היסטאריע, דרכי הנהגה און דרך מלחמה קעגן השכלה, דורך גדולי אונגארן

[ChatGPT]

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

ס'דארף צו זיין א בריוו פון כת"ס צו ר"ע הילעסהיימער אז ער זאל נעמען די פאזיציע, כ'האב עס נישט געקענט טרעפן. כ'מיין אז מאיר הילדסהיימער איז עס מעתיק אין איינע פון זיינע מאמרים.
ער דא רעדט אויך ארום דערפון.
מקומו של הרב עזריאל הילדסהיימר במאבק על דמותה הרוחנית של יהדות הונגריה.pdf
וא"כ מסתבר אז גם לר' פייש האט ער מסכים געווען.
אבער יצחק יוסף הכהן שרייבט
Screenshot 2025-09-15 133029.png
כ'ווייס נישט פון וואו ער נעמט דאס.
ע"ע תשובות בית הלל סימן לד וואו ער דערמאנט נישט קיין ווארט אז דאס איז קעגן דעת הכת"ס.

אינטערעסאנט צו זאגן אז די כת''ס האט אים זאגאר גערופן קיין פ''ב, אינעם בריוו פון ר' עזריאל וואס איך האב נעכטן אראפגעברענגט דערמאנט ער דעם כת''ס אלס איינע וואס גבה טורא ביניהם.
דאכט זיך אז תרכ''ג האט ער שוין געהאט די בית ספר אין א''ש אויף וואס די טענות זענען געווען (חוץ צו זאגן אז די כת''ס הט טאקע דאס געוואלט ער זאל קומען קיין פ''ב און אוטומאטיש צומאכן די ב''ס)

[מסתמא]

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

אויב איך מעג זיך אריינמישן: דא ליגט זייער אסאך.

בכל הכבוד צו דיין שטארקע אויסגעבויטע מהלך וואס איז בכלל נישט אוועקצומאכן, אבער ווען עס קומט צום דרך החת"ס אין וואס דו ביסט מקושר, האסטו אויסגעבויט א מהלך פון ליינען בלויז אפאר בריוון און דאקומענטן פון די וועלכע האבן געהאלטן אז "מ'דארף נישט גיין אזוי שארף" "דער רבי ז"ל (החת"ס) וואלט נישט געגאנגען אזוי ווייט", און דאס איז ביי דיר געווארן קדוש קדוש אז דער חת"ס האט געהאט תלמידים צודרייטע עקסטרעמיסטן וואס האבן פארדרייט זיינע ווערטער, ס'איז פונקט ווי די היינטיגע נטורי קרתא משוגעים, יוצא דופן'ס און ווילדע חברה, וחסל, היסטאריע איז געווארן קלאר.

און דאס, איז נישט געבויט אויף אמת, נאר היפך המציאות.

דער הייליגער סאטמאר רב זצ"ל האט בעסער געקענט היסטאריע. ווילסט זיך פארהערן מיט אים? ער האט געזען אין "זיין" דרך א גענויע המשכה פונעם דרך החתם סופר! איי האסט א באווייז אז דער חת"ס איז געווען א מתון? אמת! איך האב אויך באווייז אז סאטמאר רב איז געווען א מתון!

כ'וויל נישט יעצט אריינברענגען די נושא צו היינט און אנהויבן מדמה זיין. איך מיין נאר דעם קאנצעפט. א גרייזיגע מהלך קען זיך געהעריג אויסבויען טיף און ריזיג, דאקומענטירט, און ס'בלייבט א גרייז.

רבינו יואל האט קלאר ממשיך געווען די צאנזער-גאליציאנער דרך אויכעט, לפי דברי הדיין הרב שטיין מוויליאמסבורג איז עס גאר געווען בעיקר צאנז און בלויז א קומץ חת"ס, דעריבער וואס איז די שאלה בכלל?. די איבעריגע חלק פאוסט איז נישט שייך צו ענטפערן, כזאל עס רופן דעמאגאגיע? עס שטייט דא גארנישט חוץ א פליק אז כבין אן אויבערחכם (וויאזוי ווערט מען אויס? וואו איז די אףף סוויטש?). עס איז גארנישט ראנג צו וויסן קלאר מהלכים און מחלוקת אנשטאטן זיך ברעכן קאפ למען הקרעפל לעייל פילא בקופא דמחטא. יא עס זענען געווען מחלוקת, גרויסע. אויב דו, אדער אפילו דיין רבי, נעמט אן איין ספעציפישע מהלך, כל הכבוד. היסטאריע טוישט זיך נישט וועגן דעם בשוא"א. זיך פאפן און גיין קאפ אין וואנט מיט היסטארישע פאקטן איז נישט קיין געשעפט, חוץ אויב אויף דעם זענען מיר אויכעט מחולק.

[שטיינער]

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

ס'דארף צו זיין א בריוו פון כת"ס צו ר"ע הילעסהיימער אז ער זאל נעמען די פאזיציע, כ'האב עס נישט געקענט טרעפן. כ'מיין אז מאיר הילדסהיימער איז עס מעתיק אין איינע פון זיינע מאמרים.
ער דא רעדט אויך ארום דערפון.
מקומו של הרב עזריאל הילדסהיימר במאבק על דמותה הרוחנית של יהדות הונגריה.pdf
וא"כ מסתבר אז גם לר' פייש האט ער מסכים געווען.
אבער יצחק יוסף הכהן שרייבט
Screenshot 2025-09-15 133029.png
כ'ווייס נישט פון וואו ער נעמט דאס.
ע"ע תשובות בית הלל סימן לד וואו ער דערמאנט נישט קיין ווארט אז דאס איז קעגן דעת הכת"ס.

אינטערעסאנט צו זאגן אז די כת''ס האט אים זאגאר גערופן קיין פ''ב, אינעם בריוו פון ר' עזריאל וואס איך האב נעכטן אראפגעברענגט דערמאנט ער דעם כת''ס אלס איינע וואס גבה טורא ביניהם.
דאכט זיך אז תרכ''ג האט ער שוין געהאט די בית ספר אין א''ש אויף וואס די טענות זענען געווען (חוץ צו זאגן אז די כת''ס הט טאקע דאס געוואלט ער זאל קומען קיין פ''ב און אוטומאטיש צומאכן די ב''ס)

וואו האט איר גזעהן אז ס'איז גבה טורא?
נישט אויסמישן מיט מהרי"א וואס ס'איז טאקע געווען גבה טורא.
די ישיבה אין א"ש האט דער מהר"ם שיק געשיקט זיין זוהן לערנען אהין כמש"כ בהמאמר שהעליתי לעיל. ביטע דורכליינען די מאמר במתינות.
די ישיבה אין א"ש איז נישט געווען אפציעל קיין ביהמ"ד לרבנים נאר מ'האט אויך געלערנט אביסל לימודי חול ממילא איז נישט געווען קיין התנגדות נאר פון די אולטרא רעכטע אבער נישט פון כת"ס ודברי ירמיהו ומהר"ם שיק (בראשית ימיו עכ"פ).
אפי' פון ישיבת פ"ב איז געווען אסאך וואס האבן שטודירט בשעת מעשה ואין פנאי להאריך (איך ארבעט נישט פאר אומזיסט..)

[מסתמא]

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

כקלער סתם אז דער צוואה איז אויפן רב פון שטאט און נישט אויף א מגיד, הגם עס איז פארט צורם לאזני די געדאנק. כווייס אביסל אז עס האט זיך געטון איבער יא אדער נישט אויפנעמען דעם כתב סופר און דער מגיד’ס התמנות איז געווען כעין פשרה. כבין נישט קלאר.

ווילסט אז כזאל מיך מאכן ווי כאילו כווייס אלעס? כווייס דאך נישט. א שטיקל היסטאריע גיבט מיר א כאפ דא און דארטן, צו עס פעלט מיר היקף, וואס א שאלה בכלל?

בנוגע די לשון העמים איז דא פילע מעשיות פון תלמידי חת”ס ווי זיי האבן איבערגעדרייט ווען מען האט גערעדט די לשון העמים, דוגמת הגאון ר’ ישראל יצחק אהרן לאנדסבערג זצ”ל (דער תלמיד וואס האט נאכגעמאכט דעם חת”ס און דער חת”ס האט אים איבערגעבעטן פאר די הקפדה) דער רבי פונעם לבושי מרדכי, און פונעם לבושי מרדכי אליינס איז באקאנט. סאיז גארנישט גלאט אזוי אז מען האט צוגעלאזט דאס רעדן אויף די לשון העמים על אף די מציאות פונעם פרעסבורגער מגיד.

איך בין געווען זיכער אז די קענסט גוט די היסטאריע פון ר' הלל מיט קהלות פרעשבורג..

ניין, די היסטאריע פונעם אסיפת מיהאלאוויץ מיט הגאון ר' הלל האב איך אביסל דורכגעטון, כווייס נישט צופיל מער ווי דעם

כווייס אויכעט אז ער איז געווען דער איינציגסטער צווישן די תלמידי החת"ס וואס האט געהאקט אויף שייטלען, הגם מען איז שוין אזוי געגאנגען אין פרעסבורג בימי החת"ס און דער חת"ס האט קיינמאל נישט מוחה געווען דערויף, קעגן גילוי שערות יא, סאיז אין די דרשות. ר' הלל איז עס מתרץ אלץ מוטב שיהא שוגגין אבער קיינער אנדערש פון די תלמידי החת"ס רעדט נישט קעגן שייטלען און די מעשה רב פון אלע גדולים וטובים איז מוכיח. אבער ר' הלל האט זיך געהאלטן זייער שטארק ביי זיינס אז דער חת"ס האט עס ווען בעצם יא געוואלט אסרן לרבים, און וואס מען האט למעשה אנגענומען איז קלאר.

נאכדעם איז באקאנט אז ר' הלל זצ"ל האט געשוואוירן בשם השם אז די תורה וועט אלץ בלייבן ביי די תלמידי החת"ס ביז ביאת משיח און א גרויסער תלמיד חת"ס (אנטשולדיגט אז איך געדענק נישט די נאמען כרגע) האט עס מפליא געווען ווי דער פראממער ר' הלל זאגט א שטארקע שבועה, עס איז געווען א בחינה פון רוח הקודש.

עכ"פ עס איז ברור כשמש פון אלע מקורות אז ר' הלל זצ"ל איז געווען גאר א שארפער קנאי, איינס אין דער וועלט. וואס דארפסטו מער ווי דעם אז ער האט נישט געקענט סובל זיין די אויבערלענדער דרך אז ער האט זיך געצויגן קיין קאלעמייע גאליציע (להבדיל ווי ר' עזריאל האט זיך געצויגן קיין בערלין), ער האט קלאר געהאלטן אויף רוב תלמידים, ובעיקר אויף די משפחת החת"ס, אז זיי גייען נישט בדרך רבם. דאס זענען דברים ידועים ומפורסמים.

[דער תהלים איד]

ער האט קלאר געהאלטן אויף רוב תלמידים, ובעיקר אויף די משפחת החת"ס, אז זיי גייען נישט בדרך רבם. דאס זענען דברים ידועים ומפורסמים.

וואס הייסט "געהאלטן"?

אויב דער חת"ס שרייבט א צוואה אז זיינע טעכטער זאלן נישט גיין שייטלען ("אני אוסרכם באיסור חמור"), און זיי גייען יא, איז דא מהלך צו זאגן אז זיי גייען אינעם דרך??? און רבי הלל איז פשוט א שרעקליכער קנאי ווען ער זאגט דעם אמת אין פנים???

[מסתמא]

ער האט קלאר געהאלטן אויף רוב תלמידים, ובעיקר אויף די משפחת החת"ס, אז זיי גייען נישט בדרך רבם. דאס זענען דברים ידועים ומפורסמים.

וואס הייסט "געהאלטן"?

אויב דער חת"ס שרייבט א צוואה אז זיינע טעכטער זאלן נישט גיין שייטלען ("אני אוסרכם באיסור חמור"), און זיי גייען יא, איז דא מהלך צו זאגן אז זיי גייען אינעם דרך??? און רבי הלל איז פשוט א שרעקליכער קנאי ווען ער זאגט דעם אמת אין פנים???

זיינע טעכטער זענען נישט געגאנגען. דער התעוררות תשובה שרייבט אז עס מיינט נישט די אייניקלעך, וכך היה הבנת בניו און געלאזט די טעכטער גיין.

נו וואס איז די שאלה?

אגב, די לשון איז 'באיסור גמור' דוכט זיך.

[דער תהלים איד]

יא יא...

קאמענטארן זענען איבריג.

[צווייטער]

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

אויב איך מעג זיך אריינמישן: דא ליגט זייער אסאך.

בכל הכבוד צו דיין שטארקע אויסגעבויטע מהלך וואס איז בכלל נישט אוועקצומאכן, אבער ווען עס קומט צום דרך החת"ס אין וואס דו ביסט מקושר, האסטו אויסגעבויט א מהלך פון ליינען בלויז אפאר בריוון און דאקומענטן פון די וועלכע האבן געהאלטן אז "מ'דארף נישט גיין אזוי שארף" "דער רבי ז"ל (החת"ס) וואלט נישט געגאנגען אזוי ווייט", און דאס איז ביי דיר געווארן קדוש קדוש אז דער חת"ס האט געהאט תלמידים צודרייטע עקסטרעמיסטן וואס האבן פארדרייט זיינע ווערטער, ס'איז פונקט ווי די היינטיגע נטורי קרתא משוגעים, יוצא דופן'ס און ווילדע חברה, וחסל, היסטאריע איז געווארן קלאר.

און דאס, איז נישט געבויט אויף אמת, נאר היפך המציאות.

דער הייליגער סאטמאר רב זצ"ל האט בעסער געקענט היסטאריע. ווילסט זיך פארהערן מיט אים? ער האט געזען אין "זיין" דרך א גענויע המשכה פונעם דרך החתם סופר! איי האסט א באווייז אז דער חת"ס איז געווען א מתון? אמת! איך האב אויך באווייז אז סאטמאר רב איז געווען א מתון!

כ'וויל נישט יעצט אריינברענגען די נושא צו היינט און אנהויבן מדמה זיין. איך מיין נאר דעם קאנצעפט. א גרייזיגע מהלך קען זיך געהעריג אויסבויען טיף און ריזיג, דאקומענטירט, און ס'בלייבט א גרייז.

איך קען בעצם נישט אריינרעדן דא, איינס ווייל איך בין נישט עכט אויסגעקאכן אין די היסטאריע פון דעם ענין. צווייטענס, ווייל איך האב יונק געווען די שיטת ההתבדלות ממרן החתם סופר זי''ע דורכ'ן צינור פון מרן הק' מסאטמאר זי''ע ממילא זעה איך עס דורך זיינע ברילן. און ס'וואלט מיר געווען אינטערסאנט צו קענען בעסער די היסטאריע.

אבער נאדיר א שטיקל פון שו''ת דברי יואל.

[ChatGPT]

ניין, די היסטאריע פונעם אסיפת מיהאלאוויץ מיט הגאון ר' הלל האב איך אביסל דורכגעטון, כווייס נישט צופיל מער ווי דעם

פרשת פרעשבורג און תקנות מיהאלעוויץ איז איינס. געקניפט און געבינדען. אויב קען מען נישט דאס קען מען נישט דאס.

ער האט קלאר געהאלטן אויף רוב תלמידים, אז זיי גייען נישט בדרך רבם. דאס זענען דברים ידועים ומפורסמים.

סתם געשאסן אן איבערגעטריבענע גוזמא.
רוב תלמידים האבן זייער געהאלטן פון אים און ווי אויבן דערמאנט האט מהרי''א זיך אנגענומען פאר זיין כבוד ביי פר' פרעשבורג,
ווי אויך דער מהר''ם שיק - אמרי א''ש ועוד גדולי תלמידי חת''ס.

[מסתמא]

יא יא...

קאמענטארן זענען איבריג.

בקיצור ענדערש קובע זיין א משפחה פון די גרעסטע צדיקים וגדולי ישראל אלץ פוחזים וריקים הפקר יונגען אלעס בכדי צו מעמיד זיין א דעת יחידאה. מהיכי תיתי צו מוציא לע"ז זיין אויפן כת"ס, מהר"ש סופר, ערלויער רב, משפחת עהרנפעלד ועוד ועוד??? אלעס ווייל דו האלטסט אז עס איז א פחיתת הכבוד צו ר' הלל זצ"ל צו דערציילן דברים כהוייתן, אתמהה

מיר האבן זיך שוין אויסגעטענה'ט אויף די לשון הצוואה. עס שטייט 'אוסרכם' כמו אוסר עליכם, אויף ענק, נאר אויף ענק. נישט אויף די וועלט. נישט אויף ענקערע קינדער. די קינדער ווייסן גוט רצון אביהם, ובפרט ווען עס האנדלט זיך פון צדיקים וקדושים. די לשון 'איסור גמור' איז אויכעט קלאר, ווייל מדינא דשו"ע איז עס נישט קיין איסור גמור דעריבער טו איך פערזענליך עס מאכן פאר ענק כאיסור גמור. בקיצור, ווי קען מען בכלל נעמען צדדים אין מחלוקתער פון גדולי ישראל? מען קען דערציילן דברים כהוייתן, און טון טוט מען ווי די עלטערן האבן געטון

[תינוק הבורח]

ניין, די היסטאריע פונעם אסיפת מיהאלאוויץ מיט הגאון ר' הלל האב איך אביסל דורכגעטון, כווייס נישט צופיל מער ווי דעם

פרשת פרעשבורג און תקנות מיהאלעוויץ איז איינס. געקניפט און געבינדען. אויב קען מען נישט דאס קען מען נישט דאס.

ער האט קלאר געהאלטן אויף רוב תלמידים, אז זיי גייען נישט בדרך רבם. דאס זענען דברים ידועים ומפורסמים.

סתם געשאסן אן איבערגעטריבענע גוזמא.
רוב תלמידים האבן זייער געהאלטן פון אים און ווי אויבן דערמאנט האט מהרי''א זיך אנגענומען פאר זיין כבוד ביי פר' פרעשבורג,
ווי אויך דער מהר''ם שיק - אמרי א''ש ועוד גדולי תלמידי חת''ס.

די צוויי זאכן זענען זיך נישט סותר.

דוגמא לדבר, רובם ככולם פון די צדיקי דור הקודם האבן גאר שטארק מחשיב געווען הרה"ק מסאטמאר, כאטש וואס זיי האבן געהאלטן אז זיינע שיטות זענען עקסטרעם.

[מסתמא]

ניין, די היסטאריע פונעם אסיפת מיהאלאוויץ מיט הגאון ר' הלל האב איך אביסל דורכגעטון, כווייס נישט צופיל מער ווי דעם

פרשת פרעשבורג און תקנות מיהאלעוויץ איז איינס. געקניפט און געבינדען. אויב קען מען נישט דאס קען מען נישט דאס.

מיך איז גענוג די בריוון פון די תלמידי החת"ס ווי זיי ווייטאגן וויאזוי די אסיפת מיהאלאוויץ איז צוגעגאנגען, עס ווערט דערציילט בפרטיות. אויכעט די מעשה רב אז רוב תלמידים האבן צום סוף נישט גע'חתם'עט דערויף ביי די אסיפה, אין די בריוון טרעפט מען די טעמים ונימוקים. עס איז די והותר צו כאפן די בילד.

יעצט אז סזענען געווען מיאוסע פאשקעווילן אויף ר' הלל זצ"ל ביי פרשת פרעסבורג, ווער נעמט זיך דען נישט אן פארן כבוד פון א צדיק וואס כל כוונתו איז לשם שמים? דאס מיינט אבער דאך נישט אז מען איז מסכים מיט די מערכה. בקיצור, עכט ווייס איך נישט די פרשה, כדארף עס דורכטון (אדער בעסער נישט)

[דער תהלים איד]

יא יא...

קאמענטארן זענען איבריג.

בקיצור ענדערש קובע זיין א משפחה פון די גרעסטע צדיקים וגדולי ישראל אלץ פוחזים וריקים הפקר יונגען אלעס בכדי צו מעמיד זיין א דעת יחידאה. מהיכי תיתי צו מוציא לע"ז זיין אויפן כת"ס, מהר"ש סופר, ערלויער רב, משפחת עהרנפעלד ועוד ועוד??? אלעס ווייל דו האלטסט אז עס איז א פחיתת הכבוד צו ר' הלל זצ"ל צו דערציילן דברים כהוייתן, אתמהה

מיר האבן זיך שוין אויסגעטענה'ט אויף די לשון הצוואה. עס שטייט 'אוסרכם' כמו אוסר עליכם, אויף ענק, נאר אויף ענק. נישט אויף די וועלט. נישט אויף ענקערע קינדער. די קינדער ווייסן גוט רצון אביהם, ובפרט ווען עס האנדלט זיך פון צדיקים וקדושים. די לשון 'איסור גמור' איז אויכעט קלאר, ווייל מדינא דשו"ע איז עס נישט קיין איסור גמור דעריבער טו איך פערזענליך עס מאכן פאר ענק כאיסור גמור. בקיצור, ווי קען מען בכלל נעמען צדדים אין מחלוקתער פון גדולי ישראל? מען קען דערציילן דברים כהוייתן, און טון טוט מען ווי די עלטערן האבן געטון

פוחזים וריקים? ח"ו! דער מצב היהדות האט ליידער געפלאקערט און ס'איז געווען שווערע נסיונות!

אבער רבי הלל האט געזאגט דעם אמת אים פנים. דערפאר איז ער נישט קיין "רעכטער אויטלייער", נאר פארקערט. ער האט געוואלט אנהאלטן דעם דרך החת"ס באש ובמים.

בנוגע די שייטלען, איז לדעתי בבחינת געקראכן אויף גראדע ווענט. אין הגהות שו"ע שרייבט ער לאיסור, און פאר זיינע קינדער שרייבט ער לאיסור. איבער גענוג צו וויסן דעת תורתו. נאר וואס? סאטמאר רב האט אויך געוואלט און נישט געקענט. ווי דער שבט הלוי שרייבט אי אפשר להעמיד הדת על תילה בזה.

[מסתמא]

יא יא...

קאמענטארן זענען איבריג.

בקיצור ענדערש קובע זיין א משפחה פון די גרעסטע צדיקים וגדולי ישראל אלץ פוחזים וריקים הפקר יונגען אלעס בכדי צו מעמיד זיין א דעת יחידאה. מהיכי תיתי צו מוציא לע"ז זיין אויפן כת"ס, מהר"ש סופר, ערלויער רב, משפחת עהרנפעלד ועוד ועוד??? אלעס ווייל דו האלטסט אז עס איז א פחיתת הכבוד צו ר' הלל זצ"ל צו דערציילן דברים כהוייתן, אתמהה

מיר האבן זיך שוין אויסגעטענה'ט אויף די לשון הצוואה. עס שטייט 'אוסרכם' כמו אוסר עליכם, אויף ענק, נאר אויף ענק. נישט אויף די וועלט. נישט אויף ענקערע קינדער. די קינדער ווייסן גוט רצון אביהם, ובפרט ווען עס האנדלט זיך פון צדיקים וקדושים. די לשון 'איסור גמור' איז אויכעט קלאר, ווייל מדינא דשו"ע איז עס נישט קיין איסור גמור דעריבער טו איך פערזענליך עס מאכן פאר ענק כאיסור גמור. בקיצור, ווי קען מען בכלל נעמען צדדים אין מחלוקתער פון גדולי ישראל? מען קען דערציילן דברים כהוייתן, און טון טוט מען ווי די עלטערן האבן געטון

פוחזים וריקים? ח"ו! דער מצב היהדות האט ליידער געפלאקערט און ס'איז געווען שווערע נסיונות!

און נעבעך גאנץ משפחת החת"ס איז נעבעך נישט בייגעשטאנען... נו נו.

בנוגע שייטלען האבן מיר זיך שוין אויסגעטענה'ט אינעם דעזיגנירטן טעמע, כמיין אז יעדע נקודה איז דארטן געדעקט שוין. דארפסט נישט מער ווי דעם ווי דער צוגאנג צו די נושא דורך די גדולי רבני אונגארן די יוצאי בית מדרשו של החת"ס, דער מהר"ם שיק, שבילי דוד, לבושי מרדכי, תורת חיים בן המחנה חיים, די שארפן קאנטראסט צווישן זייער צוגאנג צו פאה נכרית ביחס צו ר' הלל, עס איז זייער קלאר.

[דער תהלים איד]

וחוזר חלילה, והדברים מובנים.

דו פארגעסט נאר נאכאמאל אז שייטלען איז געווען ניי אין אונגארן, ס'האט זיך אנגעהויבן איינרייסן בימי החת"ס, און יא דער נסיון איז געווען זייער גרויס. ס'איז דאך אזוי פשוט אז נאר.

לענין: רבי הלל האט ס"ה געזאגט דעם אמת הויעך.

[ChatGPT]

@מסתמא איך וויל נישט דא אריינגיין אין די נושא פון שייטלען. אבער כנראה שטעלסטו אוועק גאר שארפע ליניעס הן לגבי וואס ר' הלל האט יא אדער נישט געזאגט. און הן מיט דאס וואס דו שרייבסט ווי כאילו עס איז הוצעת לעז אויף הכת''ס והגר''ש וכו'

פרעשבורג איז (ווי אסאך אבערלענדישע שטעט) נישט געווען די פרומסטע שטאט, די חת''ס האט נאך געהאט דארט פראבלעמען.

שייטלען איז בשעתו געווען א ''פירצה'' איווען איף יו דאנט לייק איט... אז נישט וואלט דער חת''ס נישט גע'אסר'ט זיינע טעכטער צו גיין דערמיט.
דאס אז שפעטער איז מען געגאנגען מיינט גארנישט, און קיינער פון די רבני אונגארן ווערן נישט פוחזים ורקים ווען די ב''ב ווערט מיטגעשלעפט אביסל מיט די סביבה. (ידיעה אז איינער פון די גדולי אונגארן האט נישט געוואלט מען זאל אים מאכן אן אוהל ווייל ער האט נישט געוואלט זיין רעביצין זאל דארט ליגן).

נאר פאר ר' הלל האט עס געברענט, זעהנדיג ווי פרעשבורג גייט מטה...

דאס רופן א מגיד איז נישט געקומען פון די אידן וואס האבן געוואלט א משפיע...
דאס בויען א ביהמ''ד בדוגמא קצת כמגדל איז קען זיין געווען א שגגה...

ווי אזוי וואלסטו אראפגעמאלן למשל די אסיפה פונעם סאטמער רב מיט ר' אהרן קאטלער?

[ChatGPT]

די איינציגע צייט וואס איז געווען א טיילונג צווישן די תלמידי החת''ס איז געווען במשך די ימי הקאנגרעס ווען רוב נציגי היראים האבן ארויסגעשטורעמט פונעם קאנגרעס ובראשם ר' ירמי' לעוו והמחנה חיים ועוד.
א טייל נציגים ובתוכם נציגי פרעשבורג זענען דארט געבליבן זייענדיג מער מתון און געהאפט מוועט עפעס קענען אויסארבעטן.

למעשה, ווי באקאנט, אחרי ככלות הכל האבן זיך די יראים פאראייניגט אונטערן שומרי הדעת.

[מסתמא]

פרעשבורג איז (ווי אסאך אבערלענדישע שטעט) נישט געווען די פרומסטע שטאט, די חת''ס האט נאך געהאט דארט פראבלעמען.

שייטלען איז בשעתו געווען א ''פירצה'' איווען איף יו דאנט לייק איט... אז נישט וואלט דער חת''ס נישט גע'אסר'ט זיינע טעכטער צו גיין דערמיט.

ווייטער הוצאות לע"ז, דער חת"ס שרייבט זייער שיין אויף די שטאט פרעסבורג אז זיי זענען יראים ושלימים מיט אלע מידות שמנו חכמים, סתם ארויסגעשטעלט אן אונטערלענדער הוצאות לע"ז אויף די אויבערלענדער, כנהוג אין אונטערלאנד מקדמת דנא (בלי"נ כוועל נאך ברענגען מזמן הכתב סופר א סיפור). שקר ווי די עבודה זרה. ווייל זיי זענען נישט בדעה מיט דיר אויף געוויסע פרומע ענינים און כללי ההנהגה איז נישט יענער צוליב דעם שוואך. ער האט א צווייטע דעפיניציע אינגאנצן אויף שטארק און שוואך, וואו און וויאזוי מען לייגט די ליניעס.

שייטלען איז קיין פירצה ניקסט געוועזן, אז מען הערט נישט קיין פיפס פון די ארטיגע גדולי ישראל איז עס קיין פירצה. אגב, אין די פראגער תקנות בזמן הנודע ביהודה (וואס טראגט זיין חתימה) קעגן 'מותרות' רעדט מען פון די שייטלען אזוי כלאחר יד ווי עס איז א דבר פשוט ידוע ומפורסם אז דאס איז דער אידישער לבוש און יעדער גייט אזוי, כפשטות לשון השו"ע והנושאי כלים. כהאב עס נארוואס געזעהן לאחרונה (ווייטער אינו תחת ידי כעת).

עס איז איינס און די זעלבע אישו נאכאמאל און נאכאמאל, דאס מנתח זיין היסטאריע מיט די גלעזער פון אונטערלאנד-גאליציע ווי כאילו אלעס איז איינס איז די זעלבע זאך וכאילו דלא פליגי. די ספרים, די היסטאריע, אלעס אלעס פראסקעט אין פנים אז עס זענען בכלל נישט עפעס וואס פארט זיך צוזאם. עס זענען צוויי מהלכים און צוויי שיטות אין יהדות שלא קרבו זה לזה. קענסט עס רופן דרך הממוצע ווערסוס די דרך הקיצוניות/קנאות. עס איז נישט די זעלבע זאך. קענסט אפשר זאגן אז רבינו יואל בדורו האט אויסגעטרעטן א מהלך צווישן די צוויי מהלכים, קען זיין, לא ידעתי.

[דער תהלים איד]

שייטלען איז קיין פירצה ניקסט געוועזן

הוא אשר דיברנו.

דו האסט איינמאל געטוישט היסאטאריע אחת ולתמיד, און פארטיג. דאס איז עס.

איך דערמאן דיר נאכאמאל א בריוו וואס די משכילים פון פרעשבורג האבן געשיקט פאר'ן חת"ס בעפאר ער איז געווארן דארט רב, וואו זיי שרייבן אז זיין פרומקייט וועט זיך נישט קענען איינגעבן, ווייל פרעשבורג איז שוין מאדערן!... ביי אונז שערט מען די בארד אפילו ספירה, ביי אונז שמירן זיך די פרויען די אויגן, און זיי גייען שייטלען...

Screenshot 2025-09-15 173806.jpg (371.39 KiB) געזען געווארן 140 מאל

[מסתמא]

וחוזר חלילה, והדברים מובנים.

כגיי בלי"נ נאר מגיב זיין פאר א דבר חידוש.
די שייטלעך זענען שוין געווען פארשפרייט נאך בעפארן זמן החת"ס בזמן ר' משולם איגרא אדער פריער (אזוי שרייבט דער אמרי סופר), וכפשטות השו"ע וכל הנושאי כלים באין פוצה פה. און אזויווי מיר טרעפן שוין אינעם שכינות'דיגן פראג בזמן הנודע ביהודה. קומט אויס אז חוץ די פשטות ההלכה שטעלט זיך עס גאר ארויס צו זיין די מסורה אין די דאזיגע מקומות אלץ דער לכתחילה'דיגער אידישער מלבוש. ווי פרי דאס גייט צוריק ווייס איך נישט אבער בזמן השלטי הגיבורים איז עס געווען שוין איטאליע, נו קען זיין אז עס איז שוין עטליכע הונדערט יאר אלט, כווייס נישט. דער שבט הלוי איז אויכעט מעיד אז מדינת שלימות זענען אזוי געגאנגען ואין לנו כח להכריע (לאיסור!) כידוע די מעשה רב אז זיין ערשטע רעבעצין איז געגאנגען מיט א (נישט צוגעדעקטע) שייטל כל ימיה.

צוריק צום צוואת החת"ס, פשוט הוא אז חומרא בעלמא קתני, ודבר פשוט הוא שאי אפשר להכריע נגד הרמ"א מג"א וכל גדולי הפוסקים, אפגעזעהן וויאזוי עס קומט פערזענליך אויס בלימוד הסוגיה.

[דער תהלים איד]

אנבעליוועבל.

[מסתמא]

שייטלען איז קיין פירצה ניקסט געוועזן

הוא אשר דיברנו.

דו האסט איינמאל געטוישט היסאטאריע אחת ולתמיד, און פארטיג. דאס איז עס.

איך דערמאן דיר נאכאמאל א בריוו וואס די משכילים פון פרעשבורג האבן געשיקט פאר'ן חת"ס בעפאר ער איז געווארן דארט רב, וואו זיי שרייבן אז זיין פרומקייט וועט זיך נישט קענען איינגעבן, ווייל פרעשבורג איז שוין מאדערן!... ביי אונז שערט מען די בארד אפילו ספירה, ביי אונז שמירן זיך די פרויען די אויגן, און זיי גייען שייטלען...


Screenshot 2025-09-15 173806.jpg

וואו זעסטו דא אז ער האט זיך מתנגד געווען צו שייטלען פארן רבים? עס שטייט דאך דא גארנישט.. חוץ אז די משכילים האבן מורא געהאט אז ער גייט עס אסרן. ער האט נישט.

[דער תהלים איד]

די משכילים האבן מורא געהאט אז ער גייט עס אסרן

[מסתמא]

די משכילים האבן מורא געהאט אז ער גייט עס אסרן

האסט געמיינט אז משכילים וואלטן געוואלט אויסטון די שייטלען און גיין מיט טיכלעך? כמיין וואס איז די תמיה

[ChatGPT]

@מסתמא ווי אזוי קענסטו זאגן אז שייטלען איז קיין פירצה ניקסט געווען אויב די חת''ס האט געלאזט צוואה? לדבריך וואס א חילוק צווישן א סנוד און א שייטל?

שייטלען איז א פירצה יאוואל געוועזעהן. טאקע נישט אין הלכה אבער יא אין מאדערנקייט להתדמות להגוים (כמבואר בד''ח המציאות במעהרין בימי הב''ט).
מקען דן זיין פארוואס מען האט נישט גערעדט דערפון. צו ווייל ע''פ הלכה איז עס לדעתם מותר [אנדערש ווי מאדערנקייט אין צורת ביהמ''ד, כמבואר במחולת מחנים ועוד].
צו וועגן אנדערע טעמים. ויתכן לומר אז נאר אין די ראשית יארן ווען עס האט זיך אנגעהויבן האט מען עס געקענט קורא שם זיין ''פירצה'' און נישט היינט.

בנוגע פרעשבורג: די מציאות איז, אז אינטערן חת''ס האבן זיי זיך נישט געקענט הייבן דעם קאפ, כאטש דא דארט האבן זיי פרובירט איז עס אבער געווען אייצעלנע פעלער נישט אויף צו זאגן על הכלל כולו. (באקאנט די מעשה פון הגר''ש סופר מיטן שם וואס די חת''ס האט אים אויסגעלערנט)
אבער וואס עס איז געווען נאכן הסתלקות פארלייקן ביטע נישט.
ס'איז געווען נענטער צום גרעניץ פון בעהמין מעהרין וכו' וועלכע זענען שין געווען חרוב.