היסטאריע, דרכי הנהגה און דרך מלחמה קעגן השכלה, דורך גדולי אונגארן

[שטיינער]

?
פון ווי נעמסטו דאס?

לויט ווי איך געדענק די גרינדונג פון דעם סייט, איז עס פאר ערליכע אידן, פון אלע שיכטן און קרייזן

שוין געווען אנדערע וואס האבן פרובירט..
כ'זוך מיך נישט קיין העיט.

קענסט זאגן אז זיי האבן דא די סופער פאוער,

אבער די סייט איז אויסדריקליך גארנישט געבינדן מיט סאטמאר, מער ווי סיי וועלכע חסידות,

לויט ווי איך געדענק האט מען ביים מיסד זיין די סייט, גענעמן אחראים פון פולע חצרות הקודש,

א מקום וואס רובא דרובא איז סאטמאר באקומט א נישט סאטמאראר העיט אויב רעדט ער בעניני השקפה וכד'.
בדוק ומנוסה.

[צווייטער]

געוואלט ארויסברענגען אז למעשה איז דא מחלוקות ממילא איז פונקט אזוי דא מחלוקת אויב מ'מעג אננעמען די ווערטער פון רי"א די מודינא והיעב"ץ וועגן זוהר.

כזעה אז דו פארשטייסט נישט. מוזן מוז מען אננעמען וואס איז מקובל מדור לדור בנגלה. נסתר מוז מען נישט גלייבן. צו קלארשטעלן, מען מוז גלייבן אין די מציאות פון תורת הנסתר, אבער וואס פונקטליך איז נכלל אין דעם און וואס פונקטליך איר באדייט איז איז נישט קיין חיוב אנצונעמען. מען ווערט נישט קיין כופר אויב מען גלייבט נישט. דאס זענען די פשוטע כללי הפסק.
דא קומט אבער א גרויסע אבער, א איד וואס גלייבט נישט אין עפעס וואס אלע גדולי ישראל האבן מקבל געווען, איז אין לך כפירה גדולה מזו. אויב גלייבסטו אין די סמכות פון די מורשי התורה ווי א איד א מאמין קענסטו נישט זאגן אז זיי האבן זיך טועה געווען. דאס איז טאקע א ענין פון השקפה אבער סאיז זייער יסודות’דיג און אן עיקר פאר זיך. כידוע די ווארט פונעם חת"ס: איינער וואס לייקנט בנגלה אין נסתר לייקנט בנסתר אין נגלה. אבער איר קאנטאקסט איז א יסוד אין השקפה, נישט אין הלכה.

אבער אחרי ככלות הכל זענען רוב פון אונזערע רבי’ס מובהקים די מורשי התורה געקומען צו די מסקנה שאין אתנו יודע עד מה און אז מאכן פון קבלה א שימוש לרבים און פסקים לרבים איז נישט קיין ענין, וטעמם ונמוקם:
א מיר ווייסן נישט וואס פונקטליך איז מוסמך
ב מיר פארשטייען עס נישט על בוריו
ג מחייב איז נאר וואס איז אריבער בנגלה מדור לדור און מקובל געווארן ביי כלל ישראל
ד נסתר קען נישט חולק זיין מיט נגלה, עס קען עס נאר מסביר זיין

און ריכטיג, די משקל און שימוש פון קבלה אויף הלכה למעשה איז עפעס וואס איז שטארק תלוי אין די מקומות און מסורות וכו’ אבער אין יעדן פאל קען עס נישט רירן די יסודות הדת, ווי עס שטייט אין גמרא מגילה יד (מובא להלכה ברמב”ם): ארבעים ושמונה נביאים ושבע נביאות נתנבאו להם לישראל, ולא פחתו ולא הותירו על מה שכתוב בתורה.

נניח.
אבער פרובירט זיך פארצושטעלן אז איינער זאל זאגן פאר'ן דברי חיים אז זוהר קומט נישט פון רשב"י כדעת היעב"ץ חת"ס ונוב"י וואס די רעאקציע וואלט געווען.
(די תשובה בענין אור החיים הקדוש איז נאר א משל).

איך בעט אנטשולדיגונג, איך וויל נישט פירן קיין דעבאטעס מיט אייך, ביי מיר זענען דברי תורה דעבעיטעבל מיט דברי תורה, אבער אייער שפראך איז מיט שטארקע זלזול אין רבותינו הקדושים שרפי מעלה מוסרי התורה שקטנם עבה ממתנינו.

איידער מ'איז דן צו ס'איז יא סאטמארע סייט אדער נישט סאטמארע סייט, כ'ווייס נישט. אבער פרובירט זיך פארצושטעלן אז איינער זאל רעדן דיין סארט שפראך פאר'ן בריסקער רב זצ''ל אדער פאר הגאון הרב שך זצ''ל וואס זייער רעאקציע וואלט געווען.

ס'איז געשמאק זיך צו שפירן ברייט, אבער נישט מיט התחכמות אקעגן רבותינו הקדושים. דאס איז פאר'סמ'ט.

[שטיינער]

כזעה אז דו פארשטייסט נישט. מוזן מוז מען אננעמען וואס איז מקובל מדור לדור בנגלה. נסתר מוז מען נישט גלייבן. צו קלארשטעלן, מען מוז גלייבן אין די מציאות פון תורת הנסתר, אבער וואס פונקטליך איז נכלל אין דעם און וואס פונקטליך איר באדייט איז איז נישט קיין חיוב אנצונעמען. מען ווערט נישט קיין כופר אויב מען גלייבט נישט. דאס זענען די פשוטע כללי הפסק.
דא קומט אבער א גרויסע אבער, א איד וואס גלייבט נישט אין עפעס וואס אלע גדולי ישראל האבן מקבל געווען, איז אין לך כפירה גדולה מזו. אויב גלייבסטו אין די סמכות פון די מורשי התורה ווי א איד א מאמין קענסטו נישט זאגן אז זיי האבן זיך טועה געווען. דאס איז טאקע א ענין פון השקפה אבער סאיז זייער יסודות’דיג און אן עיקר פאר זיך. כידוע די ווארט פונעם חת"ס: איינער וואס לייקנט בנגלה אין נסתר לייקנט בנסתר אין נגלה. אבער איר קאנטאקסט איז א יסוד אין השקפה, נישט אין הלכה.

אבער אחרי ככלות הכל זענען רוב פון אונזערע רבי’ס מובהקים די מורשי התורה געקומען צו די מסקנה שאין אתנו יודע עד מה און אז מאכן פון קבלה א שימוש לרבים און פסקים לרבים איז נישט קיין ענין, וטעמם ונמוקם:
א מיר ווייסן נישט וואס פונקטליך איז מוסמך
ב מיר פארשטייען עס נישט על בוריו
ג מחייב איז נאר וואס איז אריבער בנגלה מדור לדור און מקובל געווארן ביי כלל ישראל
ד נסתר קען נישט חולק זיין מיט נגלה, עס קען עס נאר מסביר זיין

און ריכטיג, די משקל און שימוש פון קבלה אויף הלכה למעשה איז עפעס וואס איז שטארק תלוי אין די מקומות און מסורות וכו’ אבער אין יעדן פאל קען עס נישט רירן די יסודות הדת, ווי עס שטייט אין גמרא מגילה יד (מובא להלכה ברמב”ם): ארבעים ושמונה נביאים ושבע נביאות נתנבאו להם לישראל, ולא פחתו ולא הותירו על מה שכתוב בתורה.

נניח.
אבער פרובירט זיך פארצושטעלן אז איינער זאל זאגן פאר'ן דברי חיים אז זוהר קומט נישט פון רשב"י כדעת היעב"ץ חת"ס ונוב"י וואס די רעאקציע וואלט געווען.
(די תשובה בענין אור החיים הקדוש איז נאר א משל).

איך בעט אנטשולדיגונג, איך וויל נישט פירן קיין דעבאטעס מיט אייך, ביי מיר זענען דברי תורה דעבעיטעבל מיט דברי תורה, אבער אייער שפראך איז מיט שטארקע זלזול אין רבותינו הקדושים שרפי מעלה מוסרי התורה שקטנם עבה ממתנינו.

איידער מ'איז דן צו ס'איז יא סאטמארע סייט אדער נישט סאטמארע סייט, כ'ווייס נישט. אבער פרובירט זיך פארצושטעלן אז איינער זאל רעדן דיין סארט שפראך פאר'ן בריסקער רב זצ''ל אדער פאר הגאון הרב שך זצ''ל וואס זייער רעאקציע וואלט געווען.

ס'איז געשמאק זיך צו שפירן ברייט, אבער נישט מיט התחכמות אקעגן רבותינו הקדושים. דאס איז פאר'סמ'ט.

האמיר געמאכט חליצת נעלים און מקבל געווען נזיפה.
אבער לדאבוני האמיר נישט געטראפן וואו די זלזול שטעקט.
הרב מסתמא איז געקומען זאגן אז דברי היעב"ץ בענין זוהר האט נישט קיין התנגדות און געברענגט א ראיה מדברי חת"ס, האב'ך געענטפערט אז פון חת"ס איז נישט קיין ראיה לדעת שאר גדולי ישראל און געברענגט א דוגמא דעם דברי חיים.
יעצט שטעלט זיך די פראגע וואו ליגט די זלזול?

[מסתמא]

הרב מסתמא איז געקומען זאגן אז דברי היעב"ץ בענין זוהר האט נישט קיין התנגדות און געברענגט א ראיה מדברי חת"ס, האב'ך געענטפערט אז פון חת"ס איז נישט קיין ראיה לדעת שאר גדולי ישראל און געברענגט א דוגמא דעם דברי חיים.

איך האב געזאגט אז די פיקפוק פונעם ספר הזוהר’ס יחוס צו רשב”י איז נישט קיין מחלוקה? קיינמאל. פארקערט. אדרבה ווייז מיר צו וואו כזאג אזוי. א ודאי זענען דא גענוג און נאך וועלכע זענען סומך ידיהם עליו אז כל דברי הזוהר הם דברי הרשב"י. אבער אונזער שאלה איז ע”פ תורה צו דו מוזט אויכעט דאס גלייבן און טאמער נישט ביסטו ע”פ תורה א כופר.

איך האב גערעדט פון לערנען קבלה לרבים. פסקנען ע”פ קבלה. והעיקר וואס די הלכה איז מיט איינער וואס גלייבט נישט אין די תורת הקבלה המצויה עתה בידינו אויב דאס איז בגדר כופר זיין בתורה, די מסקנה איז אז נישט, און כהאב עס אויסגעשמועסט אין מיין פאוסט באריכות פארוואס עס איז נישט און פארוואס אזא פערזאן איז אבער פארט מכוער און אז זיין גאנצע אמונה אין די סמכות פון רבותינו הקדושים די מורשי התורה איז אינטער פראגע צייכן.

אגב, סיי דער יעב”ץ און סיי דער חת”ס ברענגען כסדר פונעם זוהר אין זייערע ספרים, אלא מאי, פשט איז אז סאיז זיכער נישט קיין זיוף לדברי הכל, נאר יתכן אז חלקים זענען צוגעלייגט געווארן במשך די דורות דורך מקובלים א שטייגער ווי מיר קענען די גמרא וואס גייט ארויף אויף די משנה. בקיצור, סאיז א נושא עמוקה ועמומה ואינו ברור. און טאקע צוליב דעם אלעם מוז מען האלטן כסדר די תורת הנגלה המסורה לנו מדור דור בנגלה אלץ יסוד ועיקר אלץ נר לרגלינו. און נסתר בלייבט א נושא וואס מען דארף זוכה זיין צו פארשטיין און משיג זיין און די יסוד בלייבט פון פאראויס און פון נאכדעם שאין אתנו יודע עד מה.

[שטיינער]

גדולי דור הקדום ודורינו התנגדו להדפיס מחדש הספר מטפחת ספרים בימינו משום כמה טעמים וכו' ואכמ''ל

נעמען ביטע. דער חת"ס שרייבט אויף דעם ספר 'כי דבר גדול דיבר הנביא ז"ל וכו' הלא ישתוממו רואיו' עכ"ל. קיין זכר פון התנגדות.

ער רעדט פון חסידים וואו אזעלכע ווערטער איז כפירה.
ידוע ההשמטה מדרשות צל"ח.
פון חת"ס אליין איז דא וואס ברענגען אז כמעט גאנץ זוהר האט נישט מיט רשב"י והדברים עתיקים ואכ"מ.

@מסתמא דא ברענגט איר די ווערטער פון חת"ס וואס שטיצט דעם יעב"ץ כאילו תנאי שקלת מעלמא, האב איך מעיר געווען אז ס'איז נישט קיין ראיה פון חת"ס אויף חסידים.
ומש"כ כפירה אינו כמשמעו אלא דוגמא כמו שהיו החסידים (בפרט חסידי גאליציע תלמידי הרה"ק רמ"מ מרימינוב) מתיחסים לדעה כזו.
ובזה סיימתי (האפענטליך).

ולגופו של ענין ראה כאן וכאן.

[מסתמא]

נעמען ביטע. דער חת"ס שרייבט אויף דעם ספר 'כי דבר גדול דיבר הנביא ז"ל וכו' הלא ישתוממו רואיו' עכ"ל. קיין זכר פון התנגדות.

ער רעדט פון חסידים וואו אזעלכע ווערטער איז כפירה.
ידוע ההשמטה מדרשות צל"ח.
פון חת"ס אליין איז דא וואס ברענגען אז כמעט גאנץ זוהר האט נישט מיט רשב"י והדברים עתיקים ואכ"מ.

@מסתמא דא ברענגט איר די ווערטער פון חת"ס וואס שטיצט דעם יעב"ץ כאילו תנאי שקלת מעלמא, האב איך מעיר געווען אז ס'איז נישט קיין ראיה פון חת"ס אויף חסידים.
ומש"כ כפירה אינו כמשמעו אלא דוגמא כמו שהיו החסידים (בפרט חסידי גאליציע תלמידי הרה"ק רמ"מ מרימינוב) מתיחסים לדעה כזו.
ובזה סיימתי (האפענטליך).

ולגופו של ענין ראה כאן וכאן.

איינער שרייבט א בלענקעט סטעיטמענט אז מען טאר נישט דרוקן דעם מטפחת ספרים להיעב”ץ ע”פ כל גדולי הדור הקדום.... האב איך אים פארראכטן מיט א שטארקע לשון החת”ס וואס איז משמע אז דער מטפחת סופרים איז ביי אים א שטארקע ספר, אפגערעדט נישט קיין כפירה.
שרייסטו אז אין גאליציע איז עס כפירה, שריי איך אז אין גאליציע קען נישט זיין קיין צווייטע תורה. כפירה האט א קלארע דעפיניציע אין הלכה.

יעצט, צו די חסידישע גדולי גאליציע האבן אויסדריקליך שארף דיסעגריט מיטן מטפחת סופרים און ’זיי’ האבן געהאלטן אז מען טאר עס נישט דריקן? קען טאקע זיין. אבער לא על זה אנו דנין.

[ChatGPT]

ער רעדט פון חסידים וואו אזעלכע ווערטער איז כפירה.
ידוע ההשמטה מדרשות צל"ח.
פון חת"ס אליין איז דא וואס ברענגען אז כמעט גאנץ זוהר האט נישט מיט רשב"י והדברים עתיקים ואכ"מ.

@מסתמא דא ברענגט איר די ווערטער פון חת"ס וואס שטיצט דעם יעב"ץ כאילו תנאי שקלת מעלמא, האב איך מעיר געווען אז ס'איז נישט קיין ראיה פון חת"ס אויף חסידים.
ומש"כ כפירה אינו כמשמעו אלא דוגמא כמו שהיו החסידים (בפרט חסידי גאליציע תלמידי הרה"ק רמ"מ מרימינוב) מתיחסים לדעה כזו.
ובזה סיימתי (האפענטליך).

ולגופו של ענין ראה כאן וכאן.

איינער שרייבט א בלענקעט סטעיטמענט אז מען טאר נישט דרוקן דעם מטפחת ספרים להיעב”ץ ע”פ כל גדולי הדור הקדום.... האב איך אים פארראכטן מיט א שטארקע לשון החת”ס וואס איז משמע אז דער מטפחת סופרים איז ביי אים א שטארקע ספר, אפגערעדט נישט קיין כפירה.
שרייסטו אז אין גאליציע איז עס כפירה, שריי איך אז אין גאליציע קען נישט זיין קיין צווייטע תורה. כפירה האט א קלארע דעפיניציע אין הלכה.

יעצט, צו די חסידישע גדולי גאליציע האבן אויסדריקליך שארף דיסעגריט מיטן מטפחת סופרים און ’זיי’ האבן געהאלטן אז מען טאר עס נישט דריקן? קען טאקע זיין. אבער לא על זה אנו דנין.

[מסתמא]

@מסתמא דא ברענגט איר די ווערטער פון חת"ס וואס שטיצט דעם יעב"ץ כאילו תנאי שקלת מעלמא, האב איך מעיר געווען אז ס'איז נישט קיין ראיה פון חת"ס אויף חסידים.
ומש"כ כפירה אינו כמשמעו אלא דוגמא כמו שהיו החסידים (בפרט חסידי גאליציע תלמידי הרה"ק רמ"מ מרימינוב) מתיחסים לדעה כזו.
ובזה סיימתי (האפענטליך).

ולגופו של ענין ראה כאן וכאן.

איינער שרייבט א בלענקעט סטעיטמענט אז מען טאר נישט דרוקן דעם מטפחת ספרים להיעב”ץ ע”פ כל גדולי הדור הקדום.... האב איך אים פארראכטן מיט א שטארקע לשון החת”ס וואס איז משמע אז דער מטפחת סופרים איז ביי אים א שטארקע ספר, אפגערעדט נישט קיין כפירה.
שרייסטו אז אין גאליציע איז עס כפירה, שריי איך אז אין גאליציע קען נישט זיין קיין צווייטע תורה. כפירה האט א קלארע דעפיניציע אין הלכה.

יעצט, צו די חסידישע גדולי גאליציע האבן אויסדריקליך שארף דיסעגריט מיטן מטפחת סופרים און ’זיי’ האבן געהאלטן אז מען טאר עס נישט דריקן? קען טאקע זיין. אבער לא על זה אנו דנין.

נו נו, זאגסטו אז ’יש אומרים’, זאג איך ’ויש אומרים’. מסודר, שטימט.

[ChatGPT]

כוויל נישט אויסמעקן דעם נאמען פון הרב הילדעסהיימער, אבער די תלמידי חת''ס און אלע גדולי ישראל זענען געווען קעגן..
די רעיון פון ביהמ''ד לרבנים האט חרוב געמאכט דייטשלאנד און איטאליע ואכמ''ל

טעות. די תלמידי החת"ס בכלליות זענען נישט געווען פערזענליך קעגן ר' עזריאל זצ"ל. די ביהמ"ד לרבנים לאו דוקא אין שטיצע, לאו דוקא דערקעגן. דער עיקר התנגדות איז געווען אויף די 'תוכן' וואס מהאט געלערנט אין די בתי מדרש לרבנים ווי צום ביישפיל דעם מיאוס באקאנטע ברעסלויער ביהמ"ד לרבנים מיוסד דורך הכופר זכריה פרענקל וואו מען האט געלערנט זיין ספר 'דרכי המשנה' וואס לייקנט גאנץ בפירוש צווישן די שורות אין תורה מסיני. ר' שמשון רפאל הירש זצ"ל און פילע תלמידי חת"ס זענען ארויס קעגן די ספר דרכי המשנה. ר' עזריאל'ס ענטפער איז געווען מייסד זיין אן ערליכע ביהמ"ד לרבנים זה לעומת זה, רוב תלמידי חת"ס האבן זיך נישט מתנגד געווען צו זיין מהלך אויכעט נישט, הגם זיי האבן עס אויכעט נישט דוקא מקבל געווען. ר' עזריאל האט געמאכט די טיילונג אין בערלין און מייסד געווען קהל עדת ישראל וואס זייערע אייניקלעך זענען גא-טס פארכטיגע אידן עד היום הזה, מדקדקים בקלה כבחמורה. אין אלענפאלס האט מען פון ר' עזריאל'ס פערזענליכקייט און ערליכקייט געהאלטן עולם ומלואו.

ער רעדט פון תלמידי חת"ס פון אינטערלאנד כמו הג"ר הלל קאלעמייער והמחנה חיים וואס האבן געהאלטן קעגן.
איר רעדט פון רבנים פון אויבערלאנד דוגמת הכתב סופר ודעימיה אדער מער מעסיגע רבנים דוגמת הדברי ירמיה וואס האבן געהאלטן פון אים (ע"ע אגרות ר' עזריאל בענין המחלוקת באוהעל נגד החסידים).
די טיילונג אין דייטטשלאנד איז ווייט נישט געווען אויף אזא פארנעם ווי אין אונגארן כידוע (די עיקר סיבה פארוואס ר' עזריאל איז אוועק פון אייזנשטאט קיין בערלין איז וויל ער האט זיך נישט פארשטאנען מיט די מער רעכטע רבנים בעניני טיילונג חכמות חיצוניות והמסתעף. ע"ע הקרע שלא נתאחה פון יעקב כ"ץ)

קען זיין מען האט פארשטאנען אז איך מיין צו זאגן מען איז געווען קעגן ר' עזריאל פערזענליך. רח''ל מהאי דעתא.

עס איז אבער קלאר אז רוב מנין ובנין פון רבני אונגארן זענען קעגן דעם רעיון פון א אוניווערזיטעט לרבנים בכל אופן שיהא, האלטנדיג אז דאס איז נישט מעגליך באופן הכשר. זאגן אנדערש איז ווי איבערשרייבען היסטאריע.

ואאריך קצת:

א. דער "פתגם האיסור נגד ראבבינער-סעמינאר" איז ארויסגעקומען אין חוסט תרל''ו אנגעפירט דורכן מהר''ם שיק. (נישט דוקא רבי הלל קאלאמייער) און איז אינטערגעשריבען דורך רוב מנין ובנין רבני אונגארן.

וז''ל באד''ק:
"כי כל ראבבינער-סעמינאר בית און הוא, כי לא ימצא דרך נכון אשר על פיו נוכל להעריך סעמינאר אשר יוכשר על פי דיני תורתינו הקדושה. ובכל אופן שיעריכו אותו, הוא מלא סוגים ואון. וכן יצא הדבר בוועד הרבניםבשנת תרכ''ט בעיר אפען" (די מהר''ם שיק אין א בריוו שרייבט די סיבות פארוואס די איסור איז נישט ארויסגעקומען דעמאלטס)

די קו''ק איז אינטערגעשריבען דורך איבער הונדערט רבנים, כ'מיין אז רוב פון זיי זענען תלמידי ותלמידי תלמידי החת''ס (שוין געווען לאחר פטירתו פונעם כת''ס). אויבערלענדישע רבנים.

ב. די מהר''ם שיק שרייבט (או''ח ש''ח)
"ובשנת תרכ''ט שוב התחילו... ואם שהיו שם איזה רבנים שהמליצו על הסעמינאר לתקנו באופן הכשר, אבל רובם ככולם יותר מב' פעמים סנהדרי גדולה הסכימו כי תועבה הוא


ג. ר' עזריאל אליינס האט אנערקענט אז חבריו חולקים עליו (נישט נאר הרה''ק ר' הלל קאלאמייער והמחנה חיים ווי הרב @מסתמא זיכט צו פארקויפן, נאר דער כת''ס, און ר' מנחם א''ש, ועוד תלמידי חת''ס) און צוליב דעם פארלאזט אונגארן עוד בשנת תרכ''ט.

ר' עזריאל שרייבט (אגרות ר' עזריאל הילסהיימר מכתב י''ח) צום יארמוטער רב:

► Show Spoiler

כי הנה לא נכחש זה לזה, כי אף כי תכליתנו בכלל הוא שוה לכולנו להגדיל תורה ולהאדירה, אכן דרכינו להתכלית הוא כרחוק מזרח ממערב. ובאשר כי הוכחתי לו ע״י מופתים חותכים וחזקות שאי אפשר לסלקם בשום אופן, וגם הצעתי כבר לכמה וכמה גדולי ישראל והוכרחו להודות כי הדין עמי, ע״כ לא אוכל לזוז אפילו זיז כל שהוא ממה שאני מחויב לצאת ידי שמים ועתיד אני ליתן את הדין אם לא אעשה כמו שעשיתי עד עתה.
ואני אומר בפה מלא, כי לדעתי ברבות הימים (אם לא ישלח לנו הקב״ה עד עת ההיא גואל צדק׳ אכן אסור לסמוך על תקוה זו בעתות הסכנה), אי אפשר בענין אחר רק ע״י סעמינאר כפי מגמת פני, וגם אין שום תקוה רק ע״י שוּלען אשר לומדים הילדים חוץ מהעיקר תוה״ק גם כל החכמות אשר ילמדו בשוּלען של הנוצרים והמשמאילים, ולא רק להניח שני אלה אנו מצוּוים, דהיינו שלא ללחום נגדם, רק להתאמץ אליהם. וגם מוסכם אצלי כי סכנה גדולה לומר בכל עת לא־לא, דהיינו ללחום נגד מה שהציעו אחרים לפניהם, רק להציע מה שאנו רוצים באמת, ולפי דעתי צריך להיות כנ״ל.

והנה אני ידעתי כי בכל אלה דעת ידידי הגאונים הצדיקים הנאספים שם הוא להיפך, ואני יודע שלא אנצח אותם והם לא ינצחוני בזה. נוסף לזה כי גם ממכתבו נראה כי אף ששלמים הם עמי הגאונים, אכן נשרש בלבם תרעומת רב על כל מה שעבר עלינו זה שנה, ומה שמצאתי את עצמי מחויב להדפיס. וידידי הגאון הצדיק אב״ד דק״ק אונגוואר לא כחש תחת לשונו, במכתב שקבלתי ממנו זה כמה חדשים, כי לבו עוד בל עמי כמקדם וכ״כ בכל ידידי הצדיקים. ואם כי יש לי צער על זה, אכן עכ״ז בפני כל הוא האחריות הגדולה שיש למלאות על מה שמוכרח לעשות ואשר עליו עתיד ליתן דין וחשבון לאבינו שבשמים. וא״א לי בשום אופן להתוכח עם צדיקים אשר ידעתי - וגם מאמונתם האמיתי הדין עמהם, חלילה לי שיהא לי שום תרעומת על זה שלא נוכל לבא על עמק השוה. גם כמה וכמה פעמים יצא לנו ויכוח אשר יצערו עליו ידידי, אשר כבודם רב מאוד אצלי, בבלי תועלת. ובודאי גם הגאב״ד בק״ק פ״ב יבא לשם, ויש כמה וכמה גדולים וצדיקים, אשר ע״כ ההפסד כשאבוא לשם יתר על השכר. ע״כ אני מוכרח לעמוד מן הצד וכבר כתבתי פעמים ושלש כי פשיטא ופשיטא שלא אלך שום פסיעה נגד רצון ידידי רועי המדינה גדולי ישראל ואתן מחסום לחיכי, והשי״ב יתקנם בעצה טובה מלפניהם. נא ידרוש בעדי בשלום כל הצדיקים רבנים מופלגים שהם שם והשי״ב ... לענין גדול כזה.

ד. וע''ע בספר ידיד השם לר' ידיד' גאטליעב פישער זצ''ל תלמיד חת''ס,
"הבאיש ריחו מאוד בדברים שלא ניתן ליכתב, כה דברו אלי לא לבד הרב מאוהעל, ולא לבד הרב הגאון מפ''ב, כי אם גם טויב ור' משה פליישמאן, והרב מקראלי, ועוד רבנים שאינם חסידים.... וצר לי ע''ז כי ידעתי שאין שום רמיה בלבו והוא נקי כפים ובר לבב. והוא עומד על דעתו בדרך לא חכמה.

נ.ב. כבוד הרב @מסתמא, ביטע נישט ארומישן די איסור הסעמינאר מיט תקנות מיהאלעוויץ (וואס דער מהר''ם שיק שרייבט "חלילה לי לסור מדבריהם". וידעתי אז דו האסט טעמים פארוואס די מהר'''ש האט נישט אינטערגעשריבען, אבער יש עוד טעמים בזה ולדינא אין נפ''מ) .

[דער תהלים איד]

@ChatGPT לעכטיג און קלאר.

[מסתמא]

@ChatGPT זייער קלאר, אבער ליין איבער אויף וואס די דיון איז געווען. די דיון בנוגע די ביהמ”ד לרבנים איז אויף דאס מישן חכמת חיצוניות מיט לימוד התורה, דער חת”ס אליינס שרייבט שוין שארף דערקעגן.

הגם, דער חת”ס אליינס האט גענומען א לערער צו לערנען די לשון מדינה וכו’ מיט זיינע אייגענע קינדער, כולל דער כת”ס און מהר”ש סופר, אבער ער האט קלאר געהאלטן קעגן דאס עצם מישן תורה מיט חכמת חיצוניות בתורת לימודי הישיבה, ווי כאילו די תורה פאר זיך איז נישט ’אלעס’, רח”ל מהאי דעתא. דאס מישן חכמת חיצוניות מיט לימוד התורה איז געווען עפעס צו וואס רובם אויב נישט כולם תלמידי חת”ס האבן זיך שארף מתנגד געווען.

צו זיין קלאר, נישט דאס איז געווען דער טיילונג. דער טיילונג איז געווען פון אידן וואס האבן פראקלאמירט אינעם קאנגרעס אז דער שו”ע איז נישט קובע, ח”ו עפ”ל.

אגב, אפשר ברענגסטו פונעם ידיד השם אויכעט ווי ער דעטאלירט די אסיפה אין מיהאלאוויץ? אינו תחת ידי כעת, אבער זאל מען זעהן וואס דארטן איז פארגעגאנגען און וויאזוי עס איז צוגעגאנגען... אגב דער ידיד השם איז געווען א ריזן גרויסער שטיצער פון ר’ עזריאל, ער איז מלא שבחים אויף אים.

נאך א זאך בנוגע די תקנות מיהאלאוויץ, דער מהר”ם שיק שרייבט קלאר (כמדומה אין די תשובות) אז ער האט נישט געחתם’ט בעיקר צוליב די סעיף וואס אסר’ט דאס האלטן דרשות בלשון העמים... איי ער איז דאך מסכים מיט יעדע ווארט? נארוואס, שרייבט ער קלאר אז ווענד זיך ווי דער חמר שטייט איין: אין א פלאץ וואו דער עולם קען נישט קיין אידיש האט ער קלאר געהאלטן אז צו זיי מעג מען רעדן באיזה לשון שהם מבינים און ער האט נישט מסכים געווען צו די שארפע שניט פון ר’ הלל זצ”ל פון הלעטהו לרשע וימות, זיי ווערן נישט אויס אידן צוליבן נישט פארשטיין אידיש און מען דארף קענען רעדן צו זיי. כמובן אז אין א פלאץ וואו יעדער פארשטייט אידיש און איינער רעדט בלשון העמים איז יעדער בדעה אחת אז דאס איז א גרויסע בלא, גענוג מעשות זענען דא פון קנאות פון די תלמידי החת”ס אויף דרשנים וועלכע האבן גערעדט בלשון העמים על לא דבר. בקיצור הדברים, דער מהר”ם שיק האט נישט מסכים געווען מיט ר’ הלל זצ”ל אז מען קען מאכן דא א בלענקעט תקנה פאר יעדעם איינעם בלי שום יוצא מן הכלל.

[ChatGPT]

@ChatGPT זייער קלאר, אבער ליין איבער אויף וואס די דיון איז געווען. די דיון בנוגע די ביהמ”ד לרבנים איז אויף דאס מישן חכמת חיצוניות מיט לימוד התורה, דער חת”ס אליינס שרייבט שוין שארף דערקעגן.

איך האב מיר באצויגן צו דאס

די תלמידי החת"ס בכלליות זענען נישט געווען פערזענליך קעגן ר' עזריאל זצ"ל. די ביהמ"ד לרבנים לאו דוקא אין שטיצע, לאו דוקא דערקעגן. דער עיקר התנגדות איז געווען אויף די 'תוכן' וואס מהאט געלערנט אין די בתי מדרש לרבנים

דאס שטעלט אוועק א פאלשע הנחה, ווי כאילו זיי האבן געהאלטן אז עס איז פארהאן א מציאות פון א כשר'ע סעמינאר,

און ווייטער שרייבט דער כותב

רוב תלמידי חת"ס האבן זיך נישט מתנגד געווען צו זיין מהלך אויכעט נישט, הגם זיי האבן עס אויכעט נישט דוקא מקבל געווען.

אזוינע הנחות איז ווי פארלייקענען היסטאריע און פאלש דורכאויס.
ר' עזריאל'ס סעמינאר האט קלאר געזאלט לערנען למודי חול (אזוי ווי ער האט איינגעפירט אין בערלין) כמבואר במכתבו, און די תלמידי חת''ס זענען געווען אויסדריקליך דערקעגן. אויב זאגט מען אנדערש איז מען מוציא לעז אויף תלמידי מרן זי''ע.

עס פעלן נישט אנגענומענע גדולי ישראל (פחות או יותר) וואס זענען געווען אין ביהמ''ד לרבנים א שטייגער ווי הגאון בעל מלמד להועיל, הרב הילדסהיימר, ועוד

איז זייער נישט ריכטיג.
עס איז נישט דא קיין אנגענומענע רבנים. פינטל. הגאון ר' עזריאל האט פארלוירן זיינע חברים ביי די מערכה, על אף זיי האבן מחשיב געווען זיין פערזענליכקייט, זענען זיי געווען זייער ברוגז אויף אים. (ווי אזוי שרייבט דער ידיד השם... "הבאיש ריחו").

ואין מביאין ראי' פון דייטשלאנד וווי אידישקייט האט דעמאלטס געג'גוסס'ט. און עס איז נישט געווען קיין צווייטע ברירה.

נ.ב. כ'האף אז דו גייסט מיר נישט פארציילן אז אין דייטשלאנד איז די אידישקייט צווישן תלמידי ר''ע און רשר''ה געווען ''ממש פונקט דאס זעלבע" ווי אין די צייטן פון פאר השכלה, די עצם זאך פון נעמען א דיפלאמע איז געווען א ירידה

הגם, דער חת”ס אליינס האט גענומען א לערער צו לערנען די לשון מדינה וכו’ מיט זיינע אייגענע קינדער, כולל דער כת”ס און מהר”ש סופר, אבער ער האט קלאר געהאלטן קעגן דאס עצם מישן תורה מיט חכמת חיצוניות בתורת לימודי הישיבה, ווי כאילו די תורה פאר זיך איז נישט ’אלעס’, רח”ל מהאי דעתא. דאס מישן חכמת חיצוניות מיט לימוד התורה איז געווען עפעס צו וואס רובם אויב נישט כולם תלמידי חת”ס האבן זיך שארף מתנגד געווען.

נו, ווי אזוי שרייבסטו אז זיי האבן זיך לאו דוקא מתנגד געווען צו ר' עזריאל'ס שיטה??!!
ער האט דאך יא געוואלט מישן!

צו זיין קלאר, נישט דאס איז געווען דער טיילונג. דער טיילונג איז געווען פון אידן וואס האבן פראקלאמירט אינעם קאנגרעס אז דער שו”ע איז נישט קובע, ח”ו עפ”ל.

צו זיין קלאר, מען האט נישט דן געווען דא איבערן טיילונג בכלל.

אגב, אפשר ברענגסטו פונעם ידיד השם אויכעט ווי ער דעטאלירט די אסיפה אין מיהאלאוויץ? אינו תחת ידי כעת, אבער זאל מען זעהן וואס דארטן איז פארגעגאנגען און וויאזוי עס איז צוגעגאנגען...

פארוואס פעלט דאס אויס?
דו ווייסט מן הסתם וואס דער צאנזער רב האט געזאגט פארוואס הר המורי' איז מער מקודש ווי הר סיני...
עס איז אן עוולה איבערצוקייען אלטע לשה''ר און ברענגט גארנישט נאר...
ווי אויך חוץ דער מהר''ש און כת''ס האבן כמעט כל תלמידי מרן געחתמט אויף די תקנות ואין העת מספיק אריינצוגיין אין אן אריכות ועוד חזון

נאך א זאך בנוגע די תקנות מיהאלאוויץ, דער מהר”ם שיק שרייבט קלאר (כמדומה אין די תשובות) אז ער האט נישט געחתם’ט בעיקר צוליב די סעיף וואס אסר’ט דאס האלטן דרשות בלשון העמים... איי ער איז דאך מסכים מיט יעדע ווארט? נארוואס, שרייבט ער קלאר אז ווענד זיך ווי דער חמר שטייט איין: אין א פלאץ וואו דער עולם קען נישט קיין אידיש האט ער קלאר געהאלטן אז צו זיי מעג מען רעדן באיזה לשון שהם מבינים און ער האט נישט מסכים געווען צו די שארפע שניט פון ר’ הלל זצ”ל פון הלעטהו לרשע וימות, זיי ווערן נישט אויס אידן צוליבן נישט פארשטיין אידיש און מען דארף קענען רעדן צו זיי. כמובן אז אין א פלאץ וואו יעדער פארשטייט אידיש און איינער רעדט בלשון העמים איז יעדער בדעה אחת אז דאס איז א גרויסע בלא, גענוג מעשות זענען דא פון קנאות פון די תלמידי החת”ס אויף דרשנים וועלכע האבן גערעדט בלשון העמים על לא דבר. בקיצור הדברים, דער מהר”ם שיק האט נישט מסכים געווען מיט ר’ הלל זצ”ל אז מען קען מאכן דא א בלענקעט תקנה פאר יעדעם איינעם בלי שום יוצא מן הכלל.

בנוגע לשונות העמים, אע''פ דער מהר''ם שיק האט געהאלטן מתחילה אנדערש, האט ער אבער געפסק'נט אינגאנצען ווי .... ר' הלל!...
תורת הטיילונג לערנט מען אין מהר''ם שיק, ער האט עס אנגעפירט, און רבני אונגארן האבן זיך צוגעשטעלט צו וואס ער האט געזאגט. און עס איז מבואר אין די תשובות אז כאטש ער האט מתחילה נישט געהאלטן אינגאנצען ווי אלע תקנות שרייבט ער אבער "אחרי רבים להטות". ער האט יא געזעהן אז דאס איז די מיינונג פון רוב גדולי אונגארן.

[מסתמא]

@ChatGPT הבאיש ריחו איז א סטעיטמענט פון איין געשעעניש ביי איין פאל, עס זענען דא בריוון פון פארדעם און נאכדעם און דער ידיד השם שרייבט נישט אזוי אויף אים, נאר מיט די שענסטע טיטלען שייך. דו קענסט נישט קלויבן כפי העולה על רוחך.

נאכדעם ווילסטו אויסלאזן וויאזוי דער ידיד השם באציט זיך צו ר’ הלל זצ”ל און צו די גאנצע אסיפת מיהאלאוויץ ווי כאילו מהאט נישט געהאט קיין פראבלעמען מיט די גאר עקסטרעם רעכטע צד. רוב תלמידי חת”ס האבן נישט גע’חתם’ט דערויף ובראשם דער כת”ס און דער מהר”ם שיק, די נעמען זענען פאבליק. דיין ארגומענט פון רוב איז פשוט היסטאריש נישט קראנט.

נאר ביי ר’ עזריאל זצ”ל ברענגסטו נאך וואס מען שרייבט אויף אים נישט שיינע לשונות על אף גדולתו וקדושתו, ועל אף שהיה נערץ ונקדש ביי א יעדעם איינעם, ווייל עס שטימט מיט די רעכטע נערעטיוו. משא”כ די טענות אויף די גאנצע הלוך ילך פון די אסיפת מיהאלאוויץ ברענגסטו נישט נאך די טענות און היסטארישע בריוון ארום און ארום, ווייל דאס שטימט נישט מיט די רעכטע נערעטיוו. טאקע דעריבער קוועטש איך אויף די פולע בילד. וואס איך זוך דא איז באלאנס.

איה”נ איך האב פארזעהן א יסוד ועיקר, היינו די חלק פון מישן חכמת חיצוניות מיט לימוד התורה במסגרת א ישיבה. חטאתי, און גלייב מיר אז סאיז נישט געווען בפשיעה. כהאב בעיקר געמיינט ארויסצוברענגען די נקודה אז א ביהמ”ד מיטן ציל צו מחנך זיין רבנים איז נישט געווען קיין פראבלעם ביי די אונגארישע רבנים, כידוע איז דער פרעסבורגער ישיבה אליינס געווען אפיציעל מטעם המלכות א רבנים ישיבה אין וועלכע מען האט באקומען א לעגאלע דיפלאמע צו זיין א רב. מיין כוונה איז נישט געווען צו זאגן אז מען זאל מישן לימוד התורה מיט חכמת חיצוניות, חס ושלום.

ווייטער דאס וואס דו זאגסט אז אויף די חלק העצם תקנות אין מיהאלאוויץ האט יעדער מסכים געווען, על אף רוב תלמידי חתם סופר האבן נישט געחתם’ט דערויף. בעצם ביסטו גערעכט, כמיין, מי הוא זה ואיזה הוא צווישן די תלמידי חת”ס וואס האט געריקט די בימה אדער געבויט א רינדעכיגע דאך אדער געהאלטן דרשות אויף די לשון העמים? נאר וואס דען, מען האט נישט געחתם’ט דערויף ווייל עס ווענד זיך וואו, וואס, ווען, אפילו אונז האבן מואס געווען אין די אלע זאכן, אבער טאמער יענער קען נישט לדוגמה די אידישע שפראך איז דאס רעדן צו יענעם אויף זיין שפראך בכלל נישט געווען מן הנמנע.

די זעלבע איז נוגע ר’ עזריאל הילדעסהיימער און רש”ר הירש, טראץ די דיסעגרימענטס האט מען פון זיי קיינמאל געמאכט א טיילונג. מען האט גענומען א צווייטע מהלך ווי זיי אבער א טיילונג האט מען געמאכט פון אידן וועלכע האבן פראקלאמירט נגד השו”ע, נאר דא מאכט מען א טיילונג. דאס יא, איינמאל סאיז געווארן א טיילונג צווישן רעפארם און ארטאדאקסיע קענסטו נישט בלייבן נוטראל, די מעמד און סמכות העליונה פונעם שו”ע איז נישט עפעס צו וואס מען קען בלייבן נוטראל, דעריבער זענען רוב (נישט ממש אלע אבער יא די איבערוויגנדע מערהייט) געווען להשמיד קעגן די סטאטוסקווא קהילות,

איך שרייב עס ווייל עס זאל זיין קלאר וואס די תלמידי החת”ס ע”פ משנת רבם האבן געהאלטן, זיי האבן געהאט א באלאנסירטע צוגאנג צו זאכן. אין גאליציע האט מען געהאלטן אסאך שארפער און עקסטרעמער צו די אלע ענינים און מאכן א קאשע פון גאליציע און תלמידי חת”ס איז היסטאריש אומקראנט, און פשוט די היסטארישע בריוון און געשעענישן פראסקענען אין פנים. דער חת”ס איז פארנומען כסדר מיט די דרך הממוצע לאפוקי די עקסטרעמקייט וואס גאליציע שטעלט פאר מיט זיך. קענסט זוכן אינעם טעמע פונעם חת”ס מראי מקומות און מאמרים וואו דער חת”ס חזר’ט דאס כסדר.

מיך האט הגאון ר’ יהודה אליעזר יונגער שליט”א דערציילט אז דער קדושת יו”ט און דרכי תשובה האבן געוואלט מאכן א טיילונג פון די אונגארישע לשכה ווייל לדעתם איז עס געווען צו מאדערן, ביז דער ערוגת הבושם האט זיך איינגעבעטן ביי זיי אויסצוארבעטן א מהלך אין וועלכע מהאט אריינגעשטעלט א חסידישע רב אינעם אונגארישער לשכה. עכ”פ יש טיילונג ויש טיילונג, עס איז דא די גרויסע אונגארישע טיילונג, נאכדעם איז דא די גאליציאנע טיילונג. הא לן והא להו ולא קרבו זה לזה, עס זענען צוויי מהלכים, צוויי דרכים. איינער טיילט זיך אפ פון יעדער וואס איז נישט ווי מיר און איינער טיילט זיך אפ פון בפירושע מרימי יד בתורת השם. כקלעב צוזאם אויף איין פלאץ די אלע זאכן ווייל עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא קלאר געשניטן און איך אנטזאג מיך צו צולאזן איבערצושרייבן היסטאריע.

די איבעריגע חלק פאוסט איז לדעתי דעמאגאגיע און נישט עפעס צו וואס איך דארף מיך באציען.

[גארנישט]

@ChatGPT אפי' אויב די וועסט זיך דינגען בנוגע הרב הילדסהיימר (וואס איך האלט אז דו ביזט נישט גערעכט בכלל)
וואס איז מיט בעל מלמד להועיל, און רד''צ הופמן, והעיקר בעל שרידי אש הרב וויינברג וועלכער האט איבערגעלעבט די קריג און געווען אין שווייץ פון די גאר גאר אנגעזעהענע רבנים

[דער תהלים איד]

כידוע איז דער פרעסבורגער ישיבה אליינס געווען אפיציעל מטעם המלכות א רבנים ישיבה אין וועלכע מען האט באקומען א לעגאלע דיפלאמע צו זיין א רב

דו ביסט ערנסט???

למשל אויף די סאטמארע ישיבה גדולה גייסטו שרייבן די זעלבע? ווייל לעגאל איז עס א קאלעדזש?

פרעשבורגע ישיבה איז געווען א אוניווערסיטי? ביסט נארמאל??

די איבעריגע חלק פאוסט איז לדעתי דעמאגאגיע און נישט עפעס צו וואס איך דארף מיך באציען.

ענטפערסט זייער דעמאגאגיש... ווייל איך האב אין זיינע ווערטער נישט געקענט טרעפן קיין דעמאגאגיע. נאכ'ן שווער זוכן.

[מסתמא]

כידוע איז דער פרעסבורגער ישיבה אליינס געווען אפיציעל מטעם המלכות א רבנים ישיבה אין וועלכע מען האט באקומען א לעגאלע דיפלאמע צו זיין א רב

דו ביסט ערנסט???

למשל אויף די סאטמארע ישיבה גדולה גייסטו שרייבן די זעלבע? ווייל לעגאל איז עס א קאלעדזש?

פרעשבורגע ישיבה איז געווען א אוניווערסיטי? ביסט נארמאל??

די איבעריגע חלק פאוסט איז לדעתי דעמאגאגיע און נישט עפעס צו וואס איך דארף מיך באציען.

ענטפערסט זייער דעמאגאגיש... ווייל איך האב אין זיינע ווערטער נישט געקענט טרעפן קיין דעמאגאגיע. נאכ'ן שווער זוכן.

די פרעסבורגע ישיבה איז געווען אנערקענט אלץ אפיציעלע רבנים סעמינאר מטעם, מען האט נישט געקענט ווערן קיין לעגאלע רב אין אונגארן אן קיין דיפלאמע פון פרעסבורג. וואס מאכסטו ליצנות? אז כאילו כהאב געזאלט כאפן תיכף ומיד אז די נושא פון רבנים סעמינאר איז מישן חכמת חיצוניות מיט תורת השם? כהאב באמת נישט געכאפט. האלטסט אז איך דריי סתם א קאפ? איך זאג דיר אז נישט. עס איז 100 פראצענט אמת אז אלע תלמידי חת”ס האבן זיך מתנגד געווען צו מישן לימוד התורה מיט חכמת חיצוניות (הגם מען האט נישט געמאכט קיין ’טיילונג’ פון די אידן).

חוץ א מעשה, קוק איבער יענע פאוסט און די שפראך און פאטאס, דאס הייסט ביי מיר דעמאגאגיע, ווען עס איז נישט מוסיף קיין פרישע נקודות און מקורות נאר א דינט ווי א לעקציע, אזאנס איז טייטש ביי מיר דעמאגאגיע. צו אזאנס איז מען זיך נישט מתייחס. מען קען נישט.

[ChatGPT]

הרב @מסתמא קודם א קאמפלימענט, מודים דרבנן היינו שבחייהו. כ'מיין אז בנוגע די התנגדות תלמידי חת''ס צום ביה''מ לרבנן פון ר''ע הילדסהיימער זענען מיר שוין אויף איין בלאט.

נאר דאס וואס דו שרייבסט

כידוע איז דער פרעסבורגער ישיבה אליינס געווען אפיציעל מטעם המלכות א רבנים ישיבה אין וועלכע מען האט באקומען א לעגאלע דיפלאמע צו זיין א רב.

אלץ ראי' צו די נושא. פארשטיי איך נישט, זיי האבן דאך קלאר געשריבען אז עס איז אסור בכל אופן שיהא ווי איך האב ציטירט פונעם פתגם האיסור. אלא מאי, מוז מען מחלק זיין בדוחק...

יעצט צום ענין:
א. סתם אויפצומישן דא א קאשע און גיין ציטירן שארפע לשונות פון אמאליגע צדיקים, איז אין בעסטן פאל סתם נישט נוגע ווי אויך קען עס צוברענגען הגשמה אויף אונזערע רבי'ס אשר מפיהם אנו חיים, צו טראכטן, אזוי ווי היינט אזוי אמאל.. וד''ל, און די צייט וואס אלע זייטן זענען געווען כוונתם לשם שמים.
דאס וואס איך האב נאכגעברענגט דעם לשון פונעם ידיד השם איז צו צייגן אז גבה טורא בין חבריא, און די תלמידי חת''ס זענען געווען קעגן זיין מהלך. אנדערש ווי מען האט דא געשריבען
איך פארשטיי נאר נישט פארוואס דיר ברענט אראפצוברענגען אלע שארפע לשונות אויף ר' הלל. וואס גייט עס דא צוגעבן???
נחזי אנן.
א. בנוגע די איסור אויף די סעמינאר קומט עס נישט אריין. עס האט נישט מיט ר' הלל

ב. בנוגע די מערכה איבער די פרעשבורגע דרשן הג''ר פייש פישמאן זצ''ל, און די מערכה איבער די ארטיגע שוהל, איז בשעתו ארויסגעקומען בריוון און פאשקעווילן וואס דער מהר''י אסאד האט גע'אסר'ט אריינצוקוקן. און על אף ער האט אויך נישט געחתמ'ט אויפן איסור האט ער זיך אנגענומען על כבוד ר' הלל. אין אין תועלת סתם אויפצוברענגען

ג. בנוגע מפקפק זיין אין די תוקף תקנות מיהאלעוויץ, אז נאר ר' הלל וחבריו (דער רעכטער לאגער, כלשונך) האבן מסכים געווען משא''כ רוב רובם תלמידי חת''ס. קען זיין אז פון א היסטארישן פרעספעקטיוו האבן דיינע ווערטער א מקום. אבער אנו הולכים לאורו פונעם מהר''ם שיק, וועלכע שרייבט "אבל חברי רבו עלי והסכימו שלא כדברי וצריך ומוכרח אני לקבל דברירם באימה וביראה וחלילה לסור מדבריהם

דער מהר''ם שיק אסר'ט אפילו באין ברירה צו דרשנ'ן בלשונות העמים. ווי געברענגט די לשון התשובה צו ר' וואלף זוסמאן סופר אין לפלגות דף ס''ו
עס איז אבער קלאר אז די איינע איסור אויף לשונות העמים איז פארגעקומען מערכות אין כמה שטעט אין אונגארן.
כידוע האט מהרי''ץ דושינסקי א קרוב למהר''ם שיק געזאגט אז דער מהר''ם שיק האט נישט גע'חתמ'ט כדי להגדיל תורה ויאדיר, נישט ווייל ער האט געהאלטן עכט אנדערש (מפי מהרי''ם דושינסקי)
ד. איך פארשטיי אז עס איז דא א תאוה פון זיין ברייט אבער דאס לאז איך פאר אנדערע....


אין צום לעצט: מאכן א טיילונג צווישן תלמידי חת''ס איז אבסורד, קען זיין דו גלייכסט נישט קנאותי' דרבי הלל, און האלטסט אז מען דארף מנחיל זיין תורת פרעשבורג האורגנאלי, די מציאות איז אבער אז קיין טיילונג צווישן זיי איז נישט געווען. מהר''י אסאד האט זיך אנגענומען פאר אים און עוד כמה גדולים וועלכע דו רעכנסט צו זיין מער פון די מתינות'דיגע לאגער.

בנוגע וואס דו שרייבסט

די זעלבע איז נוגע ר’ עזריאל הילדעסהיימער און רש”ר הירש, טראץ די דיסעגרימענטס האט מען פון זיי קיינמאל געמאכט א טיילונג.

פארשטיי איך לגמרי נישט, זיי זענען געווען אין דייטשלאנד, טא ווי פונקליך איז שייך געווען א טיילונג, וואס האלסטו וואלטן תלמידי מרן געטון ווען ר''ע עקש'נט זיך און בלייבט אין א''ש און מאכט דארט א סעמינאר, וואס וואלטן גדולי אונגארן געטון?? אין דיישטלאנד איז עס געווען אן הצלה פורתא.

אלנפאלס הארכתי קצת, כהאף דאסמאל אן דעמאגאגיע

[מסתמא]

@ChatGPT כהאב נישט קיין צייט צו מאריך זיין כרגע, אבער עס איז קלאר געווען חילוקי דעות צווישן די תלמידי חת”ס גופא, חס ושלום צו זאגן אז זיי זענען געווען ציטיילט כלשונך ’טיילונג’, חס ושלום. אבער חילוקי דעות איז קלאר געווען.

יעצט בנוגע וואס דו זאגסט אז רשר”ה און ר’ עזריאל זענען נישט געווען אין אונגארן און טאמער יא וואלט געווען א טיילונג. עודך, טיילונג אין דעות, א ודאי יא. עס זענען געווען טיילונגען אין דעות צווישן די תלמידי חת”ס גופא אויכעט. אבער א טיילונג אין אידישקייט? מהיכי תיתי.
ווען מיר רעדן פון די גרויסע טיילונג אין אונגארן דורך די תלמידי חת”ס רעדן מיר פון דאס אפהאקן לגמרי מיט יענעם עד כדי דאס אויסשליסן יענעם פון כללות ישראל. דאס איז די טיילונג, און דאס טוט מען נאר צו מרימי יד בתורת משה וועלכע האבן פראקלאמירט אז דער שולחן ערוך איז נישט קובע.

דאס זיך האלטן אפגעזונדערט פון אנדערע פרומע אידן, וועמען איך זעה אלץ שוואכער, אלץ א דרך אינטערן פאן פונעם אונגארישן טיילונג, דאס איז פשוט געמישט די יוצרות. דאס איז בעצם ענדערש אן המשכה פון די גאליציאנע דרך קנאות, קיין שייכות צו די תלמידי חת”ס.

צוריק צו מיהאלאוויץ, רבו עלי חבירי קען מיינען פילע פשטים. פון זאגן אז עס איז א גרויסע ציבור יראים אפילו אז זיי זענען נישט רוב ביז דאס אז רוב זענען אין פרינציפ מסכים דערצו נאר מען קען דאס נישט אוועקשטעלן מיט א חתימה ווייל מען דארף וויסן אין יעדע פאל עקסטער לדוגמא אין א פאל וואס די ציבור שומעים קענען נאר די לשון העמים.
עכ”פ אין אלענפאלס, די רשימה נעמען רבנים פון די תלמידי החת”ס איז דא און די רוב נעמען שטייען נישט אינטערגעשריבן אויף די תקנות מיהאלאוויץ. צו מען האט עס אנגענומען אין אלע פרומע קהילות? א ודאי. אבער נאכאמאל, די שאלה איז די תוקף, צו טאמער האסטו א ברירה צו דאווענען אין א שול מיט א רינדעכיגע דאך אדער דאווענען ביחידות? אדער די באלעמער פארנט פון ארון קודש אדער ביחידות? און מה דינם פון א קהל שומרי תורה ומצוות אבער האלטן דאס נישט? די נקודה איז די משקל.

[שטיינער]

בנוגע וואס דו שרייבסט

די זעלבע איז נוגע ר’ עזריאל הילדעסהיימער און רש”ר הירש, טראץ די דיסעגרימענטס האט מען פון זיי קיינמאל געמאכט א טיילונג.

פארשטיי איך לגמרי נישט, זיי זענען געווען אין דייטשלאנד, טא ווי פונקליך איז שייך געווען א טיילונג, וואס האלסטו וואלטן תלמידי מרן געטון ווען ר''ע עקש'נט זיך און בלייבט אין א''ש און מאכט דארט א סעמינאר, וואס וואלטן גדולי אונגארן געטון?? אין דיישטלאנד איז עס געווען אן הצלה פורתא.

נישט וואס זיי וואלטן געטוהן נאר וואס זיי האבן געטוהן..
כידוע רבני שטאטוסקוו זענען געווען דוגמת רע"ה וואס מען וואלט זיי נישט אנגענומען אין די ארטה' אפי' זיי וואלטן געוואלט.
כן היה הג"ר יחזקאל משה פישמאן ממישקאלץ
חתנו הג"ר מרדכי עמרם הירש מאובן ישן (ואח"כ פראג ואלטונא)
הג"ר שמעון סידון
ודומיהם.
עי' שבט שמעון ח"ג ומה שכתב אליו הרשב"ן (היחיד מבין הרבנים דוגמת רע"ה שהצטרף להארטה' ועשו אותו אפיקורס כידוע ואכמ"ל).
כ'האב אנגעהויבן שרייבן אביסל איבר די דרך חת"ס ותלמידיו אבער דערוויל האבעך נישט כיין צייט אולי עוד חזון למועד.

[צווייטער]

דאס זיך האלטן אפגעזונדערט פון אנדערע פרומע אידן, וועמען איך זעה אלץ שוואכער, אלץ א דרך אינטערן פאן פונעם אונגארישן טיילונג, דאס איז פשוט געמישט די יוצרות. דאס איז בעצם ענדערש אן המשכה פון די גאליציאנע דרך קנאות, קיין שייכות צו די תלמידי חת”ס.

דו ווארפסט עס אראפ פונעם המשכת דרך החתם סופר און איר שטופט עס מעבר לגבול קיין גאליציע אריין צו די חסידים.

ווי ביי חסידים האט מען דאס געזען?

[מסתמא]

דאס זיך האלטן אפגעזונדערט פון אנדערע פרומע אידן, וועמען איך זעה אלץ שוואכער, אלץ א דרך אינטערן פאן פונעם אונגארישן טיילונג, דאס איז פשוט געמישט די יוצרות. דאס איז בעצם ענדערש אן המשכה פון די גאליציאנע דרך קנאות, קיין שייכות צו די תלמידי חת”ס.

דו ווארפסט עס אראפ פונעם המשכת דרך החתם סופר און איר שטופט עס מעבר לגבול קיין גאליציע אריין צו די חסידים.

ווי ביי חסידים האט מען דאס געזען?

טעות. כוואלט עס נישט מתייחס געווען צו חסידות בכלליות, ענדערש צו דרך גאליציע בפרטיות, דארטן האט געהערשט באופן כללי גאר א שארפע קנאות און כל מיני התנזרות פון יעדע שמעק פון מאדערנקייט וכו’ מען האט לוחם געווען קעגן יעדע נייע זאך ביי דעפאלט און עס אויסגעשפיגן, אפילו ווען די מדובר איז געווען פון סתם נייע טעכניק. דער כת”ס אינעם בריוו אויף מאשין מצות אייסערט זיך בתמיה: צו וועסטו אסרן דאס פארן אויפן באן ווייל עס איז ניי? די אונגארישע תשובה ספרים זענען פיל מיט דיונים אויף נייע טעכניק וויאזוי די הלכה איז דערביי, זיי האבן אין מאשין מצות געזעהן א נייע טעכניק ולא יותר. משא”כ אין גאליציע בכלליות האט מען זיך געריסן מיט די עצם באגריף פארגעשריטנקייט כשלעצמו בשעת אין אונגארן בכלל נישט. אבער אין פאקט דער צאנזער רב האט געזאגט אז ער איז מתפלל אפצושטופן די ’גזירה’ אז מען זאל נישט בויען באן שינעס בגלילות צאנז, די קורצע אומגעזאגטע ענטפער צום כת”ס איז בעצם געווען א גרויסע יא, מיר זענען זיך מתנגד צו באן שינעס אויכעט... דאס איז געווען א מהות, א לעבעדיגע השקפה אין גאליציע. כוואלט אפילו צוגעלייגט אז די גאליציאנע השקפה איז בעצם נישט תלוי געווען אין חסידות, ר’ שלמה קלוגער דער נישט חסידישער גדול הדור פון גאליציע האט זיך מתנגד געווען צו מאשין מצות און געווען בערך די סארט קנאות מהות אין אלע פעלער בנוגע מאדערנקייט.

די חסידישע גאליציאנע גדולים וועלכע האבן געוואוינט אין אונגארן האבן צוזאמענגעשטעלט די גאליציאנע קנאות פון התנזרות צו יעדע זאך מאדערן און פארגעשריטן און גענוצט די כח פונעם טיילונג צו לייגן די שארפע ליניעס זיך אפצוטיילן פון אלעס אנדערש. מיר האבן די היסטארישע געשעעניש פונעם דרכי תשובה און קדושת יום טוב וואו זיי האבן זיך געוואלט טיילן פון די אונגארישע לשכה צוליב מאדערנקייט. מיר זעען די חסידישע גאליציאנע התלהבות צו חותם זיין אויף די מיהאלאוויצע תקנות תיכף ומיד ממש על אף וואס די נוסח איז ממש שארף כמעט וואס עס שליסט אויס די אידן וועלכע זענען עס נישט מקבל פון כלל ישראל (אינו תחת ידי כעת, אבער סאיז זייער שארף), משא”כ רוב תלמידי חת”ס זענען בכלל נישט געווען צופרידן מיט שארפקייט און נוסח, זיי האבן דאך נישט חותם געווען אויפן נוסח התקנות על אף וואס זיי האבן בעצם געהאלטן דערפון.

דאס זיך טיילן פון יעדער איינער מאדערענער ווי מיר איז בעצם דרך גאליציע, מען האט נאר גענומען פון די תלמידי חת”ס די געדאנק פון זיך טיילן, אזוי איז נולד געווארן דעם נייעם מציאות; אלעס אנדערש, לשיטתי נישט אזוי פרום ווי מיר, איז אטאמאטיש אפגעטיילט פון מיר. אבער צו זאגן אז דאס איז די דרך פון די תלמידי חת”ס, זיך צו טיילן פון אנדערע פרומע אידן שומרי תורה ומצוות, איז היסטאריש פשוט נישט וואר און נישט קראנט.

@ChatGPT דו זאגסט אז ווען ר’ עזריאל אדער ר’ שר”ה בלייבן ווען וואוינען אין אונגארן וואלט מען זיך געטיילט פון זיי, מהיכי תיתי? אין פאקט דער ידיד השם האט געברענגט רב גוגענהיימער דער איידעם פון ר’ שמשון רפאל צו זיין רב ביי אים אין שטאט שטוהלווייסענבורג. דער ידיד השם האט געשריבן 3 שארפע מאמרים קעגן די ספר דרכי המשנה און עס פאבליצירט אין ר’ שמשון רפאל’ס ירחון ישורון, היינט איז עס געדריקט אין די ספרי ר’ שמשון רפאל און דינט אלץ א חלק פון די לימודים ביי די יעקעס אלץ די יסודות פון אמונה בתורה שבעל פה.
דער ידיד השם שרייבט אויף מישן לימודי חול מיט לימודי קודש: וואס וועט דען ארויסקומען פון דעם? א ר’ עקיבא אייגער? א ר’ צבי הירש חריף? אין בעסטן פאל וועט ארויסקומען פון דארטן א צדיק אזויווי ר’ שמשון רפאל און זיין איידעם הרב גוגנהיימער, נו קען דען כלל ישראל אויפגעבן אויף די נייע דור גדולים. עכ”פ איך ברענג עס ווייל כוויל לייגן זאכן אין קאנטעקסט, די יסוד איז די משקל.

- עס איז דא די טיילונג פון מרימי יד בתורת השם.
- עס איז דא די טיילונג פון אידן וועלכע בלייבן פאסיוו, שטאטוסקווא, און ווילן זיך נישט איינשרייבן מיט די אידן וועלכע דערקלערן שטאנדהאפטיג זייער אמונה בתורת השם.
דאס זענען כמעט אלע תלמידי חת”ס צוגלייך בדעה אחת.

- נאכדעם האבן מיר די התנגדות צו לימודי חול במסגרת לימודי קודש, די התנגדות קומט שוין פונעם חת”ס אליינס און ווערט געטראגן ווייטער דורך זיינע תלמידים - קיין טיילונג פון אידן וואס טוען און האלטן אנדערש. אין פאקט טרעפט מען נאנטע בריוו אויסטוישן און צוזאמען-ארבעט צווישן זיי און די תלמידי החת”ס.

- נאכדעם האבן מיר די תקנות, דוגמת תקנות מיהאלאוויץ, און די סמכות המנהג העתיק. כמובן אז אלע תלמידי חת”ס זענען בדעה אחת אז פון יהדות רירט מען נישט קיין קוצו של יוד און מען איז זיך מוסר נפש דערויף. אבער דערויף ברויך מען א פיפטע שו”ע וואו, וואס און ווען - נישט דא האט מען געמאכט די טיילונג. כמובן אז דאווענען אויף דייטש און עוקר זיין ברכות וכו’ איז גענוג אויף א טיילונג אבער דאס איז נישט אין איין ליניע מיט אנדערע תקנות, דוגמת די ביהמ”ד געבוי און די שפראך וכו’ דא איז דא פלאץ צו זעהן פונקטליך מיט וועמען מען האנדלט דא. טאמער איז עס פרומע קינדער וועלכע הפקרן ארום וועט עס גיין מיט די גרעסטע שארפקייט, משא”כ ווען די ציבור מיט וועמען מען האנדלט איז שוין אזוי א דור שני ושלישי, אדער זיי קענען פשוט נישט די אידישע שפראך וכו’ דא וועט מען האבן מער סלחנות און מען וועט נישט אזוי שטיין דערויף, עכ”פ בתחילת הדרך.

וואס זאל איך זאגן? עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא, עס איז די משקל, די געוויכט פון יעדע נקודה כשלעצמו. מען קען דאס בשום אין אופן נישט מישן אלץ איין גרויסע בלורי זאך, עס איז נישט.

[ChatGPT]

@ChatGPT דו זאגסט אז ווען ר’ עזריאל אדער ר’ שר”ה בלייבן ווען וואוינען אין אונגארן וואלט מען זיך געטיילט פון זיי, מהיכי תיתי?

- עס איז דא די טיילונג פון אידן וועלכע בלייבן פאסיוו, שטאטוסקווא, און ווילן זיך נישט איינשרייבן מיט די אידן וועלכע דערקלערן שטאנדהאפטיג זייער אמונה בתורת השם.
דאס זענען כמעט אלע תלמידי חת”ס צוגלייך בדעה אחת.

חדא מיתרצית בירך חבירתה.

די חילוקי דעות מיט רע''ה איז געווען סאך מער יסודות'דיגער און שארפער ווי מיט די שטאטוסקווא רבנים\קהילות. נאר וואס דען? מיט די שטאטוסקוווא האט מען געהאט א דירעקטע פראבלעם אין לאנד, כי לא באו לעזרת ה' בגבורים, און געלייגט אין סכנה דעם גאנצן טיילונג. משא''כ רע''ה האט פארלאזט אונגארן, ווי דער כת''ס האט געזאגט כאן יקלקל ושם יתקן..
עס איז כסדר פארגעקומען גאר שארפע אויסטושונגען צווישן דעם איזרעאליט מיטן שומרי הדת צייטונג, אבער מצד שני האבן זיי זיך כסדר ציטירט איינעם דעם צווייטן...
אן אונגארישע איז האט אלס געוויסט אז די דייטשע ערליכע אידן זענען אויף סאך א שוואכערע דרגה ווי זיי.
-----

וואס זאל איך זאגן? עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא, עס איז די משקל, די געוויכט פון יעדע נקודה כשלעצמו. מען קען דאס בשום אין אופן נישט מישן אלץ איין גרויסע בלורי זאך, עס איז נישט.

איך ווייס נישט ווי דו האסט געזעהן אז איך מיש אלעס איין גרויסע בלורי זאך. איך פארשטיי אויך אז אית טיילונג ואית טיילונג. און איך בין בכלל נישט אריין אין די נושא פון קנאות גאליציע וכו' וואס דו האלטסט אין איין אריינמישן.
קוק צוריק דעם גאנצן שמועס דא, דאס צאממישן די נושאים פון טיילונג - סעמינאר - תקנות מיהאלעוויץ, האט א צווייטער געטון, נישט איך.

לדעתי, דאס וואס מע''כ שרייבט אז דער קדושת יו''ט האט געוואלט מאכן א טיילונג פון שומרי הדת, איז געמישט יוצרות.
האלסטו טאקע אז די קדושת יו''ט האט געוואלט זיך אפטיילען פון די לשכה אויף א בחינה ווי די טיילונג תר''ל איז געווען?! אדער האט ער פשוט געוואלט מייסד זיין א לשכה מיוחד פאר אינטערלאנד מיט תקנות לויט זייער דרגה?

[מסתמא]

@ChatGPT דו זאגסט אז ווען ר’ עזריאל אדער ר’ שר”ה בלייבן ווען וואוינען אין אונגארן וואלט מען זיך געטיילט פון זיי, מהיכי תיתי?

- עס איז דא די טיילונג פון אידן וועלכע בלייבן פאסיוו, שטאטוסקווא, און ווילן זיך נישט איינשרייבן מיט די אידן וועלכע דערקלערן שטאנדהאפטיג זייער אמונה בתורת השם.
דאס זענען כמעט אלע תלמידי חת”ס צוגלייך בדעה אחת.

חדא מיתרצית בירך חבירתה.

די חילוקי דעות מיט רע''ה איז געווען סאך מער יסודות'דיגער און שארפער ווי מיט די שטאטוסקווא רבנים\קהילות. נאר וואס דען? מיט די שטאטוסקוווא האט מען געהאט א דירעקטע פראבלעם אין לאנד, כי לא באו לעזרת ה' בגבורים, און געלייגט אין סכנה דעם גאנצן טיילונג. משא''כ רע''ה האט פארלאזט אונגארן, ווי דער כת''ס האט געזאגט כאן יקלקל ושם יתקן..
עס איז כסדר פארגעקומען גאר שארפע אויסטושונגען צווישן דעם איזרעאליט מיטן שומרי הדת צייטונג, אבער מצד שני האבן זיי זיך כסדר ציטירט איינעם דעם צווייטן...
אן אונגארישע איז האט אלס געוויסט אז די דייטשע ערליכע אידן זענען אויף סאך א שוואכערע דרגה ווי זיי.
-----

וואס זאל איך זאגן? עס איז אלעס איינס און די זעלבע נושא, עס איז די משקל, די געוויכט פון יעדע נקודה כשלעצמו. מען קען דאס בשום אין אופן נישט מישן אלץ איין גרויסע בלורי זאך, עס איז נישט.

איך ווייס נישט ווי דו האסט געזעהן אז איך מיש אלעס איין גרויסע בלורי זאך. איך פארשטיי אויך אז אית טיילונג ואית טיילונג. און איך בין בכלל נישט אריין אין די נושא פון קנאות גאליציע וכו' וואס דו האלטסט אין איין אריינמישן.
קוק צוריק דעם גאנצן שמועס דא, דאס צאממישן די נושאים פון טיילונג - סעמינאר - תקנות מיהאלעוויץ, האט א צווייטער געטון, נישט איך.

לדעתי, דאס וואס מע''כ שרייבט אז דער קדושת יו''ט האט געוואלט מאכן א טיילונג פון שומרי הדת, איז געמישט יוצרות.
האלסטו טאקע אז די קדושת יו''ט האט געוואלט זיך אפטיילען פון די לשכה אויף א בחינה ווי די טיילונג תר''ל איז געווען?! אדער האט ער פשוט געוואלט מייסד זיין א לשכה מיוחד פאר אינטערלאנד מיט תקנות לויט זייער דרגה?

דו שטעלסט אראפ כללים און איך דארף מיך יעצט גיין טענה’ן.
ניין. די התנגדות צו די שטאטוסקווא איז געווען זייער קלאר: נישטא קיין נוטראלקייט ווען א ציבור רופט אויס אז דער שולחן ערוך איז נישט קובע הס מלהזכיר. משא”כ ווען עס קומט צו א דרך טאמער מען מעג מישן לימודי חול מיט לימודי קודש, דא קען מען דן זיין, חולק זיין וכו’ אפילו האלטן שארף אנדערש, אבער א טיילונג באופן שיטתי איז א דבר מחודש וואס מען האט נאר געטון צו מרימי יד בתורת משה.

די היסטארישע פאקטן זענען קלאר. סאיז גארנישט קיין סתירה און סאיז נישט חדא מתרצית בחבירתא. עס איז זייער קלאר געשניטן. מען האט געהאט חילוקי דעות וחסל, אזויווי אלעמאל און איבעראל. דיין פשט אז מען האט געוואוינט דא און דארטן איז פשוט נישט אמת, די חילוק צווישן שטאטוסקווא און מישן לימודי חול איז די זייער קלאר: דא איז עס א נושא פון דערקלערן ’הלנו אם לצרינו’ און דא איז עס א פשוטע מחלוקת פון די ’צורת לימודי הישיבה’.

ווייטער בנוגע דעם קדושת יו”ט טיילונג, דאס עצם זיך טיילן פון אנדערע אידן באופן שיטה ווען יענער איז פשוט חולק אויף מיין דרך ההנהגה, אפילו איך דיסעגרי שארף, דאס איז עפעס וואס האט נישט קיין יסוד ושורש ביי די תלמידי החת”ס, זיי האבן אזאנס קיינמאל אין ערגעץ נישט געטון. דאס איז אויסדרוקליך גאליציאנע קנאות. א ודאי מהאט גענוצט די אונגארישע רעכטן וואס די תלמידי חת”ס האבן אויסגעפוילט ביי די מלכות אבער דאס האט גארנישט מיטן דרך החת”ס ותלמידיו.

[שטיינער]

@מסתמא למעשה האבן די רבנים פון איטערלאנד מער ווייניגער איבערגענומען די לשכה און די לשכה האט זיך געפירט מיט א שטארקע שמעק פון גאליציע.
אין זייער אסאך קהילות און אונגארן בפרט אין אינטערלאנד האבן זיך די חסידים און די מער פרומע זיך אפגעטיילט פון די מער אויבערלענדישע קהילה. לדוגמה, מישקאלץ גאלאנטא הערמאנשטאט קלויזנבורג און נאך.
פאר די סיבה האבן פארשידענע מעסיגע רבנים (וואס האבן נישט געהאלטן פון די מיהאלוביץ תקנות) זיך נישט געוואלט אנשליסן אינעם לשכה ווייל זיי האבן זיך נישט געשפירט וועלקאם.
ס'איז כדאי נאכצוברענגען די לשון פון רשב"ן או"ח סימן רלה צו הגר"ש סידון מגדולי רבני שטאטוסקוו וז"ל,

אך ימחול נא אדוני שרק הקהלות שטאטוסקווא הם הם גרמא בנזקין, כי אלו הי' באו גס הם בברית הקאנשטיטואירונג היו אלו שהם יודעי בינה לעתים לדעת מה יעשה בישראל הרוב והי' סיפוק בידינו לעשות סדר וסדרים בכל הענינישם אך מאחר שהרבנים והקהלות שעינים להם לראות הנולד פנו ערפם והיו למחנה אחרת מזה בא כי הרבנים והקהלות מגליל התחתון הם הם הרוב והראש במדינה ממילא נוטה אחרי דעותיהם שקיבלו הפסק ב"ד במיהאלאוויטץ והוא מעוות אשר לא יוכל לתקן זולת עם יתאגדו ויתאחדו עמנו הקהלות שטאטוסקווא ואז נעשו לנו ראשים שהם מבני יששכר יודעי בינה לעתים לתקן לעהרערפרעפאראנידע ולעשות בישיבות ג"כ סדר וסדרים ואולי יהי' גם בני גליל התחתון מכירים האמת ויודו לדברינו או שיפרדו מאתנו להיות לכת בפני עצמם
זאת וכזאת כתבתי גם להרב הגאון דק"ק קראלי (הגר"מ פערלס) ולהרב דק"ק עיר חדש (הרב יוסף ווייסע ידידו הקרוב של רע"ה).

פון דעם און פון נאך פלעצער זעהט מען פארוואס די רבני שטאטוסקוו האבן נישט געוואלט זיך צושטעלן צום לשכה, נאר הגרע"ה האט זיך געצויגן קיין דייטשלאנד גענוג פרי אז מ'זאל נישט לוחם זיין קעגן אים.
הגרע"ה האט זיך אסאך געשריבן מיט רבני שטאטוסקוו נאכן טיילונג וביניהם הגר"ש סידון.
אמר"ש הגר"ש סידון איז גע'כשר'ט געווארן לאחר פטירתו, אין די אונגארישע קובצים האלט מען אינאיין ברנגען מספרו אות ברית (חוץ ווען מ'טרעפט זיינע פראבלעמאטישע תשובות ווי מתיר זיין חופה בבית הכנסת וכד' דעמאלץ דערמאנט מען זיך צוריק) והוא פלא.

[שטיינער]

@מסתמא דאס וואס איר שרייבט אז די טיילונג פון שטאטוסקוו איז געווען אבסלוט איז בעיקר געווען לצורך שעה.
אזוי אויך אין אויבערלאנד איז עס נישט געווען אזוי שטארק. אסאך תלמידי פרעשבורג זענען געווארן רבני שטאטוסקוו. וגם יש תשובה ממהר"י שטייף בענין זה