תשעה באב שמועסן

[אהרן זאב]

פרייע? פרומע.

(שוין לאנג געוואלט וויסן וואס דא מיינט )

טאקע אינטרעסאנט וואס די פשט איז.

איי העוו נאו איידיע. (ווער קומט אריין מיט א פרייע\פרימע איבערזעצונג?..)

[תינוק הבורח]

פרייע? פרומע.

(שוין לאנג געוואלט וויסן וואס דא מיינט )

טאקע אינטרעסאנט וואס די פשט איז.

איי העוו נאו איידיע. (ווער קומט אריין מיט א פרייע\פרימע איבערזעצונג?..)

עס איז דא ליטעראלע איבערזעצונג (literal translation) דאס מיינט ווארט פאר ווארט.
און עס איז דא פרייע איבערזעצונג (free translation) דאס מיינט איבערזעצן די כוונה פון די ווערטער, אבער נישט ממש ווארט ביי ווארט.

[רעגענדיגע זונטאג]

די מעשה פון רבי יוסף די לע ריינא קען דער עולם? אדער מען וויל איך זאל עס שרייבן אויב איך האב צייט?

כ'האב למעשה נישט געהאט קיין צייט ביז יעצט פארדעם,
אוי נא לנו כי חטאנו..
גיימיר עס פאררעכטן בקרוב אם ירצה ה'...

אפשר יעצט איז א גוטע געלעגנהייט משלים צו זיין.

[רעגענדיגע זונטאג]

געמאלענע בילד פונעם חורבן בית המקדש.

וויקיפעדיע.

[רעגענדיגע זונטאג]

א געשטעל פון טיטוס הרשע.

[דריידל]

עפעס אינטערעסאנטע לינקס ווי מ'קען זעהן / ליינען איבערן חורבן?

[מטות מסעי]

כָל דּור שֶׁלֹּא נִבְנָה בֵית הַמִּקְדָשׁ בִּימָיו מַעֲלין עָלָיו כְּאִלּו הוּא הֶחרִיבו:

תשעה באב שנת תשפ"ה

3,339 יאר פונעם חטא המרגלים (די מרגלים האבן זיך אנטזאגט פון כובש זיין ארץ ישראל וואס האט געברענגט צו די מגיפה פון די גאנצע דור פון אידן אין מדבר סיני)

2,612 פונעם חורבן בית המקדש הראשון (געבויעט דורך שלמה המלך, וואס האט אין רעזולטאט געפירט צו גלות בבל).

1,957 יאר פונעם חורבן בית המקדש השני (וואס האט געפירט צום גלות וואס מיר געפונען זיך עד היום הזה)

1,891 יאר פונעם חורבן ביתר (ווי די רוימישע אימפעריע האט ברוטאל דערשטיקט די בר כוכבא רעוואלוציע און געברענגט צו די ענדע פון אידישע האפענונג און די מארד פון מיליאנען)

1,890 יאר פונעם גענצליכע פארמעקן ירושלים עיר הקודש (וואס האט געפירט צו אויפשטעלן במקום שהשכינה שורה א רוימישע שטאט מיט אן עבודה זרה אויפן הר הבית)

736 יאר פונעם גירוש ענגלאנד.

534 יאר פונעם גירוש שפאניע.

112 יאר פונעם אויסברעכונג פון די ערשטע וועלט מלחמה.

84 יאר פונעם דעפארטאציע פון ווארשע געטאו און גרינדונג פון טרעבלינקע טויט לאגער.

[מטות מסעי]

מדינת ישראל 2025 תמונת מצב: עיתון חרדי בניו יארק מציג: יהודי מושפל מוכה ופצוע ע"י משטרת ישראל.

[דריידל]

גענומען פון history.com

איבערגעטייטשט אויף אידיש, קרעדיט: גוגל

דעם 22סטן יולי, 1942, (ח' אב תש"ב) האט זיך אנגעהויבן די סיסטעמאטישע דעפארטאציע פון יידישע מענטשן פון דעם ווארשעווער געטא, ווען טויזנטער ווערן טעגליך איינגעזאמלט און טראנספארטירט צו א ניי-געבויטן קאנצענטראציע/פארניכטונג לאגער אין טרעבלינקע, פוילן.

דעם 17טן יולי, איז היינריך הימלער, הויפט פון די נאצישע SS, אנגעקומען אין אוישוויץ, דעם קאנצענטראציע לאגער אין מזרח פוילן, אין צייט צו זען די אנקומען פון מער ווי 2,000 האלענדישע יידן און די פארגאזונג פון כמעט 500 פון זיי, מערסטנס די עלטערע, קראנקע און זייער יונגע. דעם נעקסטן טאג האט הימלער באהעפט דעם לאגער קאמאנדאנט, רודאלף העעס, צו SS מאיאָר און באפוילן אז דער ווארשעווער געטא (דער יידישער קווארטל געבויט דורך די נאציס ביי דער אקופאציע פון פוילן, איינגעשלאסן ערשט מיט שטעכלדראט און דערנאך מיט ציגל ווענט), זאל ווערן דעבאפעלקערט - א "טאטאלע רייניקונג," ווי ער האט עס באשריבן - און די איינוואוינער טראנספארטירט צו וואס איז געווארן א צווייטער פארניכטונג לאגער געבויט אין דעם באן-דארף טרעבלינקע, 62 מייל צפון-מזרח פון ווארשע.


אין די ערשטע זיבן וואכן פון הימלערס באפעל, זענען מער ווי 250,000 יידן געפירט געווארן קיין טרעבלינקע מיט די באן און פארגאזט געווארן צום טויט, מארקירנדיג דעם גרעסטן איינציקן אקט פון פארניכטונג פון יעדער באפעלקערונגס-גרופע, יידיש אדער נישט-יידיש, ציוויל אדער מיליטעריש, אין דער מלחמה. ביים אנקומען אין "T. II", ווי דער צווייטער לאגער אין טרעבלינקע איז גערופן געווארן, זענען די געפאנגענע אפגעטיילט געווארן לויט געשלעכט, אויסגעטון געווארן, און געפירט געווארן אין וואס זענען באשריבן געווארן אלס "באד-הייזער," אבער זענען אין פאקט געווען גאז-קאמערן. T. II'ס ערשטער קאמאנדאנט איז געווען דר. אירמפריד עבערל, 32 יאר אלט, דער מאן וואס האט אנגעפירט די עוטאנאזיע פראגראם פון 1940 און האט געהאט אסאך עקספיריענס מיטן פארגאזן קרבנות, ספעציעל קינדער. ער האט געצווינגען עטליכע הונדערט אוקראינישע און ארום 1,500 יידישע געפאנגענע אים צו העלפן. זיי האבן ארויסגענומען גאלדענע ציין פון קרבנות איידער זיי האבן געשלעפט די קערפער צו מאסן-קברים. עבערל איז באפרייט געווארן פון זיינע פליכטן פאר "אומעפעקטיווקייט". עס שיינט אז ער און זיינע ארבעטער האבן נישט געקענט שנעל גענוג ארויסנעמען די קערפערס, און פאניק האט זיך פארשפרייט אין די באן וואגאנען פון ניי אנגעקומען געפאנגענע.

ביזן סוף פון דער מלחמה, זענען צווישן 700,000 און 900,000 געשטארבן אין טרעבלינקע I אדער II. העסס איז געווארן גע'משפט און פאראורטיילט צום טויט דורך דעם נירנבערג טריבונאל. ער איז געווארן אויפגעהאנגען אין 1947.

הי"ד

[יעקב הערשקאוויטש]

די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן ערב ת"ב,אום ת"ב האט זיך דייטשלאנד אנגעשלאסן אין די מלחמה.

תשעה באב שנת תשפ"ה

112 יאר פונעם אויסברעכונג פון די ערשטע וועלט מלחמה.

די וועלט זאגט טאקע אזוי אבער דאס איז נישט ריכטיג. די ערשטע וועלט מלחמה האט אויסגעבראכן דינסטאג פרשת דברים, ה' אב תרע"ד (למספרם יולי 28, 1914), ווען עסטרייך-אונגארן האט דערקלערט קריג קעגן סערביע.

[משזר עריכה]

יעצט ביים ארומקוקן אין די געוועב זאכן וואס ברענגען צו געדענקן פון די צרות. זע איך אין המכלול (אויף עברית) אז זיי באשולדיגן נישט היטלער ימ"ש אין דאס אויס'הרג'נען רוב רובו כלל ישראל, וואס איז פשט דערפון???

[צרורא דלעילא]

2,612 פונעם חורבן בית המקדש הראשון (געבויעט דורך שלמה המלך, וואס האט אין רעזולטאט געפירט צו גלות בבל).

1,957 יאר פונעם חורבן בית המקדש השני (וואס האט געפירט צום גלות וואס מיר געפונען זיך עד היום הזה)

1,957 + 420 + 70 = 2,447 נישט 2,612

[מטות מסעי]

2,612 פונעם חורבן בית המקדש הראשון (געבויעט דורך שלמה המלך, וואס האט אין רעזולטאט געפירט צו גלות בבל).

1,957 יאר פונעם חורבן בית המקדש השני (וואס האט געפירט צום גלות וואס מיר געפונען זיך עד היום הזה)

1,957 + 420 + 70 = 2,447 נישט 2,612

ריכטיג

[מטות מסעי]

ווי באקאנט, אלעס וואס אידן זענען אדורך זינט די חורבן בית שני ווען די פאלק איז פארטריבן געווארן אין גלות איז געקומען אין רעזולטאט פון עפעס וואס פלאגט שוין דאס פאלק פון איר עקזיסטענץ.

"שנאת חינם"

ווי טיטוס הרשע האט אליין געזאגט "עס איז נישט איך וואס האט בייגעקומען די אידן, נאר די אידן זעלבסט האבן בייגעקומען די אידן"

ענליכע ווערטער זענען געהערט געווארן דורכאויס די גאנצע היסטאריע פון אידישע צרות אריינגערעכנט פון היטלער ימש"ו (נאצי פיהריער)

[מטות מסעי]

הדור שלנו – האחריות שלנו

חז"ל לימדו אותנו כלל נוקב:
"כל דור שלא נבנה בית המקדש בימיו – כאילו נחרב בימיו."
(ירושלמי יומא א, א)

אם עדיין לא נבנה בית המקדש – זו קריאה אלינו.
לא בגלל שהדור שלנו פחות טוב, אלא כי יש לנו שליחות.
לתקן. לאחד. להרבות באהבת חינם, בעשיית חסד, בטהרה, ובקירוב הלבבות.

החורבן לא היה רק של אבנים, אלא של הלב.
והבניין – יתחיל מהלב.

רק דור שיבין שהאחריות בידיים שלו – יזכה לראות את הגאולה.
רק עם שיבחר באחדות – יביא את השכינה לשכון בתוכו.

[צרורא דלעילא]

2,612 פונעם חורבן בית המקדש הראשון (געבויעט דורך שלמה המלך, וואס האט אין רעזולטאט געפירט צו גלות בבל).

1,957 יאר פונעם חורבן בית המקדש השני (וואס האט געפירט צום גלות וואס מיר געפונען זיך עד היום הזה)

1,957 + 420 + 70 = 2,447 נישט 2,612

ריכטיג

נא כ'האב געמיינט וועסט קומען מיט פשעטלעך פון די 'מיסינג יערס'... (קען זיין ס'נישט לפי תקנות המקום דא)

[וואוילער]

מ'קען ווייטער פרעגן דעם עי איי וואס שטעלט צו די אינפארמאציע