על דא ועל הא תורה'דיג גערעדט

[צווייטער]

די אויסדרוק איז באשאפן געווארן דורך רש"י אליין. (שריי נישט, כ'רעד פון ר' י'צחק ש'למה...) די קאנצעפט קומט ווארשיינליך פון כקולי שניהם רשע כחומרי שניהם הכסיל בחושך הולך, דהיינו דו דארפסט נעמען איין מורה הוראה פון גיין מיט אים עד הסוף. (הגם דארט זאגן די ראשונים אויך אז עס מיינט נאר ווי זיי זענען זיך סותר, זעהט מען אבער די קאנצפעט.)

גוט אז דו האסט צוגעצייכענט די גמרא.

לאמיר אריינקוקן אין מס' עירובין דף ו' ע''ב, ומי עבדינן כתרי חומרי? והא תניא לעולם הלכה כבית הלל, והרוצה לעשות כדברי בית שמאי עושה, כדברי בית הלל עושה, מקולי ב"ש ומקולי ב"ה רשע, מחומרי ב"ש ומחומרי ב"ה עליו הכתוב אומר (קהלת ב, יד) הכסיל בחשך הולך, אלא אי כב"ש כקוליהון וכחומריהון, אי כב"ה כקוליהון וכחומריהון.

הא גופא קשיא אמרת לעולם הלכה כב"ה והדר אמרת הרוצה לעשות כדברי ב"ש עושה, ל"ק כאן קודם בת קול כאן לאחר ב"ק. - פירש''י, לקמן בפירקין שיצאה בת קול ואמרה הלכה כבית הלל:

ואיבעית אימא הא והא לאחר בת קול, ורבי יהושע היא דלא משגח בבת קול.

ואיבעית אימא הכי קאמר, כל היכא דמשכחת תרי תנאי ותרי אמוראי דפליגי אהדדי כעין מחלוקת ב"ש וב"ה לא ליעבד כי קוליה דמר וכי קוליה דמר ולא כחומריה דמר וכי חומריה דמר, אלא או כי קוליה דמר וכחומריה עביד, או כקוליה דמר וכחומריה עביד. - פירש''י, הרוצה לעשות דקתני לאו בית שמאי ובית הלל דווקא נקט, על כרחיך כב"ה בעי למיעבד, אלא אפלוגתא דשאר תנאי בעלמא קאי דפליגי בעלמא בשאר מילי, כגון אלו מחלוקת דבית שמאי ובית הלל, כלומר כי היכי דפליגי בית שמאי ובית הלל בדברי מחלוקתן:

יעצט לאמיר חשבונ'ען, לויט'ן ערשטען תירוץ אין די גמרא איז נישט דא אזא זאך צו אויסקלויבן ווי וועלכע פוסק מ'וויל גיין - אפילו מ'נעמט אן סיי די חומרות און סיי די קולות - ס'מוז זיין לויט די כללים פון הלכה למעשה.

לויט'ן לעצטן תירוץ אין די גמרא, קען מען אזוי טון ביי אנדערע מחלוקת (אויסער ביי ב''ש וב''ה זעלבסט), מ'קען זיך אויסקלויבן איין פוסק ווי וועמען צו גיין, אבער אלל די וועי, סיי די חומרות און סיי די קולות.

קודם די גמרא איז צריך ביאור, פארוואס זאל זיין אנדערש א מחלוקת פון ב''ש וב''ה צו אנדערע תנאים ואמוראים? צווייטענס, מ'זעט צענדליגער מאל אין ש''ס כללים ווי וועלכער תנא אדער אמורא מ'נעמט אן הלכה למעשה, לדוגמא הלכה כשמואל בדיני, הלכתא כוותי' דאביי ביע''ל קג''ם וכו'.

והשלישית, לאמיר זאגן א עקסטרעמע משל, איך נעם הגאון הצדיק רבי עקיבא יוסף שלעזינגער זצ''ל פאר מיין פוסק, מעג איך יעצט בלאזן שופר ר''ה שחל בשבת אין ירושלים?

איך נויטיג זיך אין נאך מראה מקומות, ווער ס'קען ארויסהעלפן.

הנושא הזה ארוכה מארץ מדה.

דער אמת איז אז אפי' אין דעם איז דא מחלוקת....
היו שסברו אז אויב דו נעמסט איין פוסק קענסטו גיין מיט אים עד הסוף, אפי' אויף פלעצער ווי כל השאר חלקו עליו, און עס זענען געווען וואס האבן נישט געוואלט גיין אזוי ווייט.

עפעס מראי מקומות?

[תינוק הבורח]

גוט אז דו האסט צוגעצייכענט די גמרא.

לאמיר אריינקוקן אין מס' עירובין דף ו' ע''ב, ומי עבדינן כתרי חומרי? והא תניא לעולם הלכה כבית הלל, והרוצה לעשות כדברי בית שמאי עושה, כדברי בית הלל עושה, מקולי ב"ש ומקולי ב"ה רשע, מחומרי ב"ש ומחומרי ב"ה עליו הכתוב אומר (קהלת ב, יד) הכסיל בחשך הולך, אלא אי כב"ש כקוליהון וכחומריהון, אי כב"ה כקוליהון וכחומריהון.

הא גופא קשיא אמרת לעולם הלכה כב"ה והדר אמרת הרוצה לעשות כדברי ב"ש עושה, ל"ק כאן קודם בת קול כאן לאחר ב"ק. - פירש''י, לקמן בפירקין שיצאה בת קול ואמרה הלכה כבית הלל:

ואיבעית אימא הא והא לאחר בת קול, ורבי יהושע היא דלא משגח בבת קול.

ואיבעית אימא הכי קאמר, כל היכא דמשכחת תרי תנאי ותרי אמוראי דפליגי אהדדי כעין מחלוקת ב"ש וב"ה לא ליעבד כי קוליה דמר וכי קוליה דמר ולא כחומריה דמר וכי חומריה דמר, אלא או כי קוליה דמר וכחומריה עביד, או כקוליה דמר וכחומריה עביד. - פירש''י, הרוצה לעשות דקתני לאו בית שמאי ובית הלל דווקא נקט, על כרחיך כב"ה בעי למיעבד, אלא אפלוגתא דשאר תנאי בעלמא קאי דפליגי בעלמא בשאר מילי, כגון אלו מחלוקת דבית שמאי ובית הלל, כלומר כי היכי דפליגי בית שמאי ובית הלל בדברי מחלוקתן:

יעצט לאמיר חשבונ'ען, לויט'ן ערשטען תירוץ אין די גמרא איז נישט דא אזא זאך צו אויסקלויבן ווי וועלכע פוסק מ'וויל גיין - אפילו מ'נעמט אן סיי די חומרות און סיי די קולות - ס'מוז זיין לויט די כללים פון הלכה למעשה.

לויט'ן לעצטן תירוץ אין די גמרא, קען מען אזוי טון ביי אנדערע מחלוקת (אויסער ביי ב''ש וב''ה זעלבסט), מ'קען זיך אויסקלויבן איין פוסק ווי וועמען צו גיין, אבער אלל די וועי, סיי די חומרות און סיי די קולות.

קודם די גמרא איז צריך ביאור, פארוואס זאל זיין אנדערש א מחלוקת פון ב''ש וב''ה צו אנדערע תנאים ואמוראים? צווייטענס, מ'זעט צענדליגער מאל אין ש''ס כללים ווי וועלכער תנא אדער אמורא מ'נעמט אן הלכה למעשה, לדוגמא הלכה כשמואל בדיני, הלכתא כוותי' דאביי ביע''ל קג''ם וכו'.

והשלישית, לאמיר זאגן א עקסטרעמע משל, איך נעם הגאון הצדיק רבי עקיבא יוסף שלעזינגער זצ''ל פאר מיין פוסק, מעג איך יעצט בלאזן שופר ר''ה שחל בשבת אין ירושלים?

איך נויטיג זיך אין נאך מראה מקומות, ווער ס'קען ארויסהעלפן.

הנושא הזה ארוכה מארץ מדה.

דער אמת איז אז אפי' אין דעם איז דא מחלוקת....
היו שסברו אז אויב דו נעמסט איין פוסק קענסטו גיין מיט אים עד הסוף, אפי' אויף פלעצער ווי כל השאר חלקו עליו, און עס זענען געווען וואס האבן נישט געוואלט גיין אזוי ווייט.

עפעס מראי מקומות?

כתבתי מזיכרוני.
אבל לכבודך אשנה פרק זה בלי נדר.

[הדסים]

הלכה שאלה (איך זאג נישט אויב ס'איז נוגע, איך בין נייגעריג באמת די הלכה חלק):

א מאן האט געגעבן א גט פאר זיין פרוי, נאך עטליכע יאר זיך ראנגלען איבער "זען די קינדער". ער האט געגעבן די גט אונטער פרעשור אז די ראבאנוט האלט א רב ארעסטירט צוליב די פרשה, נאר נאכדעם וואס מ'האט געמאכט א שטר הסכם איבער פארשידענע זאכן, איינס דערפון אז ער גייט זען די קינדער וועכענטליך.

אבער, אינעם גט שרייבט מען כנהוג אז דאס ווערט געגעבן בלי שום תנאי וכו'.

למעשה האט מען אים אויסגעשפילט, און ער האט 0 צוטריט זיך צו טרעפן מיט זיינע אייגענע קינדער, סיי אינגע און סיי חתונה געהאטע.

איז אזא גט חל אדער נישט?

כ'שרייב פון זכרון ארויס (כ'האב נישט קיין צייט יעצט נאכצוקוקן), אבער ס'דא א סיבה פארוואס אינ'ם גט שרייבט מען אז ס'ווערט געגעבן על תנאי. ס'דא א תקנה קדומה פון הונדערטער יארן צוריק אז מען זאל בשום אופן נישט געבן קיין גט על תנאי צוליב די פילע מכשולות וואס קען - און פלעגט - ארויסקומען. נעם טאקע די משל/מעשה וואס דו ברענגסט. לאמיר זאגן אז ער באקומט יא צוטריט צו זעהן די קינדער, אבער ס'נאכאלץ דא א דין ודברים צו ס'קומט יא נאך די תנאי (משפחת האשה טענה'ט אז די קינדער (וואס זענען שוין עדאלטס) ווילן אים נישט קענען, צו משפחת האיש טענה'ט אז מען האט אפגעמאכט אויף מער וויזיטס/שעות, וכו' וכו' וכו'). וואסערע פייער ס'וואלט געווארן צו די גט איז יא כשר אדער נישט, און אויב זי האט חתונה בזיווג שני על פי הוראת רב פלוני, וואלט רב אלמוני גע'טענה'ט אז די קינדער זענען ממזרים דאורייתא וכו' וכו'.

בקיצור, היות די גט איז געגעבן געווארן ביי א בית דין פון ערליכע אידן יודעים בטוב גיטין וקידושין, איז זיכער אז עס איז געמאכט געווארן אויף א וועג אז די גט זאל חל זיין אנע שום תנאי.

(און דאס איז אויסער די חלק וואס ידידי ר' תינוק בארירט, אז אויב איז געווען א תנאי אן קיין עקספייערעישאן דעיט איז די גט סתם אזוי נישט חל.)

אינטערעסאנט אנצומערקן אז ס'איז לעצטנס געווען א גט על תנאי, ס'האט געהאט א היתר פון עטליכע גרעסערע מורי הוראה צוליב געוויסע סיבות.

דער מנהג הקדום איז שוין געברענגט אין רמ"א נאר ס'איז דא וואס טענה'ן אז ס'גייט נאר אן ביי א שכ"מ, ואין להאריך עכשיו.

[איפכא מסתברא]

איז מען מחיוב צו געבן צדקה פאר בחורים אלס "אל ישוב דך נכלם"?

אסאך מאל געשהט אין מיין ביהמ''ד א פארפלייצונג פון געלט גייערס, בעיקר אין די טעג ווען די ישיבות קטנות שיקן ארויס די בחורים נאך געלט. אזוינע צייטן פרוביר איך (ווי אסאך אנדערע) צו איגנארירן רוב געלטגייער - פאנדרעיזערס און געבן אויסדריקליך נאר פאר די עניים - נצרכים, אזוי וווי די הלכה איז אל ישוב דך נכלם.

איך פלעג אלס באטראטן אז בחורים (בעיקר ישיבה קטנה) וואס גייען נאך צו דעקן די התחייבות ואס זייער מנהל האט ארויפגעלייגט, אלס סתם אנלייגערס וואס פארפלייצן די מנין און מ'איז נישט מחיות זיי צו געבן.

למעשה האב איך מיר לעצטנס מתבונן געווען, מאן יימר אז דער בחור וואס דארף ל''ע דעקן דעם מנהל'ס התחייבות האט נישט קיין פון א דל? ער האט נישט קיין אייגן געלט און דרייט זיך ארום קאפ'לאז ווייל דער מנהל האט געהייסן מאכן 75 דאלער. און וואס זאל ער יעצט טון?? אפגעזען צו דער מנהל האט א רעכט צו ארויפלייגן התחייבות'ן. איז דער בחור יעצט א נצרך.

איך פארשטיי אז ס'איז דא בחורים וואס לאכן זיך אויס אדער ניצן די געלט פאר זיך. איך באצוה מיר צו בחורים וואס פאלגן.

[דעת קדשי]

איז מען מחיוב צו געבן צדקה פאר בחורים אלס "אל ישוב דך נכלם"?

אסאך מאל געשהט אין מיין ביהמ''ד א פארפלייצונג פון געלט גייערס, בעיקר אין די טעג ווען די ישיבות קטנות שיקן ארויס די בחורים נאך געלט. אזוינע צייטן פרוביר איך (ווי אסאך אנדערע) צו איגנארירן רוב געלטגייער - פאנדרעיזערס און געבן אויסדריקליך נאר פאר די עניים - נצרכים, אזוי וווי די הלכה איז אל ישוב דך נכלם.

איך פלעג אלס באטראטן אז בחורים (בעיקר ישיבה קטנה) וואס גייען נאך צו דעקן די התחייבות ואס זייער מנהל האט ארויפגעלייגט, אלס סתם אנלייגערס וואס פארפלייצן די מנין און מ'איז נישט מחיות זיי צו געבן.

למעשה האב איך מיר לעצטנס מתבונן געווען, מאן יימר אז דער בחור וואס דארף ל''ע דעקן דעם מנהל'ס התחייבות האט נישט קיין פון א דל? ער האט נישט קיין אייגן געלט און דרייט זיך ארום קאפ'לאז ווייל דער מנהל האט געהייסן מאכן 75 דאלער. און וואס זאל ער יעצט טון?? אפגעזען צו דער מנהל האט א רעכט צו ארויפלייגן התחייבות'ן. איז דער בחור יעצט א נצרך.

איך פארשטיי אז ס'איז דא בחורים וואס לאכן זיך אויס אדער ניצן די געלט פאר זיך. איך באצוה מיר צו בחורים וואס פאלגן.

געהערט פון א מו''ץ אז מען איז נישט מחיוב.

[איפכא מסתברא]

אלץ וואס? סתם א הלכה למשה מסיני אדער למיגדר מילתא?

[דעת קדשי]

אלץ וואס? סתם א הלכה למשה מסיני אדער למיגדר מילתא?

חיוב צדקה פאר א עני
אפי' מ'האט נישט צו געבן איז מען עובר אויף אל ישוב דך נכלם

אבער נאר אויף אן עני
פאר א מוסד/ישיבה דארף מען נישט געבן ווייל מען איז נישט מבזה קיין דך

[ChatGPT]

כ'פארשטיי ער מיינט צו זאגן אז אפי' דו געבסט נישט פארן מוס', געב פארן בעל חוב.
דער בחור האט א חוב, און דרייט זיך אנא קאפ צו דעקן זיין חוב.
ס'איז אזוי ווי א אנדערע עני וואס רויבער'ס האבן אים מחייב געוען א סכום געלט.