היסטאריע, דרכי הנהגה און דרך מלחמה קעגן השכלה, דורך גדולי אונגארן

[מסתמא]

א דער יעב''ץ האט געוואוינט אין אינטערלאנד? ''מאדערן'' איז רגול על לשונו. (אפשר מיט אן אנדערען אויסדריק - אבער די זעלבע מכוון)
ב די חת''ס "חדש אסור מן התורה" איז אויף וואס?

ב דער חת”ס חדש אסור מן התורה ברענגט ער דעם ערשטן אין די תשובות מאל בנוגע נייע חומרות (יא!!! הערסט גוט). דער חת”ס האט זיך מתנגד געווען צו חדשות אין יהדות, סיי לקולא און סיי לחומרא, ועל זה כתב חדש אסור מן התורה. קיין שייכות צו מאדערן אדער טעכנישע פארשריט. סאיז נישט קיין נושא בכלל.

דא שרייבט עס דער חת"ס אויפ'ן לייגן דעם באלעמער אויף מזרח. חדש אסור מן התורה.

און ער לויבט אויס דעם שואל פאר'ן "מוחה זיין בחזקת יד"... (דוגמת תלמידיו כרבי הילל מקאלאמייע...)

פארוואס? פאר א איסור דאורייתא? ניין, פאר א נייע מאדערענע מנהג פון די רעפארמער.

וויי וויי... כהאב געטראפן אין די ספר מנהגים פון הגאון ר’ עזריאל הילדעסהיימער’ס קהילה קהל עדת ישראל מורא’דיג שארף קעגן דאס טוישן די מנהגי ביהכנ”ס.

אויב וויל מען קלעבן מסורות געבויט אויף אזאלעכע סארט ראיות און הוכחות, קען מען דאך לייגן ר’ עזריאל זצ”ל בשיטת החת”ס ממש... כמיין אפילו מער, מסתמא איז ר’ עזריאל געוועזן א גרויסע לוחם אויף מאדע א שטייגער ווי די צדיקי גאליציע, והא ראיה קוק די שארפקייט פון זיין קהילה דורות שפעטער אויף די מנהגי ביהכנ”ס...

Screenshot_20250916_222026_Drive.jpg (269.8 KiB) געזען געווארן 395 מאל

אלא מאי, עס איז איבעריג צו זאגן אז צו מאכן גזירה שוה’ס און מה מצינו’ס פון מנהגי ישראל צו די גאליציאנע מלחמה קעגן סיי וועלכע ’מאדע’ אפילו ווען עס שמעקט נישט פון קיין ריח איסור (לשון החת”ס אויף די מאדע פון שניידן די בארד), אזא גזירה שוה ומה מצינו איז בשוגג אדער ברצון פשוט ווי געווארפן זאמד אין די אויגן. עס האט קיין שייכות נישט איינס צום צווייטן. הלכה מנהג ומסורת ישראל אינו ענין לכאן כלל וכלל.

אגב אינטערעסאנט אז די מנהגי קהל עדת ישראל איז ממש די זעלבע ווי מנהג אויבערלאנד

מנהגי עדת ישראל בערלין - תרצ-ג (1).pdf

(704.38 KiB) דאונלאודעד 8 מאל

[שטיינער]

@מסתמא דא האסטו נאך בנוגע די מצב אין פרעשבורג.

די מציאות איז אז אין אלע גרויסע שטעט האבן זיי געהאט א שטיקל באזע אפילו אין פרעשבורג בימי מרן זצ''ל
איי שרייבסטו אז די חת''ס שרייבט כולם אהובים. י''ל בקל

אמת ונכון. פון שנת תקפ"א (כמדומה) האבן זיי אפי' געהאט א בית הספר "מתוקן" וואס ס'איז אנגעגאנגען ביזן קריג.
אשר על כן?
איר ווילט זאגן אז דער כת"ס האט זיך געבויגן אויף א זאך וואס זיין טאטע האט געהאלטן לאיסור?
פארקויף עס פאר א צווייטן (כלומר פארקויף עס פאר א חסיד פון אינטערלאנד).

ניין, איך האב מיך באצויגען צו דעם תגובה. ווי דער כותב איז מוחה און שרייבט:

ווייטער הוצאות לע"ז, דער חת"ס שרייבט זייער שיין אויף די שטאט פרעסבורג אז זיי זענען יראים ושלימים מיט אלע מידות שמנו חכמים, סתם ארויסגעשטעלט אן אונטערלענדער הוצאות לע"ז אויף די אויבערלענדער, כנהוג אין אונטערלאנד מקדמת דנא

---
מיטן קענען דעם מציאות הדברים ווערט אפטמאל נתיישב אסאך קשיות.
למשל פארוואס דער כת''ס האט גערופן ר' פייש זיין מגיד? מ'רעדט דערפון דא און דא
די קשיא איז דאך בעצם מרפסין איגרא. כמה נצטער אותו צדיק מרן החת''ס איבער דרשנ'ן בלשונות העמים. דרשות חת''ס איז דאך פיל דערמיט.
נאר אז מען קען אביסל די מציאות מיט וואס די כת''ס האט זיך געדארפט ספראווען. די מאדערנע נעאלאגן האבן דאך געוואלט ברענגען א צווייטן פרעדיגער.
דער כת''ס האט - ווי אלע גדולי ישראל בכל הדורות - געזען ברוב חכמתו די חובת השעה און גערופן הצדיק ר' פייש.

ווי אזוי גייט דאס ווארט?

מיט אביסעלע בקיאות קען מען פארענטפערן אסאך חריפות

בכלל נישט מוכרח אז דאס איז די סיבה.
החת"ס האט זיך געהאלטן בידידית מיט כמה רבנים וואס האבן געדרשנט דייטש.
ומסתבר אז דאס וואס דער חת"ס שרייבט איז בעיקר משום די תוכן הדרשות.
וכמבואר בכתב יושר דברי אמת.
איר האלט אנדערש? יהיה לך אשר לך אבער ביטע נישט אראפשטעלן אלץ פאקט.

[שטיינער]

@מסתמא דא האסטו נאך בנוגע די מצב אין פרעשבורג.

די מציאות איז אז אין אלע גרויסע שטעט האבן זיי געהאט א שטיקל באזע אפילו אין פרעשבורג בימי מרן זצ''ל
איי שרייבסטו אז די חת''ס שרייבט כולם אהובים. י''ל בקל

ווי כאילו כהאב געזאגט אז פרעסבורג האט נישט געהאט קיין נעעלאגן און הפקר יונגען, און איך דארף מיך נאך מתייחס זיי דערצו... יעדע שטאט האט געהאט שולי המחנה, סאיז א שאלה בכלל? אבער די פרעסבורגער ארטאדאקסישע הנהגה און קהילה לייט זענען געווען 100 פראצענטיגע יראים ושלימים, די הנהגה איז געווען ביד גדולי ישראל און עס איז קלאר וואס זיי האבן געוואלט און וויאזוי זיי האבן געפירט, ועל זה אנו דנין. די ארטאדאקסישע קהילה פירערשאפט איז געווען ערליך און פרום ווי ערליך און פרום קען נאר זיין. און דער כתב סופר האט עס אנדערש געפירט ’לכתחילה’ וויאזוי @ChatGPT פארשטייט אז ער וואלט עס ווען געזאלט פירן, און @ChatGPT נוצט אלץ דעקונג הגאון ר’ הלל קאלעמייער זצ”ל און די רבני אונטערלאנד. נו תיתי לך.

כמדומה לי אז אין פרעשבורג איז נאר געווען איין קהילה. כ'בין מיך טועה?

[מסתמא]

@מסתמא דא האסטו נאך בנוגע די מצב אין פרעשבורג.

די מציאות איז אז אין אלע גרויסע שטעט האבן זיי געהאט א שטיקל באזע אפילו אין פרעשבורג בימי מרן זצ''ל
איי שרייבסטו אז די חת''ס שרייבט כולם אהובים. י''ל בקל

ווי כאילו כהאב געזאגט אז פרעסבורג האט נישט געהאט קיין נעעלאגן און הפקר יונגען, און איך דארף מיך נאך מתייחס זיי דערצו... יעדע שטאט האט געהאט שולי המחנה, סאיז א שאלה בכלל? אבער די פרעסבורגער ארטאדאקסישע הנהגה און קהילה לייט זענען געווען 100 פראצענטיגע יראים ושלימים, די הנהגה איז געווען ביד גדולי ישראל און עס איז קלאר וואס זיי האבן געוואלט און וויאזוי זיי האבן געפירט, ועל זה אנו דנין. די ארטאדאקסישע קהילה פירערשאפט איז געווען ערליך און פרום ווי ערליך און פרום קען נאר זיין. און דער כתב סופר האט עס אנדערש געפירט ’לכתחילה’ וויאזוי @ChatGPT פארשטייט אז ער וואלט עס ווען געזאלט פירן, און @ChatGPT נוצט אלץ דעקונג הגאון ר’ הלל קאלעמייער זצ”ל און די רבני אונטערלאנד. נו תיתי לך.

כמדומה לי אז אין פרעשבורג איז נאר געווען איין קהילה. כ'בין מיך טועה?

אין וויען זיכער נישט, מען האט לעגאל נישט געקענט. נו וואס האט מען געטון? מען האט זיך געמאכט אייגענע בתי מדרשים, רבנים און דיינים און געבליבן צאלן געלט פאר די צענטראלע קהילה בעל כרחם. די לעגאליטעט דערפון און די לעגאלע טיילונג סטאטוס איז נישט נוגע געווען. די נקודה איז אז איבעראל האט מען זיך קלאר אפגעטיילט באופן שיטתי אלץ יסוד ועיקר ביהדות. ארטאדאקסן און נעעלאגן האבן נישט מיטגעטיילט איין ביהמ”ד אדער סיי וואס צוזאמען נאכן טיילונג. די פונקטליכע לעגאלע מצב אין פרעסבורג ווייס איך נישט, כמיין אז עס איז נישט נוגע צום ענין.

[שטיינער]

אזוי בלעטערנדיג אינעם ספר הנפלא קן סופר (א ספר יסוד פאר איינער וואס וויל באמת וויסן וואס איז פארגעגאנגן אין אונגארן בימים ההם) האבעך מיר אנגעשטויסן אין אן אינטערעסאנטע בריוו פון מהר"ם שיק צום מחנה חיים והוא סימן פט.
דער מהר"ם שיק וויל אז דער מחנה חיים זאל אינטערשרייבן א קו"ק קעגן סעמינאר לרבנים (נאכן טיילונג שוין), און דער מחנה חיים האט בשו"א נישט געוואלט אינטערשרייבן צוליב מ'האט נישט געמאכט קיין אסיפת הרבנים און נישט דן געווען לעומקא דדינא, וגם נישט צו מיטגיין מיט א זאך וואס די לשכה פירט אן וואס דער מחנה חיים האט געהאלטן פאר א גרויסע חורבן מפני כמה סיבות המבואר בשאר איגרות בקן סופר.
שרייבט אים דער מהר"ם שיק אז די סיבה פ"וו מ'וויל נישט מאכן א אסיפה

Screenshot 2025-09-16 231118.png (73.52 KiB) געזען געווארן 373 מאל

והוא חידוש אז נאכן טיילונג האט מען נאך מורא געהאט פון הגר"מ פערלס אז ער וועט קומען מתיר זיין ביים אסיפה.
וגם סתם ולא פירש מי הם שאר רבנים הגדולים וואס האבן מסכים געווען צום סעמינאר וצע"ע.

[שטיינער]

ווי כאילו כהאב געזאגט אז פרעסבורג האט נישט געהאט קיין נעעלאגן און הפקר יונגען, און איך דארף מיך נאך מתייחס זיי דערצו... יעדע שטאט האט געהאט שולי המחנה, סאיז א שאלה בכלל? אבער די פרעסבורגער ארטאדאקסישע הנהגה און קהילה לייט זענען געווען 100 פראצענטיגע יראים ושלימים, די הנהגה איז געווען ביד גדולי ישראל און עס איז קלאר וואס זיי האבן געוואלט און וויאזוי זיי האבן געפירט, ועל זה אנו דנין. די ארטאדאקסישע קהילה פירערשאפט איז געווען ערליך און פרום ווי ערליך און פרום קען נאר זיין. און דער כתב סופר האט עס אנדערש געפירט ’לכתחילה’ וויאזוי @ChatGPT פארשטייט אז ער וואלט עס ווען געזאלט פירן, און @ChatGPT נוצט אלץ דעקונג הגאון ר’ הלל קאלעמייער זצ”ל און די רבני אונטערלאנד. נו תיתי לך.

כמדומה לי אז אין פרעשבורג איז נאר געווען איין קהילה. כ'בין מיך טועה?

אין וויען זיכער נישט, מען האט לעגאל נישט געקענט. נו וואס האט מען געטון? מען האט זיך געמאכט אייגענע בתי מדרשים, רבנים און דיינים און געבליבן צאלן געלט פאר די צענטראלע קהילה בעל כרחם. די לעגאליטעט דערפון און די לעגאלע טיילונג סטאטוס איז נישט נוגע געווען. די נקודה איז אז עס האט זיך קלאר אפגעטיילט באופן שיטתי אלץ יסוד ועיקר ביהדות, ארטאדאקסן און נעעלאגן האבן נישט מיטגעטיילט איין ביהמ”ד אדער סיי וואס צוזאמען נאכן טיילונג. די פונקטליכע לעגאלע מצב אין פרעסבורג ווייס איך נישט, כמיין אז עס איז נישט נוגע צום ענין.

כמדומה לי אז אין וויען איז שוין געווען א טיילונג נאך פאר אונגארן הגם נישט קיין לעגאלע.
פראנקפורט די ערשטע ע"י הגרש"ר הירש
וויען די צווייטע ע"י הגרש"ז שפיצער וואס האט צוזאמגענימען א קו"ק פון כמעט אלע גדולי ישראל פון אסאך מדינות לטבת דעם טיילונג
הערשט נאכדעם איז געווארן א טיילונג אין אונגארן וואס האט כולל געווען אויך פ"ב

איה"נ אין וויען איז עס נישט געווען לעגאל מ"מ איז עס געווען א דע-פאקטא טיילונג.
משא"כ פ"ב איז עס געווען (כמדומה) אינטער איין קהילה

[מסתמא]

כמדומה לי אז אין פרעשבורג איז נאר געווען איין קהילה. כ'בין מיך טועה?

אין וויען זיכער נישט, מען האט לעגאל נישט געקענט. נו וואס האט מען געטון? מען האט זיך געמאכט אייגענע בתי מדרשים, רבנים און דיינים און געבליבן צאלן געלט פאר די צענטראלע קהילה בעל כרחם. די לעגאליטעט דערפון און די לעגאלע טיילונג סטאטוס איז נישט נוגע געווען. די נקודה איז אז עס האט זיך קלאר אפגעטיילט באופן שיטתי אלץ יסוד ועיקר ביהדות, ארטאדאקסן און נעעלאגן האבן נישט מיטגעטיילט איין ביהמ”ד אדער סיי וואס צוזאמען נאכן טיילונג. די פונקטליכע לעגאלע מצב אין פרעסבורג ווייס איך נישט, כמיין אז עס איז נישט נוגע צום ענין.

כמדומה לי אז אין וויען איז שוין געווען א טיילונג נאך פאר אונגארן הגם נישט קיין לעגאלע.
פראנקפורט די ערשטע ע"י הגרש"ר הירש
וויען די צווייטע ע"י הגרש"ז שפיצער וואס האט צוזאמגענימען א קו"ק פון כמעט אלע גדולי ישראל פון אסאך מדינות לטבת דעם טיילונג
הערשט נאכדעם איז געווארן א טיילונג אין אונגארן וואס האט כולל געווען אויך פ"ב

איה"נ אין וויען איז עס נישט געווען לעגאל מ"מ איז עס געווען א דע-פאקטא טיילונג.
משא"כ פ"ב איז עס געווען (כמדומה) אינטער איין קהילה

כווייס נישט קיין סאך אבער קענסט זיכער זיין אז פרעסבורג האט אנגענומען די טיילונג מיטן גרעסטן חומר. קען טאקע זיין אז די ארגינעלע פרעסבורגער קהילה האט געשטימט זיך איינצושרייבן אין די ארטאדאקסיע, און די רעפארם איז געווען אזוי שוואך אז זיי האבן גארנישט געהאט, לא ידעתי. אבער דער כת”ס און קהל פרעסבורג זענען נישט געווען ענליך אדער נאנט צו די שטאטוסקווא ח”ו, טו מיר א טובה. אזויפיל בין איך זיכער אן אפילו קוקן סיי וועלכע מקור, פרעסבורג איז געווען די לייכטטורעם פון ארטאדאקסיע פאר די גאנצע גלילות אויבערלאנד, די סאמע שפיץ.

[ChatGPT]

חוצפה נוראה אנצורופן א גדול בישראל מיטן שם ’פרעדיגער’... דו בעקסט נישט אראפ פון די חוצפה שפראך כלפי גדולים, על אף וואס איך בין גרייט צו רעדן מיט מער דרך ארץ. דו ערווארטסט נאר אז איך זאל אראפבעקן און דו זאלסט ווייטער ממשיך זיין...

איר ניצט די אונטערלענדער שניט כדרכך, די היסטאריע ברענט דיר נישט צו וויסן, גענוג און נאך מקורות האט מען דא גופא אין דעם טעמע צו וויסן אז דאס מציאות וואס איר זענט מתאר אין אט דעם פאוסט איז אומקראנט לגמרי. נארוואסדען, עס ברענט אייך בכלל נישט צו וויסן דאס מציאות. ענדערש סיי אראפרייסן אויבערלאנד בכלליות און/אדער משווה זיין צוויי פארקערטע דרכים, כמו שביררנו לעיל די אונטערלענדער דרך בקודש, נו תיתי לך

דו ביסט זייער צוהיצט און זעהסט זאכן וואס איך האב נישט געשריבען.
איך האב קיינמאל נישט גערופן קיין גדול בישראל מיטן שם ’פרעדיגער’ אויב יא ביטע צייג עס אן.
איך האב ס''ה געשריבען אז די שולי המחנה וואס האט זיך פרובירט צו הייבן דעם קאפ אין פ''ב האבן געוואלט רופן א פרעדיגער.

ווי אויך האב איך אין ערגעץ נישט אראפגעריסן אויבערלאנד - מקום שגרו אבותי (נישט וויען, אבער אנדערע שטעט ובתוכם שבע קהילות) - נאר זיך מתייחס געווען צו די מציאות אין פ''ב.

איך וואלט זייער געוואלט וויסן וואס ביי דיר הייסט אינטערלאנד. נאר חסידים אדער לאו דוקא.
למשל ר' ירמי' לעוו הייסט אינטערלאנד? ער שריבט אויך איבער טובים פון פ''ב.

איך גלייך צו דעבאטירן מיט איינער ווי דיר, יא, ס'קען אמאל ווערן היציג כדרך המתווכחים אבער נאר אזוי ווערט נתלבן זאכן, איך בין נישט קיין עומד בדעתי און זאג נישט קבלו דעתי.
אבער שריי נישט אויף מיר מיט אויסדריקן וואס איך קיינמאל נישט געזאגט. און זאג נישט אויף מיר זאכן וואס איך קיינמאל נישט געשריבען

[שטיינער]

אין וויען זיכער נישט, מען האט לעגאל נישט געקענט. נו וואס האט מען געטון? מען האט זיך געמאכט אייגענע בתי מדרשים, רבנים און דיינים און געבליבן צאלן געלט פאר די צענטראלע קהילה בעל כרחם. די לעגאליטעט דערפון און די לעגאלע טיילונג סטאטוס איז נישט נוגע געווען. די נקודה איז אז עס האט זיך קלאר אפגעטיילט באופן שיטתי אלץ יסוד ועיקר ביהדות, ארטאדאקסן און נעעלאגן האבן נישט מיטגעטיילט איין ביהמ”ד אדער סיי וואס צוזאמען נאכן טיילונג. די פונקטליכע לעגאלע מצב אין פרעסבורג ווייס איך נישט, כמיין אז עס איז נישט נוגע צום ענין.

כמדומה לי אז אין וויען איז שוין געווען א טיילונג נאך פאר אונגארן הגם נישט קיין לעגאלע.
פראנקפורט די ערשטע ע"י הגרש"ר הירש
וויען די צווייטע ע"י הגרש"ז שפיצער וואס האט צוזאמגענימען א קו"ק פון כמעט אלע גדולי ישראל פון אסאך מדינות לטבת דעם טיילונג
הערשט נאכדעם איז געווארן א טיילונג אין אונגארן וואס האט כולל געווען אויך פ"ב

איה"נ אין וויען איז עס נישט געווען לעגאל מ"מ איז עס געווען א דע-פאקטא טיילונג.
משא"כ פ"ב איז עס געווען (כמדומה) אינטער איין קהילה

כווייס נישט קיין סאך אבער קענסט זיכער זיין אז פרעסבורג האט אנגענומען די טיילונג מיטן גרעסטן חומר. קען טאקע זיין אז די ארגינעלע פרעסבורגער קהילה האט געשטימט זיך איינצושרייבן אין די ארטאדאקסיע, און די רעפארם איז געווען אזוי שוואך אז זיי האבן גארנישט געהאט, לא ידעתי. אבער דער כת”ס און קהל פרעסבורג זענען נישט געווען ענליך אדער נאנט צו די שטאטוסקווא ח”ו, טו מיר א טובה. אזויפיל בין איך זיכער אן אפילו קוקן סיי וועלכע מקור, פרעסבורג איז געווען די לייכטטורעם פון ארטאדאקסיע פאר די גאנצע גלילות אויבערלאנד, די סאמע שפיץ.

איה"נ קיין שום ספק.
ואבאר.
די ענין פון טיילונג איז נישט געווען צווישן שותו"מ און נישט שותו"מ, אויף דעם האבן רוב רובם גדולי ישראל געהאלטן אז א קהילה דארף צושטעלן פאר יעדן פונעם שוואכסטן ביזן בעסטן.
די טיילונג איז געווען אפצוהיטן צביון היהדות פון רעפארם.
מהאי טעמא איז די תקנת הלשכה געווען אז א מחלל שבת "בפרהסיא" מעג נישט זיין ראש הקהל. הגם הגרש"ר הירש האט זייער נישט געהאלטן פון דעם, ער האט געהאלטן אז א מחלל שבת האט נישט קיין מקום אין קיין ארטה' קהילה. מהאי טעמא האט ער מחזק געווען הג"ר צבי הירש גאיטיין אב"ד העדיעס ומח"ס ידי משה צו בלייבן שטאטוסקווא און נישט זיך אנשליסן אינעם לשכה. נאר ער האט געבעטן אז ער זאל זיך רופן ארטה'-שטאטוסקווא מפני שינוי השם. והלא הם כתובים בספרו שמש מרפא ואין הספר תח"י כעת. אבער דאס איז למעשה געווען די תקנת הלשכה און דאס איז געווען די ציל פונעם טיילונג.
ממילא ווילאנג די פורקי עול האבן זיך נישט געמישט אין הנהגת העיר איז נישט געווען קיין סיבה פאר א טיילונג.

ועוד יש להוסיף אז א טיילונג איז בעיקר שייך ווען יענער גייט צו די נעלאגן אבער אויב ביידע דערקלערן זיך ארטה' איז זייער שווער (פארשידענע קהילות אין אינטערלאנד זענען שפעטער אויפגעקומען מיטן געדאנק פון זיך דערקלערן ספרדיש, אבער דאס איז געווען שפעטער).
ומהאי טעמא האט דער מחנה חיים געפערילך געווייטאגט ווען די קהילה אין מישקאלץ איז געווארן ארטה' האלטנדיג אז ס'וועט אינטערברענגען ארטה' פון אינעווייניג. וכ"כ במילי דאבות שוין אסאך יארן שפעטער ואכמ"ל.
נישט אז דאס איז געווען די מצב אין פ"ב, כ'זאג נאר לידיעה בעלמא
ודי בזה

[מסתמא]

איך גלייך צו דעבאטירן מיט איינער ווי דיר, יא, ס'קען אמאל ווערן היציג כדרך המתווכחים אבער נאר אזוי ווערט נתלבן זאכן, איך בין נישט קיין עומד בדעתי און זאג נישט קבלו דעתי.
אבער שריי נישט אויף מיר מיט אויסדריקן וואס איך קיינמאל נישט געזאגט. און זאג נישט אויף מיר זאכן וואס איך קיינמאל נישט געשריבען

העי, כהאב אייך ליעב אהבת נפש. היץ איז א בלוט דרוק נושא, סארי, מיין פראבלעם.

כהאב נישט די קאפ יעצט צו ממשיך זיין אבער די נקודה מוז מען קלארמאכן בעפאר אלעם.

סארי פארן שרייען, עס מיינט נישט פערזענליך. כשריי אויף נקודות, מיינונגען, געשעענישן, נישט אויף קיין מענטשן בשום אופן. אויב זעהט עס אמאל אויס אז יא וויל איך קלארמאכן אז איך האב גארנישט קעגן קיין שום איד פערזענליך און איך האב ליעב יעדן איד אהבת נפש.

צום ווידערזעהן בעזהשי”ת.

[ChatGPT]

מקור?

https://beta.hebrewbooks.org/tursa.aspx?a=oc_x446

איך זעה דא א צידוד לאסור, נישט קיין איסור.
וכבר אמרו חז"ל בבא בתרא קל:

תָּנוּ רַבָּנַן: אֵין לְמֵדִין הֲלָכָה לֹא מִפִּי תַלְמוּד, וְלֹא מִפִּי מַעֲשֶׂה, עַד שֶׁיֹּאמְרוּ לוֹ הֲלָכָה לְמַעֲשֶׂה.

דו זאגסט אזוי איף אלע הגהות חת''ס על שו''ע?
און וואס טוט זיך מיט הגהות רעק''א?

[ChatGPT]

וויי וויי... כהאב געטראפן אין די ספר מנהגים פון הגאון ר’ עזריאל הילדעסהיימער’ס קהילה קהל עדת ישראל מורא’דיג שארף קעגן דאס טוישן די מנהגי ביהכנ”ס.

אויב וויל מען קלעבן מסורות געבויט אויף אזאלעכע סארט ראיות און הוכחות, קען מען דאך לייגן ר’ עזריאל זצ”ל בשיטת החת”ס ממש... כמיין אפילו מער, מסתמא איז ר’ עזריאל געוועזן א גרויסע לוחם אויף מאדע א שטייגער ווי די צדיקי גאליציע, והא ראיה קוק די שארפקייט פון זיין קהילה דורות שפעטער אויף די מנהגי ביהכנ”ס...
Screenshot_20250916_222026_Drive.jpg

אלא מאי, עס איז איבעריג צו זאגן אז צו מאכן גזירה שוה’ס און מה מצינו’ס פון מנהגי ישראל צו די גאליציאנע מלחמה קעגן סיי וועלכע ’מאדע’ אפילו ווען עס שמעקט נישט פון קיין ריח איסור (לשון החת”ס אויף די מאדע פון שניידן די בארד), אזא גזירה שוה ומה מצינו איז בשוגג אדער ברצון פשוט ווי געווארפן זאמד אין די אויגן. עס האט קיין שייכות נישט איינס צום צווייטן. הלכה מנהג ומסורת ישראל אינו ענין לכאן כלל וכלל.

אגב אינטערעסאנט אז די מנהגי קהל עדת ישראל איז ממש די זעלבע ווי מנהג אויבערלאנד
מנהגי עדת ישראל בערלין - תרצ-ג (1).pdf

ווידער א מושמאש....
דיין בלינדע שנאה צו די א.ג. אינטערלאנד שניט איז ממש מקלקלת השורה

---- דו זעהסט דא זאכן\אויסדריקן וואס קיינער האט נישט געשריבען
----דו באציסט דיר צו נושאים וואס קיינער האט נישט גערעדט

כמיין, איינער האט דא מפקפק געווען אין ר''ע צו ער האט לוחם געווען אין דייטשלאנד? איינער האט געמאכט א גז''ש? איינער האט מדמה געווען מנהגי והשקפת גאליציע צו אויבערלאנד?
ביטע טראכט צוויי מאל איידער דו ווארפסט באטלעך.


ס''ה פון אויבן:
איך האב געשריבען אז שייטלען האט יענע תקופה אנגעהויבן אריינקומען און געווען א מאדערנע זאך, האסטו געענטפערט אז מאדערנקייט איז נישט קיין נושא געווען אין אויבערלאנד. און יעצט פארשטייסטו שוין אז יעדער איינער רעדט פון רימונובע - גאליציע חסידישע קפידות אויף מאדערנקייט...

האמת אומר: דיין הנחה אז "מאדערנקייט איז קיין נושא ניקס געוען" האט מיר מתחילה געכאפט.
איך האב אבער אויף דעם צוויי הערות
א.מאדערנקייט איז נישט קיין הארדקאודעד זאך. מאדערן מיינט זיך טוישן צום היינטיגן מציאות, כל דבר לפי מקומו ושעתו.
איה''נ אז אין גאליציע האט מען אפי' טכענאלאגישע פארשריט - זייגער אין ביה''מ אנגעקוקט מאדערן און נישט אין אויבערלאנד, איז אבער מאז היתה ישראל לעם געליגען ביד גדולי ישראל צו דעפינירן וועלכע שינוי הייסט משנה זיין מסורת ישראל און ווען נישט. לדוגמא ווען א שינוי בגד הייסט א שינוי,
(כמדומה אז שניידן די בארד שרייב די חת''ס האט זיך אנגעהויבן מיט א גזירה פון א מלך אשכנז וואס די האר איז ארויסגעפאלן)

ב. די הנחה שטעלט אוועק זייער דינע ליניעס. דער יעב''ץ זאגסטו איז נישט אויבערלאנד. כ'גי בלי''נ טשעקן וואס טוט זיך מיט ר''ר יונתן (מעץ -פראג) אין יערות דבש?
מיינע זיידעס יוצאי אשכנז האבן יא געוויסט פון יענע קרוב איז געווען מאדערן אבער זייער ערליך און אונז זעמיר געווען מער פרום (פאר א סיבה איז יענער נישט געווארן קיין חסיד)

לסיום דברי: (ווען מקען ווען מאכן א קאסטום חתימה ספעציעל פאר דיר וואלט איך עס אריינגעלייגט אין מיין חתימה)
איך גלייך צו דעבאטירן מיט איינער ווי דיר, יא, ס'קען אמאל ווערן היציג כדרך המתווכחים אבער נאר אזוי ווערט נתלבן זאכן, איך בין נישט קיין עומד בדעתי און זאג נישט קבלו דעתי.
אבער שריי נישט אויף מיר מיט אויסדריקן וואס איך קיינמאל נישט געזאגט. און זאג נישט אויף מיר זאכן וואס איך קיינמאל נישט געשריבען.

[מסתמא]

כמדומה לי אז אין וויען איז שוין געווען א טיילונג נאך פאר אונגארן הגם נישט קיין לעגאלע.
פראנקפורט די ערשטע ע"י הגרש"ר הירש
וויען די צווייטע ע"י הגרש"ז שפיצער וואס האט צוזאמגענימען א קו"ק פון כמעט אלע גדולי ישראל פון אסאך מדינות לטבת דעם טיילונג
הערשט נאכדעם איז געווארן א טיילונג אין אונגארן וואס האט כולל געווען אויך פ"ב

איה"נ אין וויען איז עס נישט געווען לעגאל מ"מ איז עס געווען א דע-פאקטא טיילונג.
משא"כ פ"ב איז עס געווען (כמדומה) אינטער איין קהילה

כווייס נישט קיין סאך אבער קענסט זיכער זיין אז פרעסבורג האט אנגענומען די טיילונג מיטן גרעסטן חומר. קען טאקע זיין אז די ארגינעלע פרעסבורגער קהילה האט געשטימט זיך איינצושרייבן אין די ארטאדאקסיע, און די רעפארם איז געווען אזוי שוואך אז זיי האבן גארנישט געהאט, לא ידעתי. אבער דער כת”ס און קהל פרעסבורג זענען נישט געווען ענליך אדער נאנט צו די שטאטוסקווא ח”ו, טו מיר א טובה. אזויפיל בין איך זיכער אן אפילו קוקן סיי וועלכע מקור, פרעסבורג איז געווען די לייכטטורעם פון ארטאדאקסיע פאר די גאנצע גלילות אויבערלאנד, די סאמע שפיץ.

איה"נ קיין שום ספק.
ואבאר.
די ענין פון טיילונג איז נישט געווען צווישן שותו"מ און נישט שותו"מ, אויף דעם האבן רוב רובם גדולי ישראל געהאלטן אז א קהילה דארף צושטעלן פאר יעדן פונעם שוואכסטן ביזן בעסטן.
די טיילונג איז געווען אפצוהיטן צביון היהדות פון רעפארם.
מהאי טעמא איז די תקנת הלשכה געווען אז א מחלל שבת "בפרהסיא" מעג נישט זיין ראש הקהל. הגם הגרש"ר הירש האט זייער נישט געהאלטן פון דעם, ער האט געהאלטן אז א מחלל שבת האט נישט קיין מקום אין קיין ארטה' קהילה. מהאי טעמא האט ער מחזק געווען הג"ר צבי הירש גאיטיין אב"ד העדיעס ומח"ס ידי משה צו בלייבן שטאטוסקווא און נישט זיך אנשליסן אינעם לשכה. נאר ער האט געבעטן אז ער זאל זיך רופן ארטה'-שטאטוסקווא מפני שינוי השם. והלא הם כתובים בספרו שמש מרפא ואין הספר תח"י כעת. אבער דאס איז למעשה געווען די תקנת הלשכה און דאס איז געווען די ציל פונעם טיילונג.
ממילא ווילאנג די פורקי עול האבן זיך נישט געמישט אין הנהגת העיר איז נישט געווען קיין סיבה פאר א טיילונג.

ועוד יש להוסיף אז א טיילונג איז בעיקר שייך ווען יענער גייט צו די נעלאגן אבער אויב ביידע דערקלערן זיך ארטה' איז זייער שווער (פארשידענע קהילות אין אינטערלאנד זענען שפעטער אויפגעקומען מיטן געדאנק פון זיך דערקלערן ספרדיש, אבער דאס איז געווען שפעטער).
ומהאי טעמא האט דער מחנה חיים געפערילך געווייטאגט ווען די קהילה אין מישקאלץ איז געווארן ארטה' האלטנדיג אז ס'וועט אינטערברענגען ארטה' פון אינעווייניג. וכ"כ במילי דאבות שוין אסאך יארן שפעטער ואכמ"ל.
נישט אז דאס איז געווען די מצב אין פ"ב, כ'זאג נאר לידיעה בעלמא
ודי בזה

חידושים. כהאב עס נישט פארשטאנען אזוי, ובפרט ווען די גאנצע טיילונג איז געקומען אלץ דירעקטע רעזאלטאט פונעם דעקלעראציע ביים קאנגרעס נגד השולחן ערוך. אויב ווילסטו קענסטו עס לייגן נאכמער לחומרא, אז חוץ פון די חלק השו”ע האט מען עקסטער שומר געווען אויף די צביון לאפוקי פון די רעפארם, ממש די ציל פון די תקנות מיהאלאוויץ וואס מען האט אנגענומען פחות יותר אבער נישט מיט די שארפע נוסח ווי עס שטייט דארטן.
אבער צו זאגן אז די צביון האט מער געשפילט א ראלע ווי שו”ע, און גאר אז דאס איז געווען די עיקר ציל פונעם ארטאדאקסיע איז א חידוש און נישט מסתבר. יעצט פונקטליך די פרטי הדברים וואס איר צולייגט דא דארף איך דורכטון בעפאר איך רעד אריין, אבער עס אראפצולייגן אזוי כפשוטו וכלאחר יד אז מחללי שבת איז נישט געווען אזא פראבלעם ביים ארטאדאקסיע, און נישט דאס האט געמיינט טיילונג, כמיין ביטע... כבין עס נישט מקבל.

קען זיין אז די יסוד איז געווען אז כל זמן די תורה איז דיר מחייב נאר דו פאלסט אדורך ביסטו בגדר איד, משא”כ ווען דו ביסט אפיציעל כופר בתורה. קען זיין. כווייס נישט. אין הלכה איז זיכער דא א חילוק צווישן איינער וואס פאלט דורך פריוואט און איינמאל ווערסוס איינער וואס איז אפיציעל א פורק עול ברבים און לייקנט אין די סמכות והתחייבות התורה.

בקיצור, דא ליגט זאכן כלאחר יד וואס איז גארנישט אזוי פשוט און איז זיך נישט אזוי מתקבל על הדעת צו אננעמען כפשוטו.

[מסתמא]

pdf

ווידער א מושמאש....

גארנישט קיין מישמאש, איך האב מיך באצויגן צו א פאוסט פון הרב @דער תהלים איד וואו ער מאכט א מישמאש און כלייג זאכן צוריק אין פלאץ.

אגב, דער חת”ס ברענגט ארויס בנוגע שניידן די בארד אז עס האט זיך אנגעהויבן פון די גזירות תתנ”ו אין וועלכע די אידן האבן נישט געוואלט צו שטארק בולט זיין און האבן פרובירט צו נישט זיין איבעריג מערקבאר און אנרייצן דעם גוי. אזא שפראך וואלט מען ביי אונז חסידים משוה געווען צו די רעפארמער וועלכע האבן זיך געוואלט בקום ועשה ’מדמה זיין און אויסמישן מיטן גוי’ ווערסוס די פרומע מסורה אין אונזערע מקומות פון נוצן א 'low profile' און נישט זיין ’איבעריג’ בולט. עס זענען צוויי אנדערע זאכן, דאס האט שוין איין לאנגע המשך פון אונזער זיידע יעקב’ס למא תתראו. לויטן אויבערלענדער מסורה וואלט מען קיינמאל קיינמאל קיינמאל געטוישט זאונינג אין מאנסי מאנראו וכו’ וואו דער שכינות’דיגער גוי וואוינט אנדערש, מען וואלט זיכערגעמאכט אז אונז שטארן נישט ארויס מיט א ריזן פראמינענטע שכונת ויואל וואס שרייט אראפ צום 17 הייוועי דורכפארער ’מיר האבן אן אייגענער ווילידזש’, מען וואלט אלעס געטון לעגאל און געבויט דירות אבער אלעס לויט די ארומיגע גויאישע נארמע נישט צו זיין בולט און זיך ווארפן אין די אויגן פונעם גוי. עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא.

די איבעריגע חלק פאוסט איז המשך פון דעמאגאגיע, דהיינו קיין שום געזעצטע נקודה אדער מקור צו וואס כקען מיך באציען.

[שטיינער]

https://beta.hebrewbooks.org/tursa.aspx?a=oc_x446

איך זעה דא א צידוד לאסור, נישט קיין איסור.
וכבר אמרו חז"ל בבא בתרא קל:

תָּנוּ רַבָּנַן: אֵין לְמֵדִין הֲלָכָה לֹא מִפִּי תַלְמוּד, וְלֹא מִפִּי מַעֲשֶׂה, עַד שֶׁיֹּאמְרוּ לוֹ הֲלָכָה לְמַעֲשֶׂה.

דו זאגסט אזוי איף אלע הגהות חת''ס על שו''ע?
און וואס טוט זיך מיט הגהות רעק''א?

פאה נכרית איז נישט קיין שאלה אין שהיה והטמנה וואס ווען מ'שרייבט אן הגה זעט מען ווי דעתו הגדול איז נוטה. הגהות איז א זאך וואס מ'שרייבט לזכרון בעלמא ווי דעתו נוטה בשעת לימוד הסוגיא.
כ'מיין איר וועט מודה זיין אז א תשובה איז פי כמה שטערקער וואו א הגה.
ממילא אויב האט מען נישט קיין אנדערע פלאץ ווי דער גדול רעדט פון די ענין העט מען קוקן בהגהותיו ווי ס'איז געווען דעתו נוטה בשעת לימוד. וגם זה רק באופן מוגבל, למשל אויב די הגה איז א יחידאי וואט איך מיר נישט פארלאזט וויבאלד ס'איז נישט געשריבן להלכה למעשה
משא"כ פאה נכרית וואס איר זענט מודה אז בימי חת"ס איז מען שוין אזוי געגאנגען בפ"ב אויב וואלט ער געהאלטן אז ס'איז א איסור גמור און א פירצה וואלט איך געוואלט זען ער זאל מעריש עולמות זיין דערוועגן ביים דרשות שבת תשובה וכד' (מ'האמיר ב"ה כמעט אלע דרשות פון יענע יארן) אדער א תשובה בענין זה.
אויב איז עס נאר א צוואה מיט א הגה זע איך עס מער אלץ שטארקע צידוד לדעת האוסרים ולא היה דעתו נוחה מזה, אבער נישט אלץ אוסר און זיכער נישט אלץ פירצה. זעהט אויס אז ער האט געהאלטן מ'קען נישט מוחה זיין אויף א זאך וואס ס'איז דא אסאך מתירים.
כנלע"ד, והבוחר יבחר ואיני אומר קבלי דעתי.

[שטיינער]

וויי וויי... כהאב געטראפן אין די ספר מנהגים פון הגאון ר’ עזריאל הילדעסהיימער’ס קהילה קהל עדת ישראל מורא’דיג שארף קעגן דאס טוישן די מנהגי ביהכנ”ס.

אויב וויל מען קלעבן מסורות געבויט אויף אזאלעכע סארט ראיות און הוכחות, קען מען דאך לייגן ר’ עזריאל זצ”ל בשיטת החת”ס ממש... כמיין אפילו מער, מסתמא איז ר’ עזריאל געוועזן א גרויסע לוחם אויף מאדע א שטייגער ווי די צדיקי גאליציע, והא ראיה קוק די שארפקייט פון זיין קהילה דורות שפעטער אויף די מנהגי ביהכנ”ס...
Screenshot_20250916_222026_Drive.jpg

אלא מאי, עס איז איבעריג צו זאגן אז צו מאכן גזירה שוה’ס און מה מצינו’ס פון מנהגי ישראל צו די גאליציאנע מלחמה קעגן סיי וועלכע ’מאדע’ אפילו ווען עס שמעקט נישט פון קיין ריח איסור (לשון החת”ס אויף די מאדע פון שניידן די בארד), אזא גזירה שוה ומה מצינו איז בשוגג אדער ברצון פשוט ווי געווארפן זאמד אין די אויגן. עס האט קיין שייכות נישט איינס צום צווייטן. הלכה מנהג ומסורת ישראל אינו ענין לכאן כלל וכלל.

אגב אינטערעסאנט אז די מנהגי קהל עדת ישראל איז ממש די זעלבע ווי מנהג אויבערלאנד
מנהגי עדת ישראל בערלין - תרצ-ג (1).pdf

ווידער א מושמאש....
דיין בלינדע שנאה צו די א.ג. אינטערלאנד שניט איז ממש מקלקלת השורה

---- דו זעהסט דא זאכן\אויסדריקן וואס קיינער האט נישט געשריבען
----דו באציסט דיר צו נושאים וואס קיינער האט נישט גערעדט

כמיין, איינער האט דא מפקפק געווען אין ר''ע צו ער האט לוחם געווען אין דייטשלאנד? איינער האט געמאכט א גז''ש? איינער האט מדמה געווען מנהגי והשקפת גאליציע צו אויבערלאנד?
ביטע טראכט צוויי מאל איידער דו ווארפסט באטלעך.


ס''ה פון אויבן:
איך האב געשריבען אז שייטלען האט יענע תקופה אנגעהויבן אריינקומען און געווען א מאדערנע זאך, האסטו געענטפערט אז מאדערנקייט איז נישט קיין נושא געווען אין אויבערלאנד. און יעצט פארשטייסטו שוין אז יעדער איינער רעדט פון רימונובע - גאליציע חסידישע קפידות אויף מאדערנקייט...

האמת אומר: דיין הנחה אז "מאדערנקייט איז קיין נושא ניקס געוען" האט מיר מתחילה געכאפט.
איך האב אבער אויף דעם צוויי הערות
א.מאדערנקייט איז נישט קיין הארדקאודעד זאך. מאדערן מיינט זיך טוישן צום היינטיגן מציאות, כל דבר לפי מקומו ושעתו.
איה''נ אז אין גאליציע האט מען אפי' טכענאלאגישע פארשריט - זייגער אין ביה''מ אנגעקוקט מאדערן און נישט אין אויבערלאנד, איז אבער מאז היתה ישראל לעם געליגען ביד גדולי ישראל צו דעפינירן וועלכע שינוי הייסט משנה זיין מסורת ישראל און ווען נישט. לדוגמא ווען א שינוי בגד הייסט א שינוי,
(כמדומה אז שניידן די בארד שרייב די חת''ס האט זיך אנגעהויבן מיט א גזירה פון א מלך אשכנז וואס די האר איז ארויסגעפאלן)

ב. די הנחה שטעלט אוועק זייער דינע ליניעס. דער יעב''ץ זאגסטו איז נישט אויבערלאנד. כ'גי בלי''נ טשעקן וואס טוט זיך מיט ר''ר יונתן (מעץ -פראג) אין יערות דבש?
מיינע זיידעס יוצאי אשכנז האבן יא געוויסט פון יענע קרוב איז געווען מאדערן אבער זייער ערליך און אונז זעמיר געווען מער פרום (פאר א סיבה איז יענער נישט געווארן קיין חסיד)

לסיום דברי: (ווען מקען ווען מאכן א קאסטום חתימה ספעציעל פאר דיר וואלט איך עס אריינגעלייגט אין מיין חתימה)
איך גלייך צו דעבאטירן מיט איינער ווי דיר, יא, ס'קען אמאל ווערן היציג כדרך המתווכחים אבער נאר אזוי ווערט נתלבן זאכן, איך בין נישט קיין עומד בדעתי און זאג נישט קבלו דעתי.
אבער שריי נישט אויף מיר מיט אויסדריקן וואס איך קיינמאל נישט געזאגט. און זאג נישט אויף מיר זאכן וואס איך קיינמאל נישט געשריבען.

די נושא פון מאדערנקייט איז א ברייטע און שווערע נושא. ס'איז געווען אין דעם כמה דרכים בכל המדינות.
פאר עפעס א סיבה זענען די אידן פון 300 יאר צירוק געגאנגען גאנץ ענדליך צו די גויים און די ספרדים ותימנים גאנץ ענדליך צו די אראבער.
פאר עפעס א סיבה האבן כמעט אלע רבנים פון אשכנז צרפת והסביבה געשניטן די בארד חוץ ביי די ה' קצוות.
ועדיין צ"ע בכל זה אבער די מציאות איז אז אין אויבערלאנד איז מען געגאנגען מאדערן.

[שטיינער]

כווייס נישט קיין סאך אבער קענסט זיכער זיין אז פרעסבורג האט אנגענומען די טיילונג מיטן גרעסטן חומר. קען טאקע זיין אז די ארגינעלע פרעסבורגער קהילה האט געשטימט זיך איינצושרייבן אין די ארטאדאקסיע, און די רעפארם איז געווען אזוי שוואך אז זיי האבן גארנישט געהאט, לא ידעתי. אבער דער כת”ס און קהל פרעסבורג זענען נישט געווען ענליך אדער נאנט צו די שטאטוסקווא ח”ו, טו מיר א טובה. אזויפיל בין איך זיכער אן אפילו קוקן סיי וועלכע מקור, פרעסבורג איז געווען די לייכטטורעם פון ארטאדאקסיע פאר די גאנצע גלילות אויבערלאנד, די סאמע שפיץ.

איה"נ קיין שום ספק.
ואבאר.
די ענין פון טיילונג איז נישט געווען צווישן שותו"מ און נישט שותו"מ, אויף דעם האבן רוב רובם גדולי ישראל געהאלטן אז א קהילה דארף צושטעלן פאר יעדן פונעם שוואכסטן ביזן בעסטן.
די טיילונג איז געווען אפצוהיטן צביון היהדות פון רעפארם.
מהאי טעמא איז די תקנת הלשכה געווען אז א מחלל שבת "בפרהסיא" מעג נישט זיין ראש הקהל. הגם הגרש"ר הירש האט זייער נישט געהאלטן פון דעם, ער האט געהאלטן אז א מחלל שבת האט נישט קיין מקום אין קיין ארטה' קהילה. מהאי טעמא האט ער מחזק געווען הג"ר צבי הירש גאיטיין אב"ד העדיעס ומח"ס ידי משה צו בלייבן שטאטוסקווא און נישט זיך אנשליסן אינעם לשכה. נאר ער האט געבעטן אז ער זאל זיך רופן ארטה'-שטאטוסקווא מפני שינוי השם. והלא הם כתובים בספרו שמש מרפא ואין הספר תח"י כעת. אבער דאס איז למעשה געווען די תקנת הלשכה און דאס איז געווען די ציל פונעם טיילונג.
ממילא ווילאנג די פורקי עול האבן זיך נישט געמישט אין הנהגת העיר איז נישט געווען קיין סיבה פאר א טיילונג.

ועוד יש להוסיף אז א טיילונג איז בעיקר שייך ווען יענער גייט צו די נעלאגן אבער אויב ביידע דערקלערן זיך ארטה' איז זייער שווער (פארשידענע קהילות אין אינטערלאנד זענען שפעטער אויפגעקומען מיטן געדאנק פון זיך דערקלערן ספרדיש, אבער דאס איז געווען שפעטער).
ומהאי טעמא האט דער מחנה חיים געפערילך געווייטאגט ווען די קהילה אין מישקאלץ איז געווארן ארטה' האלטנדיג אז ס'וועט אינטערברענגען ארטה' פון אינעווייניג. וכ"כ במילי דאבות שוין אסאך יארן שפעטער ואכמ"ל.
נישט אז דאס איז געווען די מצב אין פ"ב, כ'זאג נאר לידיעה בעלמא
ודי בזה

חידושים. כהאב עס נישט פארשטאנען אזוי, ובפרט ווען די גאנצע טיילונג איז געקומען אלץ דירעקטע רעזאלטאט פונעם דעקלעראציע ביים קאנגרעס נגד השולחן ערוך. אויב ווילסטו קענסטו עס לייגן נאכמער לחומרא, אז חוץ פון די חלק השו”ע האט מען עקסטער שומר געווען אויף די צביון לאפוקי פון די רעפארם, ממש די ציל פון די תקנות מיהאלאוויץ וואס מען האט אנגענומען פחות יותר אבער נישט מיט די שארפע נוסח ווי עס שטייט דארטן.
אבער צו זאגן אז די צביון האט מער געשפילט א ראלע ווי שו”ע, און גאר אז דאס איז געווען די עיקר ציל פונעם ארטאדאקסיע איז א חידוש און נישט מסתבר. יעצט פונקטליך די פרטי הדברים וואס איר צולייגט דא דארף איך דורכטון בעפאר איך רעד אריין, אבער עס אראפצולייגן אזוי כפשוטו וכלאחר יד אז מחללי שבת איז נישט געווען אזא פראבלעם ביים ארטאדאקסיע, און נישט דאס האט געמיינט טיילונג, כמיין ביטע... כבין עס נישט מקבל.

קען זיין אז די יסוד איז געווען אז כל זמן די תורה איז דיר מחייב נאר דו פאלסט אדורך ביסטו בגדר איד, משא”כ ווען דו ביסט אפיציעל כופר בתורה. קען זיין. כווייס נישט. אין הלכה איז זיכער דא א חילוק צווישן איינער וואס פאלט דורך פריוואט און איינמאל ווערסוס איינער וואס איז אפיציעל א פורק עול ברבים און לייקנט אין די סמכות והתחייבות התורה.

בקיצור, דא ליגט זאכן כלאחר יד וואס איז גארנישט אזוי פשוט און איז זיך נישט אזוי מתקבל על הדעת צו אננעמען כפשוטו.

נישט גוט פארשטאנען.
טיילונג זאגט אז תורה איז מחייב די הנהגת הקהילה.
נישט אריינצורעדן וואס יעדער יחיד טוט ביי זיך אינדערהיים

[מסתמא]

די נושא פון מאדערנקייט איז א ברייטע און שווערע נושא. ס'איז געווען אין דעם כמה דרכים בכל המדינות.
פאר עפעס א סיבה זענען די אידן פון 300 יאר צירוק געגאנגען גאנץ ענדליך צו די גויים און די ספרדים ותימנים גאנץ ענדליך צו די אראבער.
פאר עפעס א סיבה האבן כמעט אלע רבנים פון אשכנז צרפת והסביבה געשניטן די בארד חוץ ביי די ה' קצוות.
ועדיין צ"ע בכל זה אבער די מציאות איז אז אין אויבערלאנד איז מען געגאנגען מאדערן.

דער חת”ס איז עס זייער שיין מסביר אינעם שניידן די בארד תשובה, ער זאגט אז עס האט מיטן האלטן א low profile און אז עס האט זיך אנגעהויבן בזמן הגזירות וההשמדות, משא”כ א יושב אוהל וואס דרייט זיך נישט אינעם גאס און דער גוי זעהט אים נישט. און אזוי איז עס טאקע געווען, די רבנים, דיינים, כלי קודש, זענען אלע געגאנגען מיט בערד, מהאט עס אפשר געפיצט, אבער געגאנגען מיט א בארד און מיט מציון’דיגע אידישע מלבושים איז מען.
אגב, אינעם לקט יושר שטייט שוין אז דער תרומת הדשן איז געגאנגען מיט א קמץ בארדע, כנראה איז די לבוש שוין מזמן הראשונים. דער תרומת הדשן האט דאך געוואוינט אין אונזערע מקומות אין דער וויענער נוישטאדט.

Screenshot_20250917_123623_Chrome.jpg (91.31 KiB) געזען געווארן 260 מאל

[צווייטער]

pdf

ווידער א מושמאש....

אגב, דער חת”ס ברענגט ארויס בנוגע שניידן די בארד אז עס האט זיך אנגעהויבן פון די גזירות תתנ”ו אין וועלכע די אידן האבן נישט געוואלט צו שטארק בולט זיין און האבן פרובירט צו נישט זיין איבעריג מערקבאר און אנרייצן דעם גוי. אזא שפראך וואלט מען ביי אונז חסידים משוה געווען צו די רעפארמער וועלכע האבן זיך געוואלט בקום ועשה ’מדמה זיין און אויסמישן מיטן גוי’ ווערסוס די פרומע מסורה אין אונזערע מקומות פון נוצן א 'low profile' און נישט זיין ’איבעריג’ בולט. עס זענען צוויי אנדערע זאכן, דאס האט שוין איין לאנגע המשך פון אונזער זיידע יעקב’ס למא תתראו.

נישט ריכטיג אז ביי חסידים וואלט מען געטון אנדערש, בשעת הגזירה זענען זאכן אנדערש. עס איז אייער אייגענע טעאריע וויאזוי איר פארשטייט עס.

לויטן אויבערלענדער מסורה וואלט מען קיינמאל קיינמאל קיינמאל געטוישט זאונינג אין מאנסי מאנראו וכו’ וואו דער שכינות’דיגער גוי וואוינט אנדערש, מען וואלט זיכערגעמאכט אז אונז שטארן נישט ארויס מיט א ריזן פראמינענטע שכונת ויואל וואס שרייט אראפ צום 17 הייוועי דורכפארער ’מיר האבן אן אייגענער ווילידזש’, מען וואלט אלעס געטון לעגאל און געבויט דירות אבער אלעס לויט די ארומיגע גויאישע נארמע נישט צו זיין בולט און זיך ווארפן אין די אויגן פונעם גוי. עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא.

כ'ווייס אמת'דיג נישט ווי דאס קומט אריין דא, אבער וואס האט דאס מיט אונטערלאנד/גאליציע? דארטן זענען די הנהגות יא ערלויבט?

איך בין נישט דא אריינצוגיין אין א פרישע נושא אויב עס יא אדער נישט ערלויבט, אבער וואס האט דאס מיט מסורה צו טאן פארשטיי איך נישט.

[צווייטער]

@מסתמא קוק אריין אין שו''ת דברי חיים ח''א סי' ל' (די תשובה איבער פאה נכרית), וואס ער שרייבט דארטן וועגן די אומה''ע, זאג דו מיר אויב דאס איז געשריבן געווארן וועגן זיין א גלות איד. היינט פאר אזעלכע ווערטער וואלט מען בא'שגץ'ט אלס הודאה למינות כמעט.

[מסתמא]

ווידער א מושמאש....

אגב, דער חת”ס ברענגט ארויס בנוגע שניידן די בארד אז עס האט זיך אנגעהויבן פון די גזירות תתנ”ו אין וועלכע די אידן האבן נישט געוואלט צו שטארק בולט זיין און האבן פרובירט צו נישט זיין איבעריג מערקבאר און אנרייצן דעם גוי. אזא שפראך וואלט מען ביי אונז חסידים משוה געווען צו די רעפארמער וועלכע האבן זיך געוואלט בקום ועשה ’מדמה זיין און אויסמישן מיטן גוי’ ווערסוס די פרומע מסורה אין אונזערע מקומות פון נוצן א 'low profile' און נישט זיין ’איבעריג’ בולט. עס זענען צוויי אנדערע זאכן, דאס האט שוין איין לאנגע המשך פון אונזער זיידע יעקב’ס למא תתראו.

נישט ריכטיג אז ביי חסידים וואלט מען געטון אנדערש, בשעת הגזירה זענען זאכן אנדערש. עס איז אייער אייגענע טעאריע וויאזוי איר פארשטייט עס.

דער חת”ס רעדט דאך שלא בזמן הגזירה פארוואס מען טוט דאס, ער איז מסביר וואו עס האט זיך אנגעהויבן.

לויטן אויבערלענדער מסורה וואלט מען קיינמאל קיינמאל קיינמאל געטוישט זאונינג אין מאנסי מאנראו וכו’ וואו דער שכינות’דיגער גוי וואוינט אנדערש, מען וואלט זיכערגעמאכט אז אונז שטארן נישט ארויס מיט א ריזן פראמינענטע שכונת ויואל וואס שרייט אראפ צום 17 הייוועי דורכפארער ’מיר האבן אן אייגענער ווילידזש’, מען וואלט אלעס געטון לעגאל און געבויט דירות אבער אלעס לויט די ארומיגע גויאישע נארמע נישט צו זיין בולט און זיך ווארפן אין די אויגן פונעם גוי. עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא.

כ'ווייס אמת'דיג נישט ווי דאס קומט אריין דא, אבער וואס האט דאס מיט אונטערלאנד/גאליציע? דארטן זענען די הנהגות יא ערלויבט? וואס האט דאס מיט מסורה צו טאן פארשטיי איך נישט.

אין פאקט האט מען אין גאליציע נישט געזוכט צו האלטן low profile, מען איז געגאנגען אנגעטון מצויינים בלבושי היהודים און דער גוי האט געשלעפט די פאות. מהאט געזעהן אינעם שטאלצן יהדות בפרהסיה א סטעיטמענט קעגן די רעפארמער און משכילים און צום גוי האט מען זיך בכלל נישט מתייחס געווען.

איך גיי מודה זיין בשער בת רבים אז כבין פארפארן מענין לענין און עס מיינט נישט אז אין גאליציע האט מען נישט געהאלטן דעם למה תתראו כלל וכלל, עס קען זיין אז בנוגע יהדות האט מען זיך נישט גערעכנט מיטן גוי בכלל און מיט אנדערע זאכן יא. אבער עס איז קלאר יא געווען מער א דאגה אין אויבערלאנד דאס האלטן א נידעריגע פראופייל.

[ChatGPT]

די נושא פון מאדערנקייט איז א ברייטע און שווערע נושא. ס'איז געווען אין דעם כמה דרכים בכל המדינות.
פאר עפעס א סיבה זענען די אידן פון 300 יאר צירוק געגאנגען גאנץ ענדליך צו די גויים און די ספרדים ותימנים גאנץ ענדליך צו די אראבער.
פאר עפעס א סיבה האבן כמעט אלע רבנים פון אשכנז צרפת והסביבה געשניטן די בארד חוץ ביי די ה' קצוות.
ועדיין צ"ע בכל זה אבער די מציאות איז אז אין אויבערלאנד איז מען געגאנגען מאדערן.

דער חת”ס איז עס זייער שיין מסביר אינעם שניידן די בארד תשובה, ער זאגט אז עס האט מיטן האלטן א low profile און אז עס האט זיך אנגעהויבן בזמן הגזירות וההשמדות, משא”כ א יושב אוהל וואס דרייט זיך נישט אינעם גאס און דער גוי זעהט אים נישט. און אזוי איז עס טאקע געווען, די רבנים, דיינים, כלי קודש, זענען אלע געגאנגען מיט בערד, מהאט עס אפשר געפיצט, אבער געגאנגען מיט א בארד און מיט מציון’דיגע אידישע מלבושים איז מען.
אגב, אינעם לקט יושר שטייט שוין אז דער תרומת הדשן איז געגאנגען מיט א קמץ בארדע, כנראה איז די לבוש שוין מזמן הראשונים. דער תרומת הדשן האט דאך געוואוינט אין אונזערע מקומות אין דער וויענער נוישטאדט.
Screenshot_20250917_123623_Chrome.jpg

האי לך לשון קדשו (או''ח סי' קנ''ט)

אבותינו הנהגו עצמם כן על צד ההכרח הגדול ולא מקור משחת ח"ו אלא בקדושה יתירה והוא בימי גזירת תתנ"ו והרועים וכדומה התירו גדוליהם להמכתתי' רגליהם לשנו' מלבוש ולגלח זקנם שלא יכירום האויבים כי אז כבר גלחו הגוים זקניהם עפ"י מעשה ממלך פולין א' שהי' סריס כמבואר בספרי הימי' והתירו חז"ל שהיו בימים ההם לעשות כן
ולהיות גלוח הזקן דבר שא"א להשתנו' והיו נכלמים מאוד האנשים ההמה בשובם לביתם ע"כ נשתרבב המנהג שלא לגדלו כלל רק סימנא בעלמא שזה יגולח ויגדל בקוצר זמן שבן לילה היה ורק אך מופלגי תורה היושבים בביתם הם מגדלים אותו ואותן שלפני גזירה ההיא שברחו לארץ פולין לא באו לכלל זה.

והנה זה ברור ונכון כי אלו היה תחלת מנהגו באיסור היה משום חוקי הגוים אבל אחר שכבר נהגו ישראל לגלח תו אין בו שום נדנוד ופקפוק כלל אפילו ריח איסור אין בו אבל הך דמסאני אוכמי לא ידעתי איך יתפשט ע"כ צריכי' אנו ללמוד זכות ולומר שנתפשט ג"כ בתחילה בהיתר וכיון שהותר הותר.

כהאב נאר ציטירט די חלק הסיפור, אבער קודם איז ער מאריך לבר דאין בזה נדנוד איסור יעו''ש

וואס איך וואלט געוואלט פארשטין, אויב איז נישטא דערין קיין שום צד איסור, מ''ש מופלגי תורה?
אויך איז משמע מלשונו אז דאס עצם משנה זיין איז געווען חמור בעיניהם אז מען האט כאילו געדארפט זעצן א בי''ד עס מתיר צו זיין.

[ChatGPT]

אגב, דער חת”ס ברענגט ארויס בנוגע שניידן די בארד אז עס האט זיך אנגעהויבן פון די גזירות תתנ”ו אין וועלכע די אידן האבן נישט געוואלט צו שטארק בולט זיין און האבן פרובירט צו נישט זיין איבעריג מערקבאר און אנרייצן דעם גוי. אזא שפראך וואלט מען ביי אונז חסידים משוה געווען צו די רעפארמער וועלכע האבן זיך געוואלט בקום ועשה ’מדמה זיין און אויסמישן מיטן גוי’ ווערסוס די פרומע מסורה אין אונזערע מקומות פון נוצן א 'low profile' און נישט זיין ’איבעריג’ בולט. עס זענען צוויי אנדערע זאכן, דאס האט שוין איין לאנגע המשך פון אונזער זיידע יעקב’ס למא תתראו.

נישט ריכטיג אז ביי חסידים וואלט מען געטון אנדערש, בשעת הגזירה זענען זאכן אנדערש. עס איז אייער אייגענע טעאריע וויאזוי איר פארשטייט עס.

דער חת”ס רעדט דאך שלא בזמן הגזירה פארוואס מען טוט דאס, ער איז מסביר וואו עס האט זיך אנגעהויבן.

לגבי חסידים - מסאני אוכמא יוכיח

ד סיבה פארוואס חסידים גייען מיט בערד איז ע'פ קבלה (די חת''ס איז חולק אפי' ע''פ קבלה)

[שטיינער]

די נושא פון מאדערנקייט איז א ברייטע און שווערע נושא. ס'איז געווען אין דעם כמה דרכים בכל המדינות.
פאר עפעס א סיבה זענען די אידן פון 300 יאר צירוק געגאנגען גאנץ ענדליך צו די גויים און די ספרדים ותימנים גאנץ ענדליך צו די אראבער.
פאר עפעס א סיבה האבן כמעט אלע רבנים פון אשכנז צרפת והסביבה געשניטן די בארד חוץ ביי די ה' קצוות.
ועדיין צ"ע בכל זה אבער די מציאות איז אז אין אויבערלאנד איז מען געגאנגען מאדערן.

דער חת”ס איז עס זייער שיין מסביר אינעם שניידן די בארד תשובה, ער זאגט אז עס האט מיטן האלטן א low profile און אז עס האט זיך אנגעהויבן בזמן הגזירות וההשמדות, משא”כ א יושב אוהל וואס דרייט זיך נישט אינעם גאס און דער גוי זעהט אים נישט. און אזוי איז עס טאקע געווען, די רבנים, דיינים, כלי קודש, זענען אלע געגאנגען מיט בערד, מהאט עס אפשר געפיצט, אבער געגאנגען מיט א בארד און מיט מציון’דיגע אידישע מלבושים איז מען.
אגב, אינעם לקט יושר שטייט שוין אז דער תרומת הדשן איז געגאנגען מיט א קמץ בארדע, כנראה איז די לבוש שוין מזמן הראשונים. דער תרומת הדשן האט דאך געוואוינט אין אונזערע מקומות אין דער וויענער נוישטאדט.
Screenshot_20250917_123623_Chrome.jpg

להבדיל אלף אלפי הבדלות. אסאך דייטשע פיליזאפן און גלחים זענען אויך געגאנגען מיט צוגעפיצטע בערד.

[מסתמא]

וואס איך וואלט געוואלט פארשטין, אויב איז נישטא דערין קיין שום צד איסור, מ''ש מופלגי תורה?
אויך איז משמע מלשונו אז דאס עצם משנה זיין איז געווען חמור בעיניהם אז מען האט כאילו געדארפט זעצן א בי''ד עס מתיר צו זיין.

בפשטות האט אים געקוועטשט די חלק פון חוקת הגוי. לפי דעתו איז דאס גיין גלאט אן א בארד כחק בלי טעם, בכלל נישט שענער וכו’ און א”כ דארף דאס ע”פ פשטות זיין בגדר חוקת הגוי און עס איז אסור! דעריבער איז ער עס מתרץ אז דער גוי אליינס האט עס געטון צוליב א קעניג א סריס, און איינמאל דער גוי איז שוין אזוי געגאנגען האבן עס די אידן געטון כמילתא בטעמא בכדי נישט צו זיין בולט בין העמים בזמן הסכנה. און איינמאל עס איז נתפשט געווארן בהיתר בלייבט עס מותר לכתחילה.

אגב, דער אמת דארף געזאגט ווערן אז פון דעם תשובת חת”ס קומט ארויס גאנץ קלאר אז טאמער עפעס הייבט זיך אן אלץ חוקות הגוי, אפילו מארגן טוען עס שוין אלע אידן, בלייבט עס אסור מטעם חוקות הגוי. דאס אז כלל ישראל טוט עס שוין איז נישט קיין היתר! רוב פוסקים האלטן נישט אזוי אבער די דעת רבינו החת”ס איז זייער קלאר ביי דעם. מען קען זיך נישט טענה’ען.

דער חת”ס האט אבער כפי הבנתי לענ”ד א צווייטע יסודות’דיגע צוגאנג, אז ווען עפעס ווערט נפרץ ביי כלל ישראל, ובפרט ועיקר ווען עס איז ביי די יראים ושלימים, מוז מען עס מתרץ זיין פארוואס עס איז מתחילה געווען בהיתר. דאס איז טייטשט אמונה במסורת אבות, בני נביאים, ופוק חזי מאי עמא דבר. אזוי פארשטייט זיך מיר.