזוי שארף (טרעף די ריכטיגע דיסקריפציע) מוז האבן א כח וואס זאל אים דערמאנען נישט איינצושלאפן, א רב, א דרשן, א מגיד, רוף עס וויאזוי דו ווילסט. מען קען נישט אנגיין מיטן לעבן און לאזן די פינטעלע איד איינשלאפן אפילו לדוגמא אויב דו האלטסט נישט אז דו מוזט גיין איבערדרייען ירושלים שרייען יעדע וואך שבת אויף די מחללי שבת, די עצרת פון סאטמאר מהר”א עטליכע יאר צוריק צו חזרן די יסודות פון די שיטה איז א גוטע דוגמא. עס דארף אלץ זיין א כח וואס איז לוחם, וועקט אויף, דערמאנט, ברענט, וכו’ וכו’ אפגעזעהן די שארפקייט אדער ווייכקייט אדער באלאנס פון דרכי ההנהגה וואס מען שפירט אז מען דארף אוועקשטעלן לרבים, דארף אלץ זיין א כח הלוחם. בקיצור, די ציטאט איז 100% נישט קיין סתירה, אדרבה עס ערגענצט די פולע בילד.

זאגסט דאך יא גוט....
נאר ווען איינער האט נישט קין שכל קוקט ער אויף ר' הלל ווי א אויסערארדענטליכע קיצוני.

נאר איין הערה לפי שיטת סאטמאר קען מען נישט אנקוקן די אגודה מהלך ווי א זאך וואס טוט ערגענצן דאס בילד.
וה''ה די מתינות פון די אנדערע גדולי אונגארן טוט טאקע צוגעבן צום שלימות הטיילונג, אבער שיטת הגאון ר' עזריאל האט מען נישט אנגעקוקט אזוי.

[ChatGPT]

איך האב נישט געוואלט מגיב זיין בלי מקור אבער מיך איז געליגן אין קאפ אז די ערשטע שטאט אין אונגארן צו מאכן די טיילונג איז געווען שטוהלווייסענבורג (סעקעשפעהערוואר אין אונגאריש) דורך דעם תלמיד חת”ס דער ידיד השם.

והנה מצאתי
Screenshot_20250925_135033_Chrome.jpg

דער בארומטער שריפטשטעלער און חוקר חיי החת''ס (ובניו ותלמידיו) הרב ברוך יהודה קליין הי''ו באשרייבט די שטאט ווייסנבערג (כ'האף @מסתמא וועט נישט ברגוז זיין אז ער פארקואצט די דייטשיטשע נאמען...) א שטאט ווי די נעאלאגן זענען דורכגעפאלן.

[מסתמא]

איך האב נישט געוואלט מגיב זיין בלי מקור אבער מיך איז געליגן אין קאפ אז די ערשטע שטאט אין אונגארן צו מאכן די טיילונג איז געווען שטוהלווייסענבורג (סעקעשפעהערוואר אין אונגאריש) דורך דעם תלמיד חת”ס דער ידיד השם.

והנה מצאתי
Screenshot_20250925_135033_Chrome.jpg

דער בארומטער שריפטשטעלער און חוקר חיי החת''ס (ובניו ותלמידיו) הרב ברוך יהודה קליין הי''ו באשרייבט די שטאט ווייסנבערג (כ'האף @מסתמא וועט נישט ברגוז זיין אז ער פארקואצט די דייטשיטשע נאמען...) א שטאט ווי די נעאלאגן זענען דורכגעפאלן.

ער שרייבט ‘מאדערן געשטימטער‘ רב, ווי כאילו דאס איז געווען די נושא דארטן. יענער א”ג רב ציפסער האט מתיר געווען אן אשת איש מיט א גט וואס די חברי בי”ד זענען געווען קרובים און נאך גרויסע פראבלעמען. מרעדט דא פון טרעטן אויף יסודות יהדות.

[און וואס נאך]

איך גיי ניסלעך פאר די תגובות פון @מסתמא

איך וויל וויסן, וואס איז די פשט פון די מלחמה קעגן שטאטוס קווא? איך פרעג ווייל איך פארשטיי נישט.
אונזער קהלה פאלגט די שלחן ערוך, בלייבט מיט די אלטע, און שלאגט זיך מיט די נעאלאגן אז זיי זאלן זיך נישט אריין מישן ביי אונז. פארוואס מוזן מיר זיך איינשליסן אין די קאנצעליי צו הייסן פרום? אפשר איז פרומער צו בלייבן אפגעזונדערט? עס זעט אויס ווי א מחלוקת אין טאקטיקן, נישט ערליכקייט. פאר דעם ווערט מען אויסגעשלאסן פון אידישקייט?
איך פרעג ווייל איך פארשטיי טאקע נישט, נישטא פון חוצפה.

[ChatGPT]

ווי אזוי האט אויסגעזעהן שפעטער אין קראלי?

[מסתמא]

איך גיי ניסלעך פאר די תגובות פון @מסתמא

איך וויל וויסן, וואס איז די פשט פון די מלחמה קעגן שטאטוס קווא? איך פרעג ווייל איך פארשטיי נישט.
אונזער קהלה פאלגט די שלחן ערוך, בלייבט מיט די אלטע, און שלאגט זיך מיט די נעאלאגן אז זיי זאלן זיך נישט אריין מישן ביי אונז. פארוואס מוזן מיר זיך איינשליסן אין די קאנצעליי צו הייסן פרום? אפשר איז פרומער צו בלייבן אפגעזונדערט? עס זעט אויס ווי א מחלוקת אין טאקטיקן, נישט ערליכקייט. פאר דעם ווערט מען אויסגעשלאסן פון אידישקייט?
איך פרעג ווייל איך פארשטיי טאקע נישט, נישטא פון חוצפה.

שטאטוסקווא באדייט טעכניש אומבאשלאסן אין די ברענענדיגע שאלה צו די תורה ושו"ע איז דער קובע, אלטימעטלי צו דו גלייבסט אין תורה מן השמים. סאו מען טוישט נישט גארנישט דראסטיש דערווייל אפיציעל. עס איז איבעריג צו אנווייזן די לעכערליכקייט שבו, וואס איז דאס זיין נוטראל דא??? אזא זאך האט נישט קיין זכות קיום. עווענטועל נעמט איין צד עניוועי איבער, סאיז נישט קיין מהלך. לאמיר נישט פארגעסן אז ארטאדאקסיע האט ערלויבט, קלין שעיווען, אפענע שייטלען, שטאפ גענז, מאשין מצות, בראקען, וכו' וכו' די חסידים האט עס נישט געשמעקט. אבער ארטאדאקסיע האט געשטעלט דעם שולחן ערוך ומסורת אבות אלץ דער ליניע און אפיציעל אויסגעשפיגן דער וואס האט נישט דערקלערט אומצוויידייטיג 'אני מאמין באמונה שלימה בכל התורה המצויה עתה בידינו'. סטאטוסקווא איז געווען מתון אויפן חשבון פון בעיסיק יהדות. סטאטוסקווא איז געשטאנען אין וועג פון צו צידרוקן יעדן יחיד צום וואנט מיט די ברענענדיגע פראגע 'הלנו אתה או לצרנו', ער זאגט 'דרוק נישט' אונז זעמיר אומבאשלאסן רח"ל, מיר וועלן גיין לויט רוב קהילה און שטאטוטן און מ'העמיר זעהן... סאיז אינגאנצן לעכעריג


א ייש"כ פאר דיין קאמפלימענט

[און וואס נאך]

טאמער דאס איז די מציאות, פיין און וואויל.

ווי איז אבער ווען א קהלה וויל בלייבן פרום פונקט ווי איידער די רעפארם עפאכע? מיר האבן א רב מיט א שוחט, א שול מיט א מקוה, און מיר בלייבן וויאזוי מיר האבן אלעמאל געטון. מיר האבן גארנישט מיט די נעקסטע שטאט, מיר זענן אונטערגעווארפן צו קיינעם אחוץ די לאקאלע קהלה, און דער רב איז א רב. וואס איז געווען שלעכט דערמיט? ארטאדאקסיא איז א סאציאלע געביידע, אן איחד פון מענטשן וואס די תורה פאדערט נישט. נישט אריין גייען אין די קהלה איז נישט נייטראל. פונקט ווי זיך נישט צושטימן צו אגודת ישראל מיינט נישט אז מ'גלויבט נישט אין די שלחן ערוך.
עס מוז זיין אז עס פעלט מיר א ידיעה דא, ווייל דאס איז ביי מיר אן אלטן קשיא. אפשר איז עס געווען פונקט, פארצופאל, אז אלע שטאטוס קווא קהלות זענן געווען שוואכער. איך ווייס ממש נישט.
אין פולין\ליטא, איז די 'פרומערע' צד פון ר' חיים בריסקער געווען אז מ'טאר זיך נישט אונטערווארפן קיין שום ארגאניזאציע, מיט זיין באקאנטן משל פון עלעקטריסיטי.

[און וואס נאך]

אלס הוספה צו איינער פון די תגובות דא, איך געדענק נישט פון וועמן.
דער נצי"ב האט דאך א תשובה אז ער האלט נישט פון די מושג פון טיילונג, עי' שו"ת משיב דבר. ער שרייבט דארט אז אפילו ווען עס וואלט יא געווען אויסגעהאלטן, קען מען זיכער זיין אז נאך א שטיק צייט וועט מען זיך טיילן פון אנדערע פרומער אידן צוליעב מחלוקתן אין הלכה, און די גאנצע בארעכטונג צו מאכן א פירוד צווישן אידן וועט שוין נישט אויספעלן. עס איז אינטרעסאנט וויאזוי מ'באשרייבט אונטערלאנד אין די אשכול, און וואס דאס זאגט אויף דער חכם עדיף מנביא. (איך בין נישט דא דן צו זיין ווער איז געווען גערעכט, כמובן מאליו)

[שטיינער]

@און וואס נאך מ'האט שוין גערעדט פון די נושא אויבן. די סיבא פארוואס דער מהר"ם שיק האט געהאלטן אז מ'דארף זיך טיילן פון זיי איז ווייל עס מאכט שוואך די גאנצע מערכה. קוק שו"ת מהר"ם שיק סימן שו און בעיקר סימן שז.
אבער למעשה איז די איסור נישט נתפשט געווארן אזוי שטארק פון אנפאנג, און הרבנים הגאונים דער מחנה חיים פון מונקאטש און דער דברי ירמיהו פון אוהעל און דער יטב לב פון סיגוט, און נאך, זענען געווען שטאטוסקוו.
קוק דא וואו כ'האב געברענגט פון אפאר אונגארישע רבנים אז שטאטסקוו איז גרינגער.
די סיבה פארוואס כמעט אלע שקאטוסקוו קהילות זענען געווארן שוואכער איז בעיקר ווייל זיי האבן נישט געקענט טרעפן קיין היימישע רבנים, ווייל מ'האט געוויסט אז אויב מ'ווערט א שטאטסקוו רב ווערט מען מער ווייניגער אויסגעשלאסן פון די אונגארישע תורה וועלט. ממילא האבן זיי געמוזט נעמען שוואכע רבנים, ממילא איז די קהילות שוואכער געווארן. דאס האט שוין דער רשב"ן פאראויס געזען אז אויב מ'גייט אויסשפייען די שטאטסקוו קהילות גייען זיי ווערן שוואכער. וחכם עדיף מנביא.
ממילא שרייען אז די שטאטסקוו קהילות זענען שוואכער געווארן אלץ א ראיה אז מ'האט געדארפט לוחם זיין קעגן זיי איז א בחינה פון הרצחת וגם ירשת. נישט אז כ'זאג אז מ'האט נישט געדארפט לוחם זיין קעגן זיי, נאר די טענה איז לעכערליך.

[תינוק הבורח]

@און וואס נאך מ'האט שוין גערעדט פון די נושא אויבן. די סיבא פארוואס דער מהר"ם שיק האט געהאלטן אז מ'דארף זיך טיילן פון זיי איז ווייל עס מאכט שוואך די גאנצע מערכה. קוק שו"ת מהר"ם שיק סימן שו און בעיקר סימן שז.
אבער למעשה איז די איסור נישט נתפשט געווארן אזוי שטארק פון אנפאנג, און הרבנים הגאונים דער מחנה חיים פון מונקאטש און דער דברי ירמיהו פון אוהעל און דער יטב לב פון סיגוט, און נאך, זענען געווען שטאטוסקוו.
קוק דא וואו כ'האב געברענגט פון אפאר אונגארישע רבנים אז שטאטסקוו איז גרינגער.
די סיבה פארוואס כמעט אלע שקאטוסקוו קהילות זענען געווארן שוואכער איז בעיקר ווייל זיי האבן נישט געקענט טרעפן קיין היימישע רבנים, ווייל מ'האט געוויסט אז אויב מ'ווערט א שטאטסקוו רב ווערט מען מער ווייניגער אויסגעשלאסן פון די אונגארישע תורה וועלט. ממילא האבן זיי געמוזט נעמען שוואכע רבנים, ממילא איז די קהילות שוואכער געווארן. דאס האט שוין דער רשב"ן פאראויס געזען אז אויב מ'גייט אויסשפייען די שטאטסקוו קהילות גייען זיי ווערן שוואכער. וחכם עדיף מנביא.
ממילא שרייען אז די שטאטסקוו קהילות זענען שוואכער געווארן אלץ א ראיה אז מ'האט געדארפט לוחם זיין קעגן זיי איז א בחינה פון הרצחת וגם ירשת. נישט אז כ'זאג אז מ'האט נישט געדארפט לוחם זיין קעגן זיי, נאר די טענה איז לעכערליך.

דאס מיינט א self fulfilling prophecy

[און וואס נאך]

איך קום נישט מיט קיין פארטיגע טענה. איך בין דאך נישט דארט געווען. איך וויל נאר פארשטייען צו וויסן וויאזוי מדמה צו זיין מילתא למילתא.
איך מיין אז יעדער אגודיסט קען זאגן אז די סאטמארער מאכן קאלייע די מערכה קעגן די ציונים דורכן נישט שלאגן אין כנסת. און די סאטמארער טענהן אז די אגודיסטן מאכן קאלייע די מערכה דורכן גייען אין די כנסת.
למעשה, קען מען זאגן אז איינער איז 'שטערקער' אין אידישקייט ווי די צווייטע? יעדער האלט ביי זיינס, און מיר לעבן בשלום מיט די מחלוקת. ביידער זוכן רצון הוי"ה, ומיני ומיניה יתקלסון לך.

[מסתמא]

@און וואס נאך מ'האט שוין גערעדט פון די נושא אויבן. די סיבא פארוואס דער מהר"ם שיק האט געהאלטן אז מ'דארף זיך טיילן פון זיי איז ווייל עס מאכט שוואך די גאנצע מערכה. קוק שו"ת מהר"ם שיק סימן שו און בעיקר סימן שז.
אבער למעשה איז די איסור נישט נתפשט געווארן אזוי שטארק פון אנפאנג, און הרבנים הגאונים דער מחנה חיים פון מונקאטש און דער דברי ירמיהו פון אוהעל און דער יטב לב פון סיגוט, און נאך, זענען געווען שטאטוסקוו.
קוק דא וואו כ'האב געברענגט פון אפאר אונגארישע רבנים אז שטאטסקוו איז גרינגער.
די סיבה פארוואס כמעט אלע שקאטוסקוו קהילות זענען געווארן שוואכער איז בעיקר ווייל זיי האבן נישט געקענט טרעפן קיין היימישע רבנים, ווייל מ'האט געוויסט אז אויב מ'ווערט א שטאטסקוו רב ווערט מען מער ווייניגער אויסגעשלאסן פון די אונגארישע תורה וועלט. ממילא האבן זיי געמוזט נעמען שוואכע רבנים, ממילא איז די קהילות שוואכער געווארן. דאס האט שוין דער רשב"ן פאראויס געזען אז אויב מ'גייט אויסשפייען די שטאטסקוו קהילות גייען זיי ווערן שוואכער. וחכם עדיף מנביא.
ממילא שרייען אז די שטאטסקוו קהילות זענען שוואכער געווארן אלץ א ראיה אז מ'האט געדארפט לוחם זיין קעגן זיי איז א בחינה פון הרצחת וגם ירשת. נישט אז כ'זאג אז מ'האט נישט געדארפט לוחם זיין קעגן זיי, נאר די טענה איז לעכערליך.

זייט וויסן אז עס טריגערט מיר דיין סלחנות צו די שטאטוסקווא. עס האט גענומען צייט ביז מהאט זיך מאביליזירט און עס האט גענומען צייט ביז מהאט גענומען א קלארע מהלך. אבער איינמאל דאס איז קלאר געווארן איז די יהדות אונגארן די שומרי תורה ומצוות געווען פאראייניגט אינגאנצן מיט עטליכע ממש געציילטע אויסנאמען. קוק אויפן, כתב סופר, מהר”ם אש, מהר”ם שיק, מהר”י אסאד זיי האבן אראפגעשטעלט אונגארן אלץ א כלל.

די שטאטוסקווא איז נישט געווען במפורש געטריי צו די תורה בשעת וואס עס האט געברענט די שאלה פון ‘הלנו אתה או לצרינו‘, די לשכה פון די ארטאדאקסיע האט נישט געמאכט קיין שום תקנות אדער קאנטראלירט די שטעט באופן פרטי וכו‘ חוץ דאס אז יהדות אונגארן האט זיך מאחד געווען אז דער שולחן ערוך און די תורה הקדושה איז קובע און מסורה איז נישט עפעס מיט וואס מען פאטשקעט. ווער עס האט זיך נישט געקענט צושטעלן דערצו איז פראבלעמאטיש, עס איז פשוט וברור לכל בר דעת.

[מסתמא]

טאמער דאס איז די מציאות, פיין און וואויל.

ווי איז אבער ווען א קהלה וויל בלייבן פרום פונקט ווי איידער די רעפארם עפאכע? מיר האבן א רב מיט א שוחט, א שול מיט א מקוה, און מיר בלייבן וויאזוי מיר האבן אלעמאל געטון. מיר האבן גארנישט מיט די נעקסטע שטאט, מיר זענן אונטערגעווארפן צו קיינעם אחוץ די לאקאלע קהלה, און דער רב איז א רב. וואס איז געווען שלעכט דערמיט? ארטאדאקסיא איז א סאציאלע געביידע, אן איחד פון מענטשן וואס די תורה פאדערט נישט.

האסט א טעות. ארטאדאקסיע האט נישט אריינגערעדט אין פרטיות‘דיגע שטעט און האט נישט געהאט קיין שום בעלות. אויב קענסטו זיך נישט אוועקשטעלן פאליטיש מיט א סטעיטמענט אז תורה ומסורה איז מיין יסוד היסודות בשעת ווען די שולחן ערוך ווערט געלעסטערט, ביסטו פראבלעמאטיש. דיין הבנה אז די ארטאדאקסיע איז א סארט קאמוניזם און איז גוזל די עצמאות פון די קהילות אזויווי די אגודה איז פאלש דורכאויס.

[און וואס נאך]

לאמיר צום ביישפיל אננעמן די קהלה פון אידן אין געיטסהעד.
א באשיידענם קהלה פון אידן, מיט א רב און א שוחט, א בית הקברות און א ישיבה.
עס פעלט זיי עפעס מיט דעם אז זיי האבן זיך נישט צוגעשטעלט צו א צווייטן?

פארוואס האט קהלת קראלע נישט געקענט טון די זעלבע? פארוואס איז געווען אזוי קריטיש וויכטיג זיך צוצושטעלן צו די קאנצעליי? עס איז נישט דא קיין שו"ע אן דער קאנצעליי? אונז זע'מיר פרום, אבער נישט קיין מעמבער פון קיין שום ארגאניזאציע. וואסי שלעכט? א קהלה וואס האט זיך ארויסגעשטעלט דורך א שילד אין ביהמ"ד אז 'דא האלט מען שו"ע', איז עפעס ווייניגער פרום?

(ווען האט די אגודה עפעס געגזלט פון איינעם? פון וועמן? וויאזוי? עס איז א פארבינדונג פון מענטשן אויפצוטון א געוויסע זאך. פונקט ווי חסידות סקווירא, אדער ביקור חולים.)

[מסתמא]

אין פולין\ליטא, איז די 'פרומערע' צד פון ר' חיים בריסקער געווען אז מ'טאר זיך נישט אונטערווארפן קיין שום ארגאניזאציע, מיט זיין באקאנטן משל פון עלעקטריסיטי.

די ליטווישע זענען געווען א האלבע וועלט אוועק בריחוק מקום און נאך אסאך מער ווייט אוועק קולטורעל. גאליציע איז געווען אינטער די האפסבורגע אוגאריש-עסטרייכער אימפעריע און האט געהאט א נענטערע גאווערנמענט סטרוקטור און רעאליטעט ווי די ליטאים אדער די ליטווישע חסידותן וועלכע זענען געווען אינטער די צארישע און שפעטער קאמוניסטישע רוסישע קולטור.

אין רוסלאנד ואגפיה האט די רעגירונג באצווינגען רבנים מטעם. די ארטאדאקסישע אידן (פי‘ די שומרי תורה ומצוות, די חרדים ווי מרופט עס היינט) האבן אפיציעל זיך מייאש געווען אז די קהילה און אידישקייט סטרוקטור זאל האלטן אידישקייט. די רעגירונג האט זיך משתלט געווען דערויף, אפגערעדט אז מהאט נישט געקענט מאכן קיין טיילונג און באקומען סיי וועלכע עצמיות. אין די רוסישע ספערע האט נישט געהערשט קיין מינימאלע נארמאלקייט אדער פרייהייט.

די רעאליטעט אין די רוסישע מקומות האט געפירט אז די היימישע אידן האבן זיך אפגעטרייסלט פון די אפיציעלע סיסטעמס און זיך געמאכט אייגענע מקום מקלט‘ס, דער מיט זיין חסידישע שטיבל, דער מיט זיין ישיבה וכו‘ וכו‘ ר‘ חיים עוזר האט הערשט נאכן ערשטן וועלטס קריג אוועקגעשטעלט דעם עולם הישיבות זעענדיג די נחיצות פון האבן א קערפערשאפט, אנגעהויבן האט זיך עס מיט שטיצע פאר כוללים און ישיבות, און עס איז אריבער צו אן איחוד מיט א געלט סיסטעם פון אויפטרייבן און פארטיילן געלט, במידת מה האט הרב ש”ך געענדיגט דעם ארבעט מיטן אוועקשטעלן די ליטווישע דגל התורה.

עכ”פ, ווען מען וואוינט אין א נארמאלע רעגירונג וואו פרייהייט און עמאנציפאציע איז אן עכטע זאך, קען מען נוצן אט די פרייהייטס באגריפן וואס די פורקים נוצן צו פייפן אויף יהדות און מיט דעם זעלבן טול פייפן אויף זיי. איך מעג מיך אפטיילן פון דיר און מיך פירן מיין אייגענע וועג... אזויווי דו פורק עול טוסט צו מיר. אין פאקט אין אונגארן ביזן צווייטן וועלטס קריג זענען די אלע פארטייען געווען זייער שוואך ווייל די אידן האבן גענאסן פון א גוט לעבן און זיי זענען געווען נאטורליכע פאטריאטן, לאמיר עס אנרופן הכרת הטוב.

משא”כ אין פוילן וואו די אידן זענען געווען גאנצע 10% פראצענט פונעם לאנד און געהאט פארטרעטער אינעם סיים לרחצה האבן די אידן געשפירט די שנאה און זיך קיינמאל אידענטיפיצירט אלץ פוילישע. די דרוק אויף די אידן אין די רוסישע פוילישע ספערע האט געפירט דערצו אז זיי זאלן שפירן אז די אידן האבן נישט קיין עתיד און מען מוז עפעס טון דערצו, במילה האבן די אלע פארטייען זיך געמערט ווי שוואמען נאך א רעגן, די אידישיסטן, די בונדיסטן, די קאמוניסטן, די ציוניסטן. בקיצור די ארימקייט און צרות האט מעביר געווען אסאך אידן ליידער מדעתם ומדעת קונם

לעניננו, אונגארן איז געווען א צווייטע מציאות און רעאליטעט און אזויווי מיר טרעפן אין אלע תשובה ספרים אז איין רב פסקנט נישט אין א צווייטע רב‘ס תחום איז א כ”ש וכ”ש אז די ליטווישע גדולים האבן נישט געהאט וואס אריינצורעדן אין אונגארן בנוגע די מלחמות. רוב האבן טאקע גארנישט געזאגט, און די וועלכע האבן געקרומט איז עס געקומען מחמת חוסר בקיאותם אין די רעאליטעט אויפן גראונד, ווי מען רופט עס.

לסיכום, אין בריסק זענען נישט געווען קיין מנין פרויען מיט צוגעדעקטע האר בעפארן קריג. די הארבסטע עבירות האבן זיך צושפרייט אין פוילן-ליטא בעפארן קריג, עס איז געווען גאר שוואך. אונגארן נישט! ובפרט אויבערלאנד. א שיפפשוהל יונגל איז אין קיין טעאטער נישט געגאנגען אפילו בטעות. א פרעסבורגע יונגל האט זיך נישט דערוואגט צו טון קיין עבירות. אין סערדאהעל האט מיין עלטער פעטער געזעהן א טאטע אראפלאזן פראסקעס פאר א כלה מיידל עידזש פארן אהיימקומען שבת נאכמיטאג אפאר מינוט שפעטער ווי אפגעמאכט. אין גאנץ אונגארן האט געשפרודלט א יהדות, זה בכה וזה בכה, יעדער אויף זיין דרך און שטייגער, א גאלאנטע ישיבה, א סעקעלהעדע ישיבה, א נייטרא ישיבה, א פרעסבורגע ישיבה, סאיז געווען א וועלט. ר‘ אביגדור מיללערס בוך איבער די מלחמה באציט זיך צו דאס וואס ער האט געזעהן אין פוילן-ליטע, ער האט קיינמאל נישט קענענגעלערנט אונגארן.

אונטערשטע שורה. הכר נא למי החותמת ולמי הפתילים מיט א בליק אויף צוריק.

[מסתמא]

לאמיר צום ביישפיל אננעמן די קהלה פון אידן אין געיטסהעד.
א באשיידענם קהלה פון אידן, מיט א רב און א שוחט, א בית הקברות און א ישיבה.
עס פעלט זיי עפעס מיט דעם אז זיי האבן זיך נישט צוגעשטעלט צו א צווייטן?

פארוואס האט קהלת קראלע נישט געקענט טון די זעלבע? פארוואס איז געווען אזוי קריטיש וויכטיג זיך צוצושטעלן צו די קאנצעליי? עס איז נישט דא קיין שו"ע אן דער קאנצעליי? אונז זע'מיר פרום, אבער נישט קיין מעמבער פון קיין שום ארגאניזאציע. וואסי שלעכט? א קהלה וואס האט זיך ארויסגעשטעלט דורך א שילד אין ביהמ"ד אז 'דא האלט מען שו"ע', איז עפעס ווייניגער פרום?

(ווען האט די אגודה עפעס געגזלט פון איינעם? פון וועמן? וויאזוי? עס איז א פארבינדונג פון מענטשן אויפצוטון א געוויסע זאך. פונקט ווי חסידות סקווירא, אדער ביקור חולים.)

ווען די דיעלסט מיט א כח המאוחד וואס טרעט אויף יהדות און לעסטערט דעם שולחן ערוך דארפסטו אוועקשטעלן א קעגן כח. די כח המאוחד איז געווען די רעפארם מיט א הויפטקוואטיר, מיט געלט וכו‘ וכו‘ עס איז נישט מער ווי פשוט אז אן ערליכער איד וויל זיך אנגעהערן צו די וועלכע מאכן א סטעיטמענט אז איך בין ארטאדאקסיש, איך גלייב אין תורה ומסורה. דאס גאנצע אנגעהערן צו די לשכה איז נישט מער ווי א סטעיטמענט.

ווען אין געיטסהעד זאל ווען א טייל קהילה דערקלערן אז דער שולחן ערוך איז אלטמאדיש און איז נישט נוגע וואלט איך ערווארטעט אז יעדער מעמבער דארטן זאל ארויסגיין פון די קהילה, זיך פון פריש מאחד זיין און די קרוין פון די נייע קהילה זאל זיין א סטעיטמענט אז אונזער גרונד פרינציפ איז לאפוקי. אונזער יסוד היסודות איז תורה ומסורה.

[און וואס נאך]

ווען אין געיטסהעד זאל ווען א טייל קהילה דערקלערן אז דער שולחן ערוך איז אלטמאדיש און איז נישט נוגע וואלט איך ערווארטעט אז יעדער מעמבער דארטן זאל ארויסגיין פון די קהילה, זיך פון פריש מאחד זיין און די קרוין פון די נייע קהילה זאל זיין א סטעיטמענט אז אונזער גרונד פרינציפ איז לאפוקי. אונזער יסוד היסודות איז תורה ומסורה.

איך האב אלס געמיינט אז די שטאטוס קווא קהלות האבן דאס געטון.
זיי האבן זיך אפגעשיידן פון די רעפארמער און געמאכט אן אייגענם קהלה. די איינציגסטע עבירה זייערע איז מיט דעם אז זיי האבן זיך נישט צוגעשטעלט צום קאנצעליי.
מאך איך דא א טעות?

אין אמעריקא איז פארהאנן אן ארגאניזאציע וואס הייסט Young Israel. זיי האבן געהאט א מורא'דיגע הצלחה דורך איין תקנה. יעדער ביהמ"ד וואס וויל זיין א חלק פון זייער ארגאניזאציע האט געמוזט אפמאכן לעגאליש אז טאמער די קהלה טוישט זיך און נעמט אוועק די מחיצה וכדו', ווערן אלע נכסים נכסי הארגאניזאציע. ממילא זענן געווען פרומער נדבנים וואס האבן געגעבן געלט פאר א ביהמ"ד וויסענדיג אז עס גייט נישט פאלן אין זייער הענט. ווי אויך זענן אלע געבליבן ארטאדאקסיש, אויב מאדערן.
איך האב פארשטאנן שיטת הקאנצעליי איז געווען אזוי. אוודאי ביסטו יעצט פרום, אבל מי יערוב אז מארגן וועט נישט קומן א רוב פון נישט פרומער און איבערנעמן די קהלה. פאר דעם האבן זיי געמאכט א קאנצעליי.
א סברא, אבער דער וואס האלט אנדערש איז נישט קיין פשרן.
עס זעט אויס אז איך האב א טעות אין די מציאות דא.

[און וואס נאך]

אין פולין\ליטא, איז די 'פרומערע' צד פון ר' חיים בריסקער געווען אז מ'טאר זיך נישט אונטערווארפן קיין שום ארגאניזאציע, מיט זיין באקאנטן משל פון עלעקטריסיטי.

די ליטווישע זענען געווען א האלבע וועלט אוועק בריחוק מקום און נאך אסאך מער ווייט אוועק קולטורעל. גאליציע איז געווען אינטער די האפסבורגע אוגאריש-עסטרייכער אימפעריע און האט געהאט א נענטערע גאווערנמענט סטרוקטור און רעאליטעט ווי די ליטאים אדער די ליטווישע חסידותן וועלכע זענען געווען אינטער די צארישע און שפעטער קאמוניסטישע רוסישע קולטור.

אין רוסלאנד ואגפיה האט די רעגירונג באצווינגען רבנים מטעם. די ארטאדאקסישע אידן (פי‘ די שומרי תורה ומצוות, די חרדים ווי מרופט עס היינט) האבן אפיציעל זיך מייאש געווען אז די קהילה און אידישקייט סטרוקטור זאל האלטן אידישקייט. די רעגירונג האט זיך משתלט געווען דערויף, אפגערעדט אז מהאט נישט געקענט מאכן קיין טיילונג און באקומען סיי וועלכע עצמיות. אין די רוסישע ספערע האט נישט געהערש קיין מינימאלע נארמאלקייט אדער פרייהייט.

די רעאליטעט אין די רוסישע מקומות האט געפירט אז די היימישע אידן האבן זיך אפגעטרייסלט פון די אפיציעלע סיסטעמס און זיך געמאכט אייגענע מקום מקלט‘ס, דער מיט זיין חסידישע שטיבל, דער מיט זיין ישיבה וכו‘ וכו‘ ר‘ חיים עוזר האט הערשט נאכן ערשטן וועלטס קריג אוועקגעשטעלט דעם עולם הישיבות זעענדיג די נחיצות פון האבן א קערפערשאפט, אנגעהויבן האט זיך עס מיט שטיצע פאר כוללים און ישיבות, און עס איז אריבער צו אן איחוד מיט א געלט סיסטעם פון אויפטרייבן און פארטיילן געלט, במידת מה האט הרב ש”ך געענדיגט דעם ארבעט מיטן אוועקשטעלן די ליטווישע דגל התורה.

עכ”פ, ווען מען וואוינט אין א נארמאלע רעגירונג וואו פרייהייט און עמאנציפאציע איז אן עכטע זאך, קען מען נוצן אט די פרייהייטס באגריפן וואס די פורקים נוצן צו פייפן אויף יהדות און מיט דעם זעלבן טול פייפן אויף זיי. איך מעג מיך אפטיילן פון דיר און מיך פירן מיין אייגענע וועג... אזויווי דו פורק עול טוסט צו מיר. אין פאקט אין אונגארן ביזן צווייטן וועלטס קריג זענען די אלע פארטייען געווען זייער שוואך ווייל די אידן האבן גענאסן פון א גוט לעבן און זיי זענען געווען נאטורליכע פאטריאטן, לאמיר עס אנרופן הכרת הטוב.

משא”כ אין פוילן וואו די אידן זענען געווען גאנצע 10% פראצענט פונעם לאנד און געהאט פארטרעטער אינעם סיים לרחצה האבן די אידן געשפירט די שנאה און זיך קיינמאל אידענטיפיצירט אלץ פוילישע. די דרוק אויף די אידן אין די רוסישע פוילישע ספערע האט געפירט דערצו אז זיי זאלן שפירן אז די אידן האבן נישט קיין עתיד און מען מוז עפעס טון דערצו, במילה האבן די אלע פארטייען זיך געמערט ווי שוואמען נאך א רעגן, די אידישיסטן, די בונדיסטן, די קאמוניסטן, די ציוניסטן. בקיצור די ארימקייט און צרות האט מעביר געווען אסאך אידן ליידער מדעתם ומדעת קונם

לעניננו, אונגארן איז געווען א צווייטע מציאות און רעאליטעט און אזויווי מיר טרעפן אין אלע תשובה ספרים אז איין רב פסקנט נישט אין א צווייטע רב‘ס תחום איז א כ”ש וכ”ש אז די ליטווישע גדולים האבן נישט געהאט וואס אריינצורעדן אין אונגארן בנוגע די מלחמות. רוב האבן טאקע גארנישט געזאגט, און די וועלכע האבן געקרומט איז עס געקומען מחמת חוסר בקיאותם אין די רעאליטעט אויפן גראונד, ווי מען רופט עס.

לסיכום, אין בריסק זענען נישט געווען קיין מנין פרויען מיט צוגעדעקטע האר בעפארן קריג. די הארבסטע עבירות האבן זיך צושפרייט אין פוילן-ליטא בעפארן קריג, עס איז געווען גאר שוואך. אונגארן נישט! ובפרט אויבערלאנד. א שיפפשוהל יונגל איז אין קיין טעאטער נישט געגאנגען אפילו בטעות. א פרעסבורגע יונגל האט זיך נישט דערוואגט צו טון קיין עבירות. אין סערדאהעל האט מען עלטער פעטער געזעהן א טאטע אראפלאזן פראסקעס פאר א כלה מיידל עידזש פארן אהיימקומען שבת נאכמיטאג אפאר מינוט שפעטער ווי אפגעמאכט. אין גאנץ אונגארן האט געשפרודלט א יהדות, זה בכה וזכה, יעדער אויף זיין דרך און שטייגער, א גאלאנטע ישיבה, א סעקעלהעדע ישיבה, א נייטרא ישיבה, א פרעסבורגע ישיבה, סאיז געווען א וועלט. ר‘ אביגדור מיללערס בוך איבער די מלחמה באציט זיך צו וואס ער האט געזעהן אין פוילן-ליטע, ער האט קיינמאל נישט קענענגעלערנט אונגארן.

אונטערשטע שורה. הכר נא למי החותמת ולמי הפתילים מיט א בליק אויף צוריק.

איך בין נישט געקומן טענהן וועגן די מעלה פון ליטא איבער אונגארן.
יעדער פלאטץ האט געהאט זיין נסיונות
איך האב נאר געמיינט לענין איין נקודה, אז ר' חיים בריסקער איז לכאורה געווען די גרעסטע קנאי פון זיין דור, כידוע. און ער האט געהאלטן אז קנאות פאדערט אז מיר זאלן בלייבן עקסטער.
אין אונגארן האט מען געהאלטן כשיטת האגודה, אז זיך פאראייניגן איז די וויכטיגסטע זאך.
היינט איז די מציאות סתם אזוי אנדערש.

(אגב, אין אונגארן איז עס זינלאז צו זאגן אז מ'האט מחליט געווען זיך צו טיילן. די טיילונג איז געווען ממש געצוואונגן אויף זיי. ווען נישט פארן טיילונג, וואלטן די רעפארמער געהאט קאנטראל איבער אלסדינג. אין פולין ליטא איז די מציאות פשוט אנדערש געווען, און די פרייער האבן נישט געהאט קאנטראל, נאר השפעה. ממילא זענן זיי נישט געצוואונגן געווען צו מאכן א טיילונג, און זייער גדולים, כדוגמת הנצי"ב און ר' ישראל סאלאנטער, האבן געהאלטן קעגן.)

[מסתמא]

אין פולין\ליטא, איז די 'פרומערע' צד פון ר' חיים בריסקער געווען אז מ'טאר זיך נישט אונטערווארפן קיין שום ארגאניזאציע, מיט זיין באקאנטן משל פון עלעקטריסיטי.

די ליטווישע זענען געווען א האלבע וועלט אוועק בריחוק מקום און נאך אסאך מער ווייט אוועק קולטורעל. גאליציע איז געווען אינטער די האפסבורגע אוגאריש-עסטרייכער אימפעריע און האט געהאט א נענטערע גאווערנמענט סטרוקטור און רעאליטעט ווי די ליטאים אדער די ליטווישע חסידותן וועלכע זענען געווען אינטער די צארישע און שפעטער קאמוניסטישע רוסישע קולטור.

אין רוסלאנד ואגפיה האט די רעגירונג באצווינגען רבנים מטעם. די ארטאדאקסישע אידן (פי‘ די שומרי תורה ומצוות, די חרדים ווי מרופט עס היינט) האבן אפיציעל זיך מייאש געווען אז די קהילה און אידישקייט סטרוקטור זאל האלטן אידישקייט. די רעגירונג האט זיך משתלט געווען דערויף, אפגערעדט אז מהאט נישט געקענט מאכן קיין טיילונג און באקומען סיי וועלכע עצמיות. אין די רוסישע ספערע האט נישט געהערש קיין מינימאלע נארמאלקייט אדער פרייהייט.

די רעאליטעט אין די רוסישע מקומות האט געפירט אז די היימישע אידן האבן זיך אפגעטרייסלט פון די אפיציעלע סיסטעמס און זיך געמאכט אייגענע מקום מקלט‘ס, דער מיט זיין חסידישע שטיבל, דער מיט זיין ישיבה וכו‘ וכו‘ ר‘ חיים עוזר האט הערשט נאכן ערשטן וועלטס קריג אוועקגעשטעלט דעם עולם הישיבות זעענדיג די נחיצות פון האבן א קערפערשאפט, אנגעהויבן האט זיך עס מיט שטיצע פאר כוללים און ישיבות, און עס איז אריבער צו אן איחוד מיט א געלט סיסטעם פון אויפטרייבן און פארטיילן געלט, במידת מה האט הרב ש”ך געענדיגט דעם ארבעט מיטן אוועקשטעלן די ליטווישע דגל התורה.

עכ”פ, ווען מען וואוינט אין א נארמאלע רעגירונג וואו פרייהייט און עמאנציפאציע איז אן עכטע זאך, קען מען נוצן אט די פרייהייטס באגריפן וואס די פורקים נוצן צו פייפן אויף יהדות און מיט דעם זעלבן טול פייפן אויף זיי. איך מעג מיך אפטיילן פון דיר און מיך פירן מיין אייגענע וועג... אזויווי דו פורק עול טוסט צו מיר. אין פאקט אין אונגארן ביזן צווייטן וועלטס קריג זענען די אלע פארטייען געווען זייער שוואך ווייל די אידן האבן גענאסן פון א גוט לעבן און זיי זענען געווען נאטורליכע פאטריאטן, לאמיר עס אנרופן הכרת הטוב.

משא”כ אין פוילן וואו די אידן זענען געווען גאנצע 10% פראצענט פונעם לאנד און געהאט פארטרעטער אינעם סיים לרחצה האבן די אידן געשפירט די שנאה און זיך קיינמאל אידענטיפיצירט אלץ פוילישע. די דרוק אויף די אידן אין די רוסישע פוילישע ספערע האט געפירט דערצו אז זיי זאלן שפירן אז די אידן האבן נישט קיין עתיד און מען מוז עפעס טון דערצו, במילה האבן די אלע פארטייען זיך געמערט ווי שוואמען נאך א רעגן, די אידישיסטן, די בונדיסטן, די קאמוניסטן, די ציוניסטן. בקיצור די ארימקייט און צרות האט מעביר געווען אסאך אידן ליידער מדעתם ומדעת קונם

לעניננו, אונגארן איז געווען א צווייטע מציאות און רעאליטעט און אזויווי מיר טרעפן אין אלע תשובה ספרים אז איין רב פסקנט נישט אין א צווייטע רב‘ס תחום איז א כ”ש וכ”ש אז די ליטווישע גדולים האבן נישט געהאט וואס אריינצורעדן אין אונגארן בנוגע די מלחמות. רוב האבן טאקע גארנישט געזאגט, און די וועלכע האבן געקרומט איז עס געקומען מחמת חוסר בקיאותם אין די רעאליטעט אויפן גראונד, ווי מען רופט עס.

לסיכום, אין בריסק זענען נישט געווען קיין מנין פרויען מיט צוגעדעקטע האר בעפארן קריג. די הארבסטע עבירות האבן זיך צושפרייט אין פוילן-ליטא בעפארן קריג, עס איז געווען גאר שוואך. אונגארן נישט! ובפרט אויבערלאנד. א שיפפשוהל יונגל איז אין קיין טעאטער נישט געגאנגען אפילו בטעות. א פרעסבורגע יונגל האט זיך נישט דערוואגט צו טון קיין עבירות. אין סערדאהעל האט מען עלטער פעטער געזעהן א טאטע אראפלאזן פראסקעס פאר א כלה מיידל עידזש פארן אהיימקומען שבת נאכמיטאג אפאר מינוט שפעטער ווי אפגעמאכט. אין גאנץ אונגארן האט געשפרודלט א יהדות, זה בכה וזכה, יעדער אויף זיין דרך און שטייגער, א גאלאנטע ישיבה, א סעקעלהעדע ישיבה, א נייטרא ישיבה, א פרעסבורגע ישיבה, סאיז געווען א וועלט. ר‘ אביגדור מיללערס בוך איבער די מלחמה באציט זיך צו וואס ער האט געזעהן אין פוילן-ליטע, ער האט קיינמאל נישט קענענגעלערנט אונגארן.

אונטערשטע שורה. הכר נא למי החותמת ולמי הפתילים מיט א בליק אויף צוריק.

איך בין נישט געקומן טענהן וועגן די מעלה פון ליטא איבער אונגארן.
יעדער פלאטץ האט געהאט זיין נסיונות
איך האב נאר געמיינט לענין איין נקודה, אז ר' חיים בריסקער איז לכאורה געווען די גרעסטע קנאי פון זיין דור, כידוע. און ער האט געהאלטן אז קנאות פאדערט אז מיר זאלן בלייבן עקסטער.
אין אונגארן האט מען געהאלטן כשיטת האגודה, אז זיך פאראייניגן איז די וויכטיגסטע זאך.
היינט איז די מציאות סתם אזוי אנדערש.

(אגב, אין אונגארן איז עס זינלאז צו זאגן אז מ'האט מחליט געווען זיך צו טיילן. די טיילונג איז געווען ממש געצוואונגן אויף זיי. ווען נישט פארן טיילונג, וואלטן די רעפארמער געהאט קאנטראל איבער אלסדינג. אין פולין ליטא איז די מציאות פשוט אנדערש געווען, און די פרייער האבן נישט געהאט קאנטראל, נאר השפעה. ממילא זענן זיי נישט געצוואונגן געווען צו מאכן א טיילונג, און זייער גדולים, כדוגמת הנצי"ב און ר' ישראל סאלאנטער, האבן געהאלטן קעגן.)

איך האב אין דעם ציטירטע פאוסט (+ די לעצטערע פאוסטס דא) געשריבן לגמרי אנדערש אויף כמעט אלע דיינע נקודות דא, השקפה'דיגע און מציאות'דיגע. פארוואס איבערשרייבן, כלאז עס ביי דעם.

[מסתמא]

איך האב אלס געמיינט אז די שטאטוס קווא קהלות האבן דאס געטון.
זיי האבן זיך אפגעשיידן פון די רעפארמער און געמאכט אן אייגענם קהלה. די איינציגסטע עבירה זייערע איז מיט דעם אז זיי האבן זיך נישט צוגעשטעלט צום קאנצעליי.
מאך איך דא א טעות?

יא. א גרויסע טעות. שטאטוסקווא האט זיך נישט ארויסגעשריבן פון די רעפארם אדער זיך געטיילט. זיי האבן דערקלערט אז זיי דערקלערן נישט. אלעס בלייבט דערווייל תלוי ועומד אן קיין טויש.

[און וואס נאך]

ביסט גערעכט, איך האב נישט אלס געליינט.

ווער האט דערמאנט א ליטווישע גדול וואס האט אריין גערעדט אין אונגארן.
דער נצי"ב האט גע'ענטפערט די שאלה בנוגע אים, און געזאגט א כלליותדיגע זאך וועגן דער ענין פון טיילונג, לויט וואס מ'האט אים געפרעגט.

דגל התורה איז ממש אן אנדערן ענין, און האט ממש נישט אהער.

האסט אבער נישט גע'ענטפערט די טענה פון ר' חיים בריסקער וועגן זיין אפגעזונדערט.
ווי אויך נישט די אגב'דיגע זאך אז אונגארן זענן געווען געצוואונגן זיך אפצוטיילן און די פולישע ליטווישע נישט.

אבער דער עיקר האב איך געוואלט פארשטייען דא - וואס וואלט געווען ווען א קהלה אין אונגארן פייפט אן די רעפארמער און די קאנצעליי און בלייבט פרום און איינזאם. פונקט ווי קהלת פראג אונטער דער נודע ביהודה. עס וואלט איינער געהאט א טענה אויף זיי? באציען זיך די תשובות צו אזא פאל? ווייל מיר ליגט אין קאפ עפעס אין מהר"ם שיק, ווי ער צווייפעלט דערוועגן.

[מסתמא]

ביסט גערעכט, איך האב נישט אלס געליינט.

ווער האט דערמאנט א ליטווישע גדול וואס האט אריין גערעדט אין אונגארן.
דער נצי"ב האט גע'ענטפערט די שאלה בנוגע אים, און געזאגט א כלליותדיגע זאך וועגן דער ענין פון טיילונג, לויט וואס מ'האט אים געפרעגט.

דגל התורה איז ממש אן אנדערן ענין, און האט ממש נישט אהער.

האסט אבער נישט גע'ענטפערט די טענה פון ר' חיים בריסקער וועגן זיין אפגעזונדערט.
ווי אויך נישט די אגב'דיגע זאך אז אונגארן זענן געווען געצוואונגן זיך אפצוטיילן און די פולישע ליטווישע נישט.

אבער דער עיקר האב איך געוואלט פארשטייען דא - וואס וואלט געווען ווען א קהלה אין אונגארן פייפט אן די רעפארמער און די קאנצעליי און בלייבט פרום און איינזאם. פונקט ווי קהלת פראג אונטער דער נודע ביהודה. עס וואלט איינער געהאט א טענה אויף זיי? באציען זיך די תשובות צו אזא פאל? ווייל מיר ליגט אין קאפ עפעס אין מהר"ם שיק, ווי ער צווייפעלט דערוועגן.

איך גיי נישט איבערזאגן די זעלבע זאכן נאכאמאל און נאכאמאל, כהאב פשוט נישט די צייט יעצט.

געוויסע ליטווישע האבן געקרימט דערויף ועל זה השבתי באריכות ווי אומ‘נוגע דאס איז.

דגל התורה איז א דעריקטע המשכה פון ר‘ חיים עוזרס ועד הישיבות וואס האט אוועקגעשטעלט די עולם התורה ואכמ”ל. די דגל התורה איז די סוף מעשה פון ר‘ חיים עוזרס מחשבה תחילה. איך האב נישט די צייט יעצט פאר א שיעור עיון וארוך. איך גיב דיר די ראשי פרקים מיט די סטעיטמענטס.

איך דארף נישט ענטפערן אויף ר‘ חיים‘ס טענה אזויווי דו גייסט נישט ענטפערן אויף א טענה פון באבא סאלי אין מאראקא, סאיז אנדערע חדרים לגמרי און אנדערע צוגאנגן לגמרי. אין אונגארן האט מען געזעהן די נחיצות אין ארגאניזאציעס על אף וואס מהאט עס נישט פארגעטערט, ר‘ חיים איז בארעכטיגט פאר זיינע מיינונגען און השקפות בו בזמן וואס די אונגארישע תלמידי חת”ס דארפן זיך נישט מתייחס זיין דערצו הא לן והא להו, נהרה נהרה ופשטיה. אין בריסק האט מען געהאט 3 אישו‘ס מיט חסידות (עיין במהר”א שלעזינגער שליט”א בשם הגרי”ז 1 צימצום דמות הגוף וכו‘ 2 שיתוף 3 זמני תפילה) בשעת וואס דעם חת”ס האט בעיקר געבאדערט דאס שכחת דרך הממוצע ,עקסטרעמיזם און אנטי אנושיות ווי ער שרייבט בכמה מקומות, איי בריסק? זיי האבן דערמיט עגריעט מיט די חסידים און זאגאר פארפאקט די חסידים דערמיט. סאיז אנדערע השקפות החיים‘ס לגמרי און צוגאנגען צו אלץ און אלעמען.

אונגארן איז נישט געווען ממש געצווינגען. פוילן איז נישט ממש געווען נישט געצווינגען. אין אונגארן האט מען זיך געקענט טיילן און אין אנדערע מקומות נישט. די רבני מטעם און השתלטות פון די רעגירונגען אין פוילן ליטא האט געמאכט אז די ארגאניזאציעס זאלן פארלירן איר חשיבות. די ארגאניזאציעס איז געווארן ווי א שטער פאר יהדות במקום סערווירן יהדות.

בנוגע דיין לעצטע שאלה כבר השבתי לך כמה פעמים - נישט דאס איז געווען דער נידון פרומע קהילות וועלכע האבן זיך נישט געוואלט אינטערווארפן אינטער א צענטראלע פירערשאפט, ליגנט. די ארטאדאקסישע לשכה איז געווען גארנישט מער ווי א סטעיטמענט. א היכי תימצי שאלה פרעגסטו, טאממער מען מוז? כווייס נישט, אבער זאג דו מיר פארוואס דו קענסט נישט דערקלערן זיך ארטאדאקס = פי‘ די תורה ומסורה איז דיין בעל הבית???. נאכאמאל, די לשכה און די אגודה האבן קיין שייכות, די אגודה איז א צענטראלע פירערשאפט מיט א כח פון באשלוסן אויף די קהילות, די ארטאדאקסישע לשכה קיינמאל נישט. נאך איין מאל, שטעל נישט צאם אגודה צו ארטאדאקסיע, עס זענען צוויי זאכן, איינער איז א קאמוניסטישע פאראיין מיט א כח אויף אלע קהילות און איינער נישט. סאו זאג מיר נישט אז אונגארן איז געגאנגען מיט די מהלך פון די אגודה, ניין, עס איז נישט דעיס. גראדע איז אויבערלאנד יא געווארן א חלק פון די אגודה באופן כללי אבער עס איז אן עקסטערע זאך לגמרי און האט נישט קיין שייכות אהער דא צו אונזער שמועס.

[און וואס נאך]

אויב 'קאנצעליי' האט נאר געמיינט א סטעיטמענט, פארוואס האט מען אזויפיל דן געווען דערויף? וואס האט אויסגעפעלט א גאנצע מחלוקת אין סיגעט צווישן צוויי פראקציעס וואס ביידער זענן נישט געווען קיין רעפארמער?
איך מיין אז דו ביסט היבש מגזם אין די 'גארנישטקייט' פון די קאנצעליי.

וועד הישיבות איז געווען א פאנדרעיזינג אפאראט, ווייל די ישיבות האבן געדארפט געלט. נישט מער און נישט ווייניגער.

דגל התורה איז געווען א וועג זיך אפצושאקלן פון די יורשים וואס האבן גענוצט כלל ישראל פאר זייער חבורה, און נישט לצורכי כלל ישראל. אזוי האבן אלע דרשות און בריוון דעמאלס געוויזן.

האסט בכלל נישט גע'ענטפערט אויף די צווינגונג פון אונגארן. וואס האבן זיי געקענט טון אויב נישט זיך טיילן? וויאזוי וואלטן זיי געקענט ברענגן אן ערליכע שוחט אין א קהלה וואס איז אונטערגעווארפן די שטאטוטן פון די נעאלאגן? זאג דו וואס פארא ברירה זיי האבן דעמאלס געהאט.

אגודה איז קאמוניסטיש?! אוקיי.

אינטרעסאנט אז דער תיקון עולם דערמאנט נישט די טענה אויף די אגודה. אנדערע טענות, יא. אבער נישט דער.