אידישע [קנאי'שע] הרגשים

[דערווייל]

און איך ווייס נאך נישט צי ער האט עס בכלל געזאגט... און אויב יא צי האט ער עס טאקע אזוי געזאגט, צי גאר מיט א פארקערטע משמעות. אז דאס ווארט האט באקומען א לעדערנע רוקן איז עס נאכנישט תורה מסיני.

ביי מיר איז מער באגלייבט דאס וואס דער רבי זי"ע האט דערציילט אז דער בריסקער רב האט אים געזאגט אז ער האלט מיט אלעם אינגאנצן ווי אים.

דו האסט עס געהערט פונעם סאטמארער רב?

OK, דער איד גלייבט נאר א מעשה וואס מ'האט געהערט פון כלי ראשון

און בכלל, האלטן פונקט ווי אים, קען מיינען קעגן די ציונים, און אפילו קעגן די אגודה. ס'מיינט זיכער נישט דעם פלפול.

העי, האסט עס געהערט פון בריסקער רב?...

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

[שמייכלדיג]

דו האסט עס געהערט פונעם סאטמארער רב?

OK, דער איד גלייבט נאר א מעשה וואס מ'האט געהערט פון כלי ראשון

און בכלל, האלטן פונקט ווי אים, קען מיינען קעגן די ציונים, און אפילו קעגן די אגודה. ס'מיינט זיכער נישט דעם פלפול.

העי, האסט עס געהערט פון בריסקער רב?...

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

אה, און מיין רבי האט געזאגט אז יא

[דערווייל]

OK, דער איד גלייבט נאר א מעשה וואס מ'האט געהערט פון כלי ראשון

העי, האסט עס געהערט פון בריסקער רב?...

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

אה, און מיין רבי האט געזאגט אז יא

סאטמארער רב זי"ע הט טאקע געזאגט אז בריסקער רב האלט ווי אים. און די כוונה איז געוועהן איבער די שטארקע התנגדות קעגן די מדינה, און אפילו קעגן די אגודה.

ספר ויואל משה איז נאכנישט געוועהן דעמאלס. און דער סאמארער רב האט נישט גערעדט מיט אים קיין דברי הלכה. אפילו לויט גירסת געווירץ.

[שמייכלדיג]

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

אה, און מיין רבי האט געזאגט אז יא

סאטמארער רב זי"ע הט טאקע געזאגט אז בריסקער רב האלט ווי אים. און די כוונה איז געוועהן איבער די שטארקע התנגדות קעגן די מדינה, און אפילו קעגן די אגודה.

ספר ויואל משה איז נאכנישט געוועהן דעמאלס. און דער סאמארער רב האט נישט גערעדט מיט אים קיין דברי הלכה. אפילו לויט גירסת געווירץ.

איך ברויך נישט אייערע הסברים אין סאטמאר רב'ס כוונות, שכוח

[צווייטער]

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

אה, און מיין רבי האט געזאגט אז יא

סאטמארער רב זי"ע הט טאקע געזאגט אז בריסקער רב האלט ווי אים. און די כוונה איז געוועהן איבער די שטארקע התנגדות קעגן די מדינה, און אפילו קעגן די אגודה.

ספר ויואל משה איז נאכנישט געוועהן דעמאלס. און דער סאמארער רב האט נישט גערעדט מיט אים קיין דברי הלכה. אפילו לויט גירסת געווירץ.

דו האסט עס געהערט פונעם סאטמארער רב?

OK, דער איד גלייבט נאר א מעשה וואס מ'האט געהערט פון כלי ראשון

און בכלל, האלטן פונקט ווי אים, קען מיינען קעגן די ציונים, און אפילו קעגן די אגודה. ס'מיינט זיכער נישט דעם פלפול.

העי, האסט עס געהערט פון בריסקער רב?...

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

האיך יתקיימו שניהם?
סאטמאר רב האט נישט גערעדט מיט זיין טאטע דברי הלכה, דער ויואל משה איז נאכנישט געווען, אבער זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול?

[דערווייל]

אה, און מיין רבי האט געזאגט אז יא

סאטמארער רב זי"ע הט טאקע געזאגט אז בריסקער רב האלט ווי אים. און די כוונה איז געוועהן איבער די שטארקע התנגדות קעגן די מדינה, און אפילו קעגן די אגודה.

ספר ויואל משה איז נאכנישט געוועהן דעמאלס. און דער סאמארער רב האט נישט גערעדט מיט אים קיין דברי הלכה. אפילו לויט גירסת געווירץ.

OK, דער איד גלייבט נאר א מעשה וואס מ'האט געהערט פון כלי ראשון

העי, האסט עס געהערט פון בריסקער רב?...

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

האיך יתקיימו שניהם?
סאטמאר רב האט נישט גערעדט מיט זיין טאטע דברי הלכה, דער ויואל משה איז נאכנישט געווען, אבער זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול?

איך האב נישט געזאגט אז ער האט געהערט די פלפול און געזאגט אז ער האלט נישט דערפון.
כ'זאג סך הכל אז ער האט נישט געזאגט אז ער האלט דערפון.
קען אויך זיין אז ער האלט פונעם קרעפל פשעטל פון יענעם יאר, ער האט אבער דאס נישט געזאגט פארן רבי'ן.

[צווייטער]

סאטמארער רב זי"ע הט טאקע געזאגט אז בריסקער רב האלט ווי אים. און די כוונה איז געוועהן איבער די שטארקע התנגדות קעגן די מדינה, און אפילו קעגן די אגודה.

ספר ויואל משה איז נאכנישט געוועהן דעמאלס. און דער סאמארער רב האט נישט גערעדט מיט אים קיין דברי הלכה. אפילו לויט גירסת געווירץ.

זיין זוהן רבי מאיר זצ"ל האט געזאגט אז זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול.

האיך יתקיימו שניהם?
סאטמאר רב האט נישט גערעדט מיט זיין טאטע דברי הלכה, דער ויואל משה איז נאכנישט געווען, אבער זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול?

איך האב נישט געזאגט אז ער האט געהערט די פלפול און געזאגט אז ער האלט נישט דערפון.
כ'זאג סך הכל אז ער האט נישט געזאגט אז ער האלט דערפון.
קען אויך זיין אז ער האלט פונעם קרעפל פשעטל פון יענעם יאר, ער האט אבער דאס נישט געזאגט פארן רבי'ן.

אהא, סך הכל האט ער נישט געזאגט אז ער האלט דערפון - ווייל ער האט עס פשוט נישט געהערט - אבער ס'קען זיין אז ער האלט יא דערפון.

אקעי

[דערווייל]

האיך יתקיימו שניהם?
סאטמאר רב האט נישט גערעדט מיט זיין טאטע דברי הלכה, דער ויואל משה איז נאכנישט געווען, אבער זיין טאטע האט נישט געהאלטן פונעם פלפול?

איך האב נישט געזאגט אז ער האט געהערט די פלפול און געזאגט אז ער האלט נישט דערפון.
כ'זאג סך הכל אז ער האט נישט געזאגט אז ער האלט דערפון.
קען אויך זיין אז ער האלט פונעם קרעפל פשעטל פון יענעם יאר, ער האט אבער דאס נישט געזאגט פארן רבי'ן.

אהא, סך הכל האט ער נישט געזאגט אז ער האלט דערפון - ווייל ער האט עס פשוט נישט געהערט - אבער ס'קען זיין אז ער האלט יא דערפון.

אקעי

ס'גייט פארקערט.
מאנכע שרייבן דא, אז "סאטמארער רב האט קלאר געזאגט אז בריסקער רב האלט ווי אים", האב איך קלאר געמאכט פון וועלכע נידון מ'רעדט. די השקפה קעגן די מדינה.

[דערווייל]

@צווייטער
די נעטפרי פילטער לאזט מיר נישט עפענען די אנדערע אשכול. ביטע שרייב דא.

[דערווייל]

פאלגנד זענען די הייליגע ווערטער פון גאון ישראל וקדושו דער חזון איש זי"ע:
יש עוד רעה חולה אשר היצר ילפת בה להניא אמונת חכמים מלב בני אדם, והוא משקל המרמה של הנגיעה:

חובת התלמיד להאמין כי אין נגיעה בעולם בעלת כח להטות לב חכם לעות משפט, כי מגמת החכם לזכות נפשו, ולהתגאל באיזה אשמה יכאב לנפשו יותר מכל מכה ופצע, ואיך יתכן כי בשביל בצע כסף או לעגי חנף, יחבל נפשו לעות משפט, נוסף לזה כי תכונת האמת היא אצל חכם תכונת נפשו ושרש מציאותה, וכל אבקת שקר ממנו והלאה, וכן היא אמונת המון ישרים המתאבקים בעפר רגלי חכמים:

אך היצר חתר חתירה תחת כסא הנאמן, לצודד נפשות הנוטות להתחכמות, ומביא להם לימוד שלם מן הגמרא כי הנגיעה היא בעלת כח מכריע לקטנים ולגדולים יחד, לפניה יכרעו גם הנבונים ביותר, גם חסידים ואנשי מעשה, ואין זה גנאי לחכמים אחרי שכן הוחק בטבע אנושי, ואינם יודעים כי לפי ההנחה הזאת מתיתם כל הדור, ואין שופט בארץ, ונתבטלה סנהדריה של הארץ, כי אף אם יסכים האדם על גדלות חכמתו של החכם לא יחייב את נפשו לשמוע אליו אחרי שימצא לתלות את הוראתו באיזה נגיעה, וזה לא יבצר מכל מי שאינו שבע רצון מהוראת החכם, ועל ידי זה קם דור ששופט את שופטיו, וכל איש הישר בעיניו יעשה, ובכל מקרה רב הערך מתלחשים המתחכמים על נגיעה פלונית שהטתה לב החכם ולפעמים המובהק שבדור - בעמדתו הבלתי נכונה, וכל אוירה של העיר ולפעמים אוירה של כל הארץ - מתמלאה שוט לשון, קטטות ומריבות, וללא אמונה בחכמים גברו בארץ:

יסוד הדעה הזאת מצאוה בגמ' סנהדרין י"ח ב' אין מושיבין מלך וכה"ג בעיבור שנה, מלך משום אפסניא, כה"ג משום צינה, והדין נאמר במלך החסיד שבחסידים, ובכה"ג כשמעון הצדיק, ועוד אמרו כתובות ק"ה ב' ריבר"י הוה רגיל ארימי' דהוה מייתי לי' כל מעלי שבתא כנתא רפירי יומא חד אייתי לי' בה' כו', בהדי דקאזיל ואתי אמר אי בעי מעין הכי כו', וכן אמרו שם בריב"א:

ואמנם השוחד ענין מיוחד, והוא כי מקח שוחד הוא מן הגנויות במוחלט, שהתורה תיעבתו, ובעקבו בסוד כחות הנפשות לעור עיני חכמים ולסלף משפט, ובהיות שאמרו שהסתכל הקב"ה בתורה וברא עולמו, חייבה התורה כח בשוחד לעור ולסלף, ולהזהיר לברוח ממנה, והנה נוסף על כח נגיעה שהוא ממנהג העולם כפי טבעת בני אדם, הוזמן כח טומאה בשוחד לטמטם הלב ולרדם את הבינה, להנעים בפי הדיין לזכות את משחדו, ואחרי שהתורה פסלתו לדיין זה לדון בין משחדו לרעהו, הוסר ממנו גם מחסה החכמה - אשר הובטח בה תמיד לבלי להכשל בחטא ואשמה - אם יעבור על מה שהזהירה התורה וישב על כסא המשפט בניגוד למצות התורה:

והנה אין הזהרת השוחד מכלל המשפטים אלא מכלל החקים, שהרי לא אסרה תורה הוראה לעצמו ואדם רואה טריפה לעצמו, אף אם הוא דל וכל חייו תלוים בו:

והוא מורה בחמץ שעבר עליו הפסח אף ברכוש גדול, וכשיורה להיתר ואחד הנרגנים יהרהר אחריו כי הפסד ממונו הטעתו, הרי זה מן המהרהרים אחר רבם, ואנו בטוחים בחכמים שהנם מורמים מפחיתיות כאלה, ולא יחשדו בם אלא קטני הדעת נעדרי בינה אשר לא ידעו ולא יבינו נפש משכיל:

ואף במשפט בין איש לרעהו, לא פסלה תורה רק בשוחד שבזמן המשפט, אבל לא אמרה תורה לשפוט את אהובו ואת שנואו, רק שושבינו, ושונאו שלא דיבר עמו ג"י לדעת י"א בחו"מ סי' ז' ס"ז בהגה', ואף שנטיה הטבעית יש במוחלט להטבת אהובו ולרעת שנואו, אך כח טומאת השוחד אין כאן והתורה האמינה בבטחה גמורה את החכם הדיין כי יראה נכוחות, ולא יטה לבו לשאיפת טבעו כהרגל שנעשה טבע שני אצל חכם והאמת תמיד נר לרגלו ואור לנתיבתו, וצדקו ישוב משפט:

ולא עוד אלא שאמרו במקום פסידא עביד אינש דינא לנפשו, ולא חשדוהו לעוות דינו, ואמרו ב"ב נ"ח ב' האי דיינא דמתקרי לדין ומפקין מני' ממונא בדין לאו שמי' דיין, ולא למדו עליו זכות מפני אונס הנגיעה:

והנה פסלו חכמים נוגע בעיבור השנה דאיקרי משפט כדאמר ר"ה כ"ה ב' [אע"ג דקרא בקידוש החדש כתיב גם עיבור שנה דינו כקה"ח] ויהבינן לי' דיני משפט, וכל זה בכלל חקי המצוה שהוזהרנו ממקח שוחד, ומהם פסולי דרבנן ומהם מדת חסידות, ומה שאמרו ריבר"י וריב"א שהרגישו בנפשם [ול' הגמ' אמר היינו בלב] קירוב הדעת, היינו קירוב הטבעי של נגיעה, ובגדולים הטבע יותר חזק כלפי שכלם החזק, למען יעמדו על משקל הנסיון ויבחרו בטוב, בטוב בחירתם, שזה סוד בריאת האדם, ואפשר שמדת החסידות הוא גם בסוד היצירה, וכשניתן כח בשוחד לעור, ניתן כח גם בשוחד של מדת חסידות לעור החסיד:

אבל מה גדלה השואה ומה רב החשך, בהתרת החשד בכשרים, במקום דהתורה הכשירתם לדון ולהורות, ובכלל זה כל הנהגת העולם בדברים המתרחשים יום יום:

והנה תורת המוסר המחמרת מאד נגד השחתה במדות בני אדם, והמזהרת בלהבי אש שלא להכשל בהטלת דופי בזולתו, אף במחשבה, וכש"כ בדיבור, ואף בדבר אמת, וכש"כ בשקר, ואם זה שמתעולל בו הוא ת"ח הרי זה מבזה ת"ח שהוא בכלל אפיקורס, והרי טעות בהלכה מבלה את הכל, אחרי שהלכה פסוקה שאין לך חכם שיעמוד בפני נגיעה, ומה חטא יש כאן אם אגיד שעיות את המשפט מפני נגיעתו, הלא זה חק טבעי ולא נגרע כבוד החכם בזה, והנה שפך את היין ושמר את החבית:

ונקח הדוגמא - למען יצטיירו הדברים בלב מתלמד צורה קבועה קיימת - את ההתאבקות של בני אדם בקבלת רב ופרנס על הציבור, זה פוסל דיינו של זה וזה פוסל דיינו של זה, ומן הראוי שיסמכו כולם על הכרעת גדולי הדור, ואם הכרעת החכם אינה קובעת הדבר מפני הרצון העקשני של עמי הארץ, אפשר לקרוא עליהם שזדונות נעשה להם כשגגות, ואמנם הם מכירים בחטאם, אך לא הורגלו לבטל רצונם מפני הוראות שכליות, אך מה רב ההרס, בעמדה עדינה של המתימרים ביושר ומגולה הטוב, ולפי גאות לבם יצר טוב שופטם, ומשפטם נושא עליו אופי של מדע, וכאילו דנו על הדבר בישיבה במתון ובכובד ראש, ואחרי כן הוציאו משפט חרוץ שאין להתחשב עם גדול הדור בזה, שהרי לא גדול הוא מריבר"י וריב"א, והרי הדבר נוגע אליו, הוא רוצה יותר ברב זה מפני.:

והנה באה ליצנות אחת ודחתה מאה תוכחות, ועובדים ע"ז בטהרה, ועושים את הפלסתר תורה:

וכל זה מפני שלא יסדו את מוסרם בהלכה, ובעלי הלכה ראו שאילה, במה שנאמר בגמ' דריבר"י וריב"א קבעו להם דיין לדונם, ולכאורה מפני הנגיעה לא היה ראוי שהם יבחרו להם דיין, כי ידוע הרבה פעמים בעלי הדין אינם משתוים לפני מי לדון, וברירת דיין אפשר שיהי' בו כעין זכות לזה וחוב לזה, וראוי לנוגע להתרחק מליחד את הדיין, ולמדו מזה כי אין פסול בשביל נגיעה ליחד את הדיינים, וכמבואר ברמ"א שם סי' ז' ס"ז, וכש"כ שאין חכם הדור נפסל להגיד בבחירת רב בשביל נגיעה וזה בכלל הוראה, והנה נכשלים בעון המר של אמירת לא חטאתי, ומהרסים את יסודי התורה, ומטבע הדברים שבודים נגיעות שלא עלו כלל על לב החכם, ושגגת תלמוד עולה זדון:

[צולייגער]

@צווייטער
די נעטפרי פילטער לאזט מיר נישט עפענען די אנדערע אשכול. ביטע שרייב דא.

אויב וועט מען דא שרייבן די זעלבע ווי דארט וועט עס נעטפרי אויך בלאקן. בעסער אז נישט.

[צווייטער]

בעזרת הבורא וויל איך אביסל בארירן די חילוקים אין צוגאנג פון מרן הקדוש מסאטמאר זי''ע און הגאון הק' הגרי''ז מבריסק זי''ע, וואס די אופני המלחמה זענען לא הרי זה כהרי זה, אבער הצד השוה שבהם איז אז ביידע זענען געווען פייערדיגע לוחמים אקעגן ציונות, ציונים, מזרחי, אגודה וכל אביזרייהו.

איך וועל אנהייבן און נעמען דעם ספר החינוך פאר א דוגמא. דער הייליגער 'חינוך' האט מחבר געווען זיין ספר אויף די תרי''ג מצוות התורה, און ביי יעדער מצוה גייט ער אריין און איז מבאר צוויי חלקי המצוה, די 'שרשי המצוה' און די 'דיני המצוה'. די 'שרשי' המצוה איז כשמו די 'שורש' דערפון, די חלק המחשביי פונעם מצוה, ד.ה. וואס ליגט 'אונטער' די מצוה, וואספארא כוונה האט די תורה מיט דעם אז מ'זאל מקיים זיין די מצוה, וואספארא בליק וויל די תורה אז א איד זאל האבן דורכ'ן מקיים זיין אט די מצוה.
אנדערש איז אבער די 'דיני' המצוה וואס דאס איז די חלק המעשיי פונעם מצוה און עס זאגט וויאזוי מען איז מקיים די טעכנישע (כביכול) חלק פונעם מצוה בפועל ממש.

די צוויי חלקי המצוה זענען נישט אייביג גלייך אויף גלייך, ואסביר דברי.

נעם לדוגמא מצוות ארבעה מינים (מצוה שכ''ד) ואס דער ספר החינוך איז מסביר אין די שורש המצוה, וז''ל: לפי שימי החג הם ימי השמחה גדולה לישראל, כי הוא עת אסיפת התבואות ופירות האילן בבית, ואז ישמחו בני אדם שמחה רבה. ומפני כן נקרא חג האסיף. וציוה האל לעמו לעשות לפניו חג באותו העת, לזכותם להיות עיקר השמחה לשמו יתברך. ובהיות השמחה מושכת החומר הרבה ומשכחת ממנו יראת אלקים בעת ההיא, ציונו השם יתברך לקחת בין ידינו דברים המזכירים אותנו כי כל שמחת ליבנו לשמו ולכבודו. והיה מרצונו להיות המזכיר מין המשמח, כמו שהעת עת שמחה, כי צדק כל אמרי פיו. וידוע מצד הטבע כי ארבעת המינים כולם משמחי לב רואיהם. ע''כ.

ותוכן דבריו איז אז ער איז מסביר אז וויבאלד די טעג זענען ימי שמחה וכו' ממילא האט דער אויבערשטער באפוילן צו נעמען די ד' מינים וואס זענען משמח הלב כדי אריינצוברענגן שמחה.

נאכדעם רעכנט די ספר החינוך אויס אפאר 'דיני' המצוה און איז מציין צו מעיין זיין אין מס' סוכה ווי דארטן ווערט מבואר די דיני המצוה באריכות כדרכו בקודש, און אזוי איז עס ביי אלע הייליגע תרי''ג מצוות.

אויב א מענטש וועט אריינגיין נאר אינעם שורש המצוה אן די חלק פון די דיני המצוה וועט ער פרעגן, אויב אזוי פארוואס דארף די מצוה האבן אזויפיל טעכנישע דעטאלן? פארוואס דארף א לולב זיין לאנג דוקא 4 טפחים? פארוואס אויב איז דא קליינטשיקע שפאלט אין די שדרה איז עס פסול? פארוואס אויב ס'איז אביסל אפגעהאקט איז עס פסול? ווער באמערקט עס דען?? ס'וואלט געדארפט אויסזען אזויווי מ'קויפט בלומען אויף שבועות, ווי קיינער קימערט זיך נישט מיט יעדן קראץ, נאר די עיקר איז אז ס'זאל שיין באצירן די טיש. קען מען דען נישט זיך משמח זיין פון א שיינע פעטע הויכער לולב וואס קיינער באמערקט ניטאמאל אז ס'איז פסול?

די זעלבע איז פארקערט, אויב איינער וועט אריינגיין נאר אין די דיני המצוה אן די חלק פון די שרשי המצוה, וועט עס זיין זייער טעכניש, זיין גאנצער צוגאנג צו תורה ומצוות וועט זיין א טעכנישער זאך וואס דארף ווערן געטון און אויסגעפירט אזוי און אזוי. ער וועט טאקע האבן דעם גרויסן שיעור אויסגעמאסטן פונקטליך, אבער ער וועט נישט קונה זיין וואס וויל דער אויבערשטער מיט דעם, ער וועט נישט קונה זיין דער בליק וואס דער אויבערשטער וויל ער זאל יא קונה זיין דורך די מצוה, ער וועט פארפאסן די חלק המחשביי וואס איז א עיקר חלק פונעם מצוה, ווי דער אבן עזרא שרייבט (שמות, לא, יח) ''ריקי מוח יתמהו מה עשה משה בהר ארבעים יום וארבעים לילה, ולא ידעו אם יעמוד שם עם השם כמספר הזה, וכפל כפלו שנים, לא יוכל לדעת חלק מאלף ממעשי השם ודרכיו וסוד כל המצות שצוהו, כי יחשבו כי המעשה העיקר ואיננו רק הלבב והמעשה והלבב והלשון להרגיל. וכן כתוב בפיך ובלבבך לעשותו, וקדמונינו אמרו רחמנא לבא בעי. ושרש כל המצות עד שיאהב את השם בכל נפשו וידבק בו.'' ע''כ.

וועלכער חלק המצוה איז וויכטיגער? איך ווייס נישט, און ס'איז נישט קיין חילוק. ביידע זענען וויכטיג, שורש'דיג און יסודות'דיג מוז מען האבן די חלק השרשי, די הארץ און נשמה פון א איד וועט ווערן מער איבערגענומען און אויפגעקאכט פון די חלק השרשי, עס מיינט א מער טיפערע באדייט אין די מצוות השם, און עס איז מער א העכערע בליק אויף מצוות השם. און פארשטייט זיך אז צוזאמען מיט דעם דארף מען טוען בפועל די טעכנישע חלק פון די מצוה.

(אפילו אויב ער איז א פראסטער איד וואס גייט נישט אריין בפרטיות אין יעדן מצוה צו פארשטיין די שורש המצוה, נאר ער איז עס מקיים פשוט בפועל ממש אן קיין איבעריגע מחשבה, דארף ער כאטש לכה''פ פארשטיין אז ער איז מקיים א מצוה ווייל ''כך ציווני יוצרי ובוראי ית''ש'', בבחי' רחמנא אמר תקעו. דאס מיינט אז ער איז מקשר די מצוה צום שורש השרשים פון ''אנכי ה' אלקיך'', ער איז מקיים די מצוה וויבאלד ער גלייבט און מעמד הר סיני, ער גלייבט אז דער רבש''ע האט זיך מגלה געווען פאר כלל ישראל און זיי געגעבן א תורה און זיי מצווה געווען מיט מצוות התורה, און צוליב דעם טוט ער זיין רצון, נחת רוח לפניו שאמר ונעשה רצונו.)

עכ''פ נחזור לענינינו, צום ענין ה'ציונות'. און מיר וועלן שפעטער בעז''ה צוריקקומען צו וואס מיר האבן אנגעהויבן. די קליפה עמוקה 'ציונות' האט אסאך שיכטן און חלקים, לאומיות, חילוניות, דתי לאומי, הלשון שבדו להם עברית, תמורת גאולה למדינה, כפירה בגזירת הגלות וכו'.

די אלע זאכן זענען טיפע שורש'דיגע כפירות, וואס יעדער איד וואס איז אויסגעקאכט אין יסודות הדת און אין שרשי היהדות וועט אויטאמאטיש זיין נפש סולד זיין פון סיי וואס וואס האט שייכות מיט דעם. א איד וואס פארשטייט און א האט א שטיקל השגה וואס מיינט די הויכע בחינה 'כנסת ישראל', וואס איז מקור כללות נשמת ישראל וואס זאגט צום אויבערשטען אני לדודי ודודי לי, ער איז משיג אביסל די טיפע דביקות אלקי וואס איז דא צווישן דעם אויבערשטען מיט כנסת ישראל. ווען ער הערט וואס אין מדינת ישראל רופט מען מיטן אט דעם זעלבן נאמען, קען ער דאס נישט פארנעמען, זיין נשמה איז סולד פון דעם, עס איז ווי די פסוק זאגט (אין דניאל) לא נשאר בו כח והודו נהפך עליו למשחית.

מ'קען שרייבן און שרייבן צו מסביר זיין די עומק פון די טומאה, שלא היה מיום הושתת העולם עד עתה, ווי הגר''ח מבריסק זצ''ל האט זיך אויסגעדריקט, ''עס זענען געווען אסאך טומאות און כפירות אויף דער וועלט, אבער דאס (הציונות) האט געצילט אין פינטל''. איך וויל נאר מעתיק זיין א מכתב קודש פון הגה''ק הרש''ב מליובאוויטש זי''ע וואס לפע''ד כאפט ער אן די נושא - ווי מ'רופט עס - ביים קארג. ער איז מסביר באריכות בטוטו''ד די עומק הדברים.

[צווייטער]

המשך

[צווייטער]

המשך

[צווייטער]

נאכן קוקן דעם מכתב אש קודש און פארשטיין די שורש הדברים קען א איד נישט פארשטיין וויאזוי מ'קען נתפס ווערן צו ציונות, ווען ציונות איז ממש די היפך הגמור וואס אידישקייט איז.

און לאמיתו של דבר וויבאלד דאס רירט אן די סאמע יסודות ושרשי היהדות האבן אלע גדולי ישראל אזוי געהאלטן אין די פריערדיגע דורות, ווייל א ערליכע איד נישט קיין חילוק אין וועלכע קרייז ער באלאנגט וועט ער פארשטיין אז דאס איז טרייף.

און ווי געזען אינעם פלאם-פייערדיגער בריוו האט ציונות עפעס געטוען דא וואס קיינער פארדעם האט נישט געטון, ווייל זיי זענען געקומען ''צוזאמען מיט אידישקייט''. אלע פריערדיגע טומאות זענען 'אוועקגעגאנגען' און אפגעלאזט אידישקייט, און ציונות איז געקומען מאכן פון אלע מושגים פון אידשקייט א נייע ווערסיע פון ציונות אידישקייט.

אויב ביז היינט האט געמיינט א איד, א כריתת ברית מיטן אויבערשטען מיט שמירת התורה והמצוות, מיינט א איד אינעם ציונות וועסיע - 'לאומיות' - בלויז א נאציאנאלער איד, ער באלאנגט צו דעם נאציאן, אפגעזען צו ער איז א שומר תורה ומצוות.

אויב ביז היינט האט לשון הקודש געמיינט א הייליג שפראך וואס איז די לשון התורה וקודשא בריך הוא, מיינט עס אינעם ציונות ווערסיע, א נאציאנאלע שפראך פונקט ווי אלע אנדערע פעלקער האבן זייער שפראך. (ואגב ואינו העיקר, האבן זיי אסאך ווערטער במכוון מגשם געווען ארויסצונעמען יעדער זיק של קדושה דערפון).

אויב ביז היינט מיינט ארץ ישראל א הייליג לאנד ווי ס'איז דא השראת השכינה און די בית המקדש איז בבנינו ווען די אידן זענען זוכה, און מיר ווארטן שוין אז דער רבש''ע זאל אונז משיב זיין לציון ברחמיו, מיינט עס אינעם ציונות ווערסיע, א נאציאנאלער לאנד ווי די פאלק באלאנגט אזויווי אלע אנדערע פעלקער באלאנגען אין זייער לאנד.

אויב ביז היינט מיינט 'אברהם יצחק ויעקב' די הייליגע אבות וואס האבן זוכה געווען מיט זייער קדושה צו אויפבויען דעם הייליגער אידישער פאלק פאר דעם אויבערשטען, און זיין די גרינדער פון א ג-טליך פאלק, מיינט עס אינעם ציונות ווערסיע די העלדן פונעם נאציאן פונקט ווי די גויאישע פאונדינג פאטהערס.

יעצט קומט נאך א נקודה, ס'איז מער טיפער און עס ליגט אסאך מער טומאה אין דעם, כ'האף אז איך קען עס גוט מסביר זיין. די 'דתיים' זענען געקומען און נאך מוסיף געווען חטא על פשע און זיי האבן ברוב עזותם נאך מלביש געווען דעם טומאה און כפירה שרשית א שיין אויסזעענדען רעליגיעזער מענטעלע. זיי האבן גענומען די גאנצע תורה און עס אריינגעמישט אין נאציאנאליזם.

דאס מיינט, די חילונים האבן בעיקר בלויז גע'גנב'ט די מושג 'איד', און זיי האבן געטוישט פון די מושג אז א איד מיינט א קשר מיט'ן רבש''ע, מיינט עס בלויז א נאציאן אן קיין קשר מיט'ן רבש''ע. אבער רעליגיעזע ציונות האט גע'גנב'ט די גאנצע תורה ומצוות, אנשטאט תורה ומצוות זאל מיינען קשר צווישן דעם בורא אחד מיט זיין עם אחד בארץ, מיינט עס 'לאומיות'. און אויטאמאטיש יעדע זאך וואס ביז היינט האט עס געמיינט די 'הייליגע כלל ישראל' מיינט עס היינט 'מדינת ישראל'.

אויב אין חלק הלאומי החילוני מיינט 'עברית', א נאציאנאלע שפראך פונקט ווי אלע אנדערע פעלקער האבן זייער שפראך האבן אידן זייער שפראך (בעצם ווען זיי נעמען ווען א נייע שפראך וואלט עס אויך פיין געווען פאר זיי), מיינט עס אבער אין לאומי הדתית 'לשון הקודש', דער גאנצער אחדות האומה רעדט די 'הייליגע' שפראך.

אויב אין חלק הלאומי החילוני מיינט ארץ ישראל א נאציאנאלער לאנד ווי די פאלק באלאנגט אזויווי אלע אנדערע פעלקער באלאנגען אין זייער לאנד. מיינט עס אבער אין לאומי הדתית אז דאס איז 'גאולה' אדער 'מצוות ישוב ארץ ישראל'. דאס אז דער נאציאן האט א לאנד דאס מיינט 'גאולה', און מצוות ישוב ארץ ישראל מיינט אז די גאנצער נאציאן וואוינט אין דעם לאנד.

אויב ווען די חלק הלאומי החילוני גייט אין מלחמה מיט זייער שונא איז עס בעיניו פונקט ווי דער כינעזער שלאגט זיך מיט'ן יאפאנעזער אן קיין קשר מיטן בורא עולם, מיינט עס אבער אין לאומי הדתית א 'מלחמת מצוה'. דאס הייסט, ווען משה רבינו האט מלחמה געהאלטן מיט עמלק איז נישט געווען די מלחמה ווייל עמלק איז דער שונא פאר'ן רבש''ע און זיין פאלק, נאר א נאציאנאלער מלחמה, עמלק איז די פיינט פון די נאציאן.

אויב אין די חלק הלאומי החילוני מיינט א געווינס אינעם מלחמה א גאוה'דיגער 'כחי ועוצם ידי', מיינט עס אין לאומי הדתית 'ניסים'. ווייל 'מדינת ישראל' איז דער לאנד פאר דעם נאציאנאלער אידישער פאלק און פאר דער אידישער נאציאן געשעהט ניסים פונקט ווי ביי יציאת מצרים.

לאמיר פארקריכן א מינוט, און פארשטיין אביסל די גרויסע ווייטאג וואס מרן הקדוש מסאטמאר זי''ע האט געהאט און געוויינט אויף וואס די אידישער המון האט טריאומפירט נאך די זעקס טאגיגע מלחמה בשנת תשכ''ז מיט ניסים. ווי שוין געפרעגט די נארישע קשיא ערגעץ אנדערש, אויב ס'איז טאקע נישט געווען קיין ניסים נאר טבע גמור, האט ער דען נישט געגלייבט אז אלעס ווערט געפירט פונעם אויבערשטען בהשגחה פרטית? אבער ווען מ'איז זיך מתבונן אין דעם שרעקליכער שורש'דיגער כפירה עמוקה פארשטייט מען שוין גוט אויף וואס ער האט אזוי געוויינט, וואס עס האט אים וויי געטון עד דכדוכה של נפש וויאזוי א ערליכער איד קען אזוי טראכטן.

דאס איז די שרעקליכע כפירה וואס ציונות פאר זיך איז, דאס איז נישט קיין פרטיות'דיגער כפירה אין עפעס א פרט פון אמונה, נאר א כפירה שרשית אין די גאנצע אויבערשטער מיט תורה און אין אלע י''ג עיקרים. און דאס איז נאך בעפאר די שלוש שבועות און די שרעקליכע כפירה בגזירת הגלות מפי ה' וואס זיי האבן עובר געווען!

ס'איז נאך דא וואס מאריך צו זיין אינעם ענין פון דער קליפה עמוקה, אבער לאמיר אריבערשפרינגען נאכן התייסדות המדינה און די שאלה פון השתתפות החרדים בממשלה ולבחירות איז ארויפגעקומען אויפן אויבנאן פון די ערליכע אידענטום.


המשך יבוא בעז''ה

[Azoi Tzi Zugen]

wow

[איפכא מסתברא]

דעם רעיון וואס דער רבי רש"ב שרייבט דא האט ר' אוריאל צימער אראפגעשריבן אויפן שרייבערישן שפראך בהוספת נופך אינעם קונטרס יהדות התורה והמדינה (מקודם איז דאס געווען ארטיקלען אין דער איד)
די קונטרס איז ארויסגעקומען ע"פ פקודתו פון דער לעצטער ליובאוויטשער רבי.
ולתוס' וועל איך נאכברענגן א לשון פון א בריוו פונעם כ"ק הגה"צ שאפראנער רב זצ"ל בעל תורת א' וז"ל:
"וזה הוא למשל ענין של ארץ ישראל אשר מי שרק קצת הגיע לידִיעת עמקות קדושות ארץ ישראל.... ולו אין צריך שום ראי שהציונית הוא כפירה נוראה אלא כל חדרי לבו מזדעזים אם שומע איזה הגשמה חדשה של רעיון קדוש של ארץ ישראל אפילו אם לא הי מקושר עם רעיוני הציונים..... וזה הי' הקנאות של הגה"ק הנ"ל זי"ע כאשר אני ראיתי והבנתי צערו אשר לבו הטהור הי' בוכה אם ראה הירידה של קדושת ארץ ישראל על תאוות הגוף.... והנה בודאי לאו כל מוחא סביל דא ופשוטי העם אשר אינם מורגלים כלל לחשוב מחשבות קדושות כאלה בודאי לאלה צריך להראות האיך כל רעיון ציוני הוא מלא כפירה וצריך להרחיק מלב ישראל והאיך צריך לשרש אחר ע"ז זו -וזה הוא העבודה הגדולה של כ"ק הגה"צ מ'סאטמאר שליט"א אשר בכל דרשותיו מביא ראיות חדשות לסתור דרך כפירה זו והמקום יהי' בעזרו."

[פשוט און גראד]

@צווייטער

ריבונו דעלמא כולא וואס די האסט צאמגעהאקט דא, מאסיוו!!!!!!!!

פינג @מסתמא ער וועט זיך באלעקען מיט די סחורה, אין נפ"מ צו ער אגריעט אדער נישט. אין די זעלבע מיט @נקודות טובות @שאינו יודע לשאול די חברה וועלן זיך פארמאסקעווען (הצלה, נאכן שרייבען די ווארט איך האף ס‘איז גיט) מיט די סחורה. יאוכלו אידטיש וישבעו


(איין זאך יא, מיר האט מען אויסגעלערנט אז אויף א קשיא ענטפערט מען א תירוץ אין נישט אלעס איז א קשיא, אסאך מאל איז עס א קשיא אויף די קשיא)

[מסתמא]

@צווייטער

ריבונו דעלמא כולא וואס די האסט צאמגעהאקט דא, מאסיוו!!!!!!!!

פינג @מסתמא ער וועט זיך באלעקען מיט די סחורה, אין נפ"מ צו ער אגריעט אדער נישט. אין די זעלבע מיט @נקודות טובות @שאינו יודע לשאול די חברה וועלן זיך פארמאסקעווען (הצלה, נאכן שרייבען די ווארט איך האף ס‘איז גיט) מיט די סחורה. יאוכלו אידטיש וישבעו


(איין זאך יא, מיר האט מען אויסגעלערנט אז אויף א קשיא ענטפערט מען א תירוץ אין נישט אלעס איז א קשיא, אסאך מאל איז עס א קשיא אויף די קשיא)

Wow כ’זעה דא א מאסיווע קאמפלימענט אין מיין ריכטונג, ייש”כ. גיימיר ליינען מיט ישוב הדעת

[מסתמא]

@צווייטער הערליך הערליך!!! ייש”כ גדול, חיילך לאורייתא

[איפכא מסתברא]

דעם רעיון וואס דער רבי רש"ב שרייבט דא האט ר' אוריאל צימער אראפגעשריבן אויפן שרייבערישן שפראך בהוספת נופך אינעם קונטרס יהדות התורה והמדינה (מקודם איז דאס געווען ארטיקלען אין דער איד)
די קונטרס איז ארויסגעקומען ע"פ פקודתו פון דער לעצטער ליובאוויטשער רבי.
ולתוס' וועל איך נאכברענגן א לשון פון א בריוו פונעם כ"ק הגה"צ שאפראנער רב זצ"ל בעל תורת א' וז"ל:
"וזה הוא למשל ענין של ארץ ישראל אשר מי שרק קצת הגיע לידִיעת עמקות קדושות ארץ ישראל.... ולו אין צריך שום ראי שהציונית הוא כפירה נוראה אלא כל חדרי לבו מזדעזים אם שומע איזה הגשמה חדשה של רעיון קדוש של ארץ ישראל אפילו אם לא הי מקושר עם רעיוני הציונים..... וזה הי' הקנאות של הגה"ק הנ"ל זי"ע כאשר אני ראיתי והבנתי צערו אשר לבו הטהור הי' בוכה אם ראה הירידה של קדושת ארץ ישראל על תאוות הגוף.... והנה בודאי לאו כל מוחא סביל דא ופשוטי העם אשר אינם מורגלים כלל לחשוב מחשבות קדושות כאלה בודאי לאלה צריך להראות האיך כל רעיון ציוני הוא מלא כפירה וצריך להרחיק מלב ישראל והאיך צריך לשרש אחר ע"ז זו -וזה הוא העבודה הגדולה של כ"ק הגה"צ מ'סאטמאר שליט"א אשר בכל דרשותיו מביא ראיות חדשות לסתור דרך כפירה זו והמקום יהי' בעזרו."

יהדות התורה והמדינה

[שאינו יודע לשאול]

א מין קלארע שפראך דאס! געוואלדיג! מורא'דיג!

המשך יבוא בעז''ה

ווי שנעלער, ביטע.

[פשוט און גראד]

פרישע סחורה

יעצט ארויס געקומען די דרשה נוראה געזאגט פרשת בלק ע"י רבינו הקדוש יואל זי"ע. בארץ ישראל.

[פשוט און גראד]

פרישע סחורה

יעצט ארויס געקומען די דרשה נוראה געזאגט פרשת בלק ע"י רבינו הקדוש יואל זי"ע. בארץ ישראל.

מוסדות אור חיים ריבניץ האט זיך אריינגעלייגט אין די נושא

איי געס ס‘איז נאך א רינגעלע

[צווייטער]

viewtopic.php?p=187086#p187086
המשך

נאכן פארשטיין די שרשי הדברים פארשטייט מען די חילוק פון 'עם ישראל' וואס איז א הייליגע כלל ישראל די 'עם הנבחר אשר בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו', ביז 'מדינת ישראל' וואס איז בלויז א פאלק פונקט אלע אנדערע פעלקער אן קיין אויבערשטער און און אויסגעליידיגט פון יעדע פינטל הייליגקייט און העכערקייט. ממילא איז פשוט און קלאר אז א איד קען זיך נישט אידענטיפיצירן אלס 'איד' מיט 'מדינת ישראל' אלס דער 'אידישער לאנד', ווייל דאס איז דער היפך וואס א 'איד' איז. אויב זאל א איד אנערקענען אין מדינת ישראל אלס א אידישער לאנד, אדער נאך ערגער אז דאס איז גאר א גאולה אדער אן אתחלתא דגאולה איז דאס כפירה און ס'פעלט נישט אויס קיין 'בירורי הלכה' אויף דעם.

בעפאר מיר גייען אריין צום פרק הבחירות לאמיר קודם אריבערגיין צום צווייטן חלק פון ציונות, וואס דאס איז די כפירה בגזירת הגלות און א כפירה בביאת המשיח. בעצם איז דאס א עקסטערע כפירה פאר זיך און עס מוז נישט זיין מקושר מיט'ן חלק הלאומיות וואס ציונות האט פארקויפט, אבער די רעיון הלאומי האט אבער דירעקט צוגעברענגט די צווייטע חלק פון כפירה בגזירת הגלות און כפירה בביאת המשיח, אבער אפילו אן דעם רעיון הלאומי איז דאס כפירה פאר זיך.

אין אלע דורות פון כלל ישראל איז געווען פשוט און קלאר די אמונה אין ביאת המשיח אז נאר ער קען אויסלייזן דעם אידישן פאלק פון גלות, און נאר ער וועט אויסלייזן דעם אידישן פאלק פון גלות און אונז צוריקברענגן צו ציון וירושלים. און ביז דעמאלטס וועלן מיר זיין אין גלות משועבד ומפוזר ומפורד בין העמים. ביז משיח וועט קומען קען דער אידישער פאלק נישט האבן א אייגענער לאנד, און ביז משיח וועט קומען קען דער אידישער פאלק נישט האבן קיין עצמאות - זעלבסטשטענדיגקייט - נאר זיין משועבד צו די פעלקער און מקבל זיין די עול הגלות, און מצפה זיין צום גרויסן טאג פון זה היום עשה ה' נגילה ונשמחה בו.

פילע פסוקים אין תנ''ך זאגן דאס קלאר, אין אלע תפילות וואס מיר זענען מתפלל זאגן מיר דאס, אלע סליחות, פיוטים, קינות און זמירות וואס זענען נתחבר געווארן לאורך הדורות שרייט זיך דאס ארויס.

בעצם איז כדאי זיך אביסל מתבונן זיין אין דער ענין פון 'גלות וגאולה' און פארשטיין אז דאס איז זייער שטארק מקושר מיט'ן ג-טליכקייט און הייליגקייט פונעם עם ישראל, און מיט זייער קשר און דביקות אלקי פון כלל ישראל מיט'ן אויבערשטען. אין פילע מדרשי חכז''ל זעען מיר דאס, און דער מהר''ל אין נצח ישראל איז מאריך בנפלאות אין דעם ענין. אמת, ס'איז מדרשי ואגדות חז''ל, אבער מיר האלטן דא נאך בעפאר די הלכה, מיר האלטן נאך ביי די אנגענומענע אמונה פשוטה וואס איז געווען פשוט ביי אלע אידן אין אלע דורות. און ווי חז''ל זאגן אונז אין ספרי רצונך שתכיר את מי שאמר והיה העולם, למוד אגדה! מיר האלטן נאכנישט ביי די הלכות מעשיות וואס יא אדער נישט צו טון, ס'איז דער רעיון און דעת וואס דער אידישער געדאנקן גאנג איז.

ציונות - אפילו אן דעם חלק הלאומי - האט דירעקט אנגערירט אין אט דעם אידישן אמונה, ציונות זאגט אז מיר דארפן נישט ווארטן אז דער אויבערשטער זאל אונז ברענגן משיח און אויסלייזן פון גלות, נאר מיר קענען זיך יא אליינס אויסלייזן פון גלות. ציונות זאגט אז אידן קענען יא האבן א אייגענער מלוכה אפילו אן משיח צדקינו, ציונות זאגט אידן קענען יא האבן עצמאות אן דעם וואס דער אויבערשטער זאל אונז דאס געבן.

די אמונה פשוטה אינעם 'גלות וגאולה' איז נישט א זאך וואס איז שנוי במחלוקת, מ'קען נישט אפילו דעם סידור טייטשן אויב מ'זאל ווען האלטן אנדערש, און אלע גדולי ישראל האבן אזוי געהאלטן, אבער כ'וועל ברענגן בריוון פון גדולי ישראל וואס זיי שרייבן אויף דעם.

מ'זעט אינעם אויבנדערמאנטן בריוו פון הרה''ק הרש''ב מליובאוויטש זי''ע ווי ער שרייבט:

''ובפרט לקבל צורה כזו לצאת מן הגלות בחזקה ולגאול א''ע בכח עצמם, זאת לא יוכל כל המחזיק בתורה ומצוות לפעול בעצמו בשום אופן כי זה נגד תוקף אמונתם ותקוותם של ישראל, אשר המה מקווים ומצפים לישועה בביאת משיח צדקינו בב''א ויגאלו גאולת הגוף וגאולת הנפש ויתעלו בעילוי מעלה העליונה אשר בתקוה זו דוקא המושרשת בנפשם ימצאו מרגוע לנפשם, ובזה דוקא המה חיים בחיי הגלות המר ומתחזקים בקיום התומ''צ, ולא בהבטחת הערצל שיבטיחום להיות ממשלה בפ''ע ולחיות חיים גשמיים, אף אם נטעה את עצמינו ונחשוב שיש בידו לפעול זאת, ימצאו תענוג נפשם, ובתקוה זו לבד לא היו יכולים להתקיים תחת עול הגלות. כ''א בהתקוה בגאולתם ופדות נפשם אשר יגאלנו השי''ת ע''י משיח צדקינו בב''א.''

אין א אנדערע בריוו שרייבט ער:

"הנה אם גם היו האנשים האלה שלמים עם ה' ותורתו וכו' אין לנו לשמוע להם לדבר הזה בהגלות הזה לעשות גאולתנו בכח עצמינו, והלא אין רשאים גם לדחוק את הקץ וכו' וכש״כ בכחות ותחבולות גשמיים, דהיינו לצאת מהגלות בזרוע אין אנו רשאים, ולא בזה תהיה גאולתנו ופדות נפשנו, ובפרט שהוא נגד תקותנו האמתית כי כל צפיתנו ותקותנו הוא שיבא הקב״ה לנו וכו''

און דער הייליגער חפץ חיים זי''ע האט געשריבן:

''ולכאורה למה לי להאריך בזה, אחר שהאיסור מבואר במס' כתובות שלא לעלות בחומה וכו', וידעו אחינו שעד זמן המשיח אנו ניתנו להיות בגלות ומשועבדים לעמים, והקב''ה בעצמו יציל קבוציו ועין בעין יראו בשוב ה' ציון''.

און הגאון רבי חיים עוזר האט געשריבן:

''ידע כבודו כי בדבר הציונים והמזרחי עומד אני בכתובים עם גאוני הדור, וכולם הכריעו כי זה הוא מעשה סט''א עם פתותיה והסתותיה להטות ישראל מדרך הטוב ושסכנה גדולה תצמח מזה לכל קהל הגולה ח''ו, וכל אלה הבאים לכסות עליהם אינם טובים מהם וכו'. בספרי פוסקים אין רמז שעלינו לייסד מלוכה, ונהפוך הוא שגדולי חכמינו התנאים והאמוראים אסרו זאת בפירוש. הרבנים האלה אינם מאמינים ואינם בוטחים בישועת ה' ונטרפה דעתם להאמין כי במדינה הנוסדה ע''י בני אדם תהי' לנו מנוחה.

און הרה''ק השפת אמת מ'גור זי''ע שרייבט א לענגערע בריוו אין וואס ער ברענגט אסאך פון זקינו הקדוש החידושי הרי''ם זי''ע און ער איז אויך מוסיף דערויף, איך וועל נאר נאכברענגן די הויכפונקטן:

''רבותינו ז''ל היו מלומדים בנסים ונסיונות, והרבו להזהיר כי חלילה לנו לעמוד נגד הגל, ולא יועילו כל פקחות וערמות לכבוש ארץ אבותינו. ועד שלא ישלח ה' גואל אמת על כל אחד מאתנו להיות נאנח ומיצר ומתאוה לכבוד ירושלים ולכבוד בית מקדשינו ואם ה' לא יבנה בית שוא עמלו בוניו בו.
והנה בענין הגאולה, כבר אמרו חז''ל, עשו אתם שלכם, היינו לשמור התורה ולקיים המצוות, והקב''ה עושה את שלו. בשכר אמונה שהאמינו בו בתחילה עתיד הקב''ה לפדות אותם מטעם זה עצמו.
ואני יודע מגאוני וצדיקי קשישאי שהסכימו לדברי הרי''ף ז''ל בכתובות וכו' ומשמע איסור לעלות מכל ארצות לארץ ישראל ברוב עם וכו' אנחנו מאמינים אמונה שלימה בדברי ישעיה והיה ביום ההוא לא יוסיף עוד שאר ישראל להשען על מכהו, ונשען על ה' קדוש ישראל באמת. ולא לחנם אמר הנביא באמת, לשון שבועה.

און הרה''ק רבי צדוק הכהן מלובלין זי''ע האט געשריבן:

''...ועתה עמדו שוטים ורעי מעללים אשר קטב מרירי נשאם, ומכריזים כי חיי ישראל תלוים מנגד, והם הציונים יחישו ישע להציל נפשם ביסדם מדינה, והם שואלים מדוע אנו זה זמן כביר בגלות, אבל דבר זה כבר נשאל לחכמים ונביאים, ובא הקב''ה ופירשה, על מה אבדה הארץ על עזבם את תורתי וכו'. והנביאים חזו לנו כי בגאולה העתידה לא נהי' צריכים לאסיפת מחנות וטכסיסי מלחמה, ומזה יש לראות שהדבר הזה מתנגד לרוח היהדות ותקות הגאולה.
ירושלים היא תל תלפיות שלבותיהם של ישראל מכוונים אליה, גם נפשינו תערוג ותכלה לנשום האויר הקדוש והצח. וסהדי במרומים כי הייתי אץ כחץ מקשת, ולא הייתי חושש מסכנת דרכים וגם לא ללחץ ועוני בארץ, אבל ירא אני שיציאתי ועלייתי תהא כעין הסכמה לעשייתם של הציונים, ואני קויתי ה' קותה נפשי לדברו, שיבוא יום הגאולה, אוחיל, עומד ומצפה אני לרגלו של משיח, ואם ינעצו בי שלש מאות לונביאות של ברזל לא אזוז ממקומי.

און הרב רבי שמשון רפאל הירש זצ''ל וואס איז שוין געווען דער 'דייטשער' האט געשריבן:

הנה על דבר מהר"צ קלישר ז"ל לא נודע לי ולאנשי בריתי מאומה, ואין לתמוה על זה. כי אני הייתי מתנגד מוחלט למה"ו קלישר ז"ל בענין זה. אשר יותר משלשה וארבעה פעמים כתב אלי ושלח כתביו וחבוריו והפציר בי לעמוד לראש עצתו בענין ישוב א"י.עד אשר לבסוף בא אלי בתוכחות עלי און כאילו אני מעכב הגאולה וכו',ובקשתיו להרף ממני בדבר זה, כי את אשר המה למצוה גדולה יחשובו היא בעיני עבירה לא מעט.

עכ''פ איז געווען קלאר און פשוט ביי א יעדן איד וואס גלייבט מיט א אמונה פשוטה אין די י''ג עיקרים אז 'גלות וגאולה' קומט נאר פונעם אויבערשטן, און ווילאנג דער אויבערשטער אליינס שיקט אונז נישט משיח שיגאלינו דארפן מיר האפן און ווארטן, אם יתמהמה חכה לו. און ווי חכז''ל לערנען אונז אין מדרש (בראשית רבה מ''ד, ח) ויאמר לאברם ידוע תדע כי גר יהיה זרעך. ידוע שאני מפזרן, תדע שאני מכנסן. ידוע שאני ממשכנן, תדע שאני פורקן. ידוע שאני משעבדן, תדע שאני גואלן. די גאנצע גלות פון כלל ישראל און די גאנצע גאולה פון כלל ישראל ווערט געפירט פון די הנהגה עליונה פון די חיבור פון הקב''ה מיט'ן עם ישראל און קיינער קען נישט אין דעם זיך אריינמישן.

אבער דא ביי הקמת המדינה איז געשען א שפאלט, די אמונה פשוטה אין ביאת המשיח וגאולת ישראל וואס כלל ישראל האט געגלייבט ביז דאן מיט א אמונה פשוטה איז אפגעשוואכט געווארן ביי די המון עם – נישט ח''ו ביי די רבנים וגדולי הדור (לרוב) – ווען ס'איז געגרינדעט געווארן די מדינה זענען געווען טויזענטער אידן בכל רחבי העולם וואס האבן געשאלט פאר פרייד אז ענדליך האמיר דערלעבט א 'זעלבסטשטענדיגע אידישע מדינה', און ווער עס האט נאר געטראכט אנדערש און ער האט נישט מיטגעטאנצן מיט זייערע פאר'שיכור'טע טענץ איז ער געווען א מענטש ממש נישט מן הישוב.

יעצט לאמיר צוגיין צום נושא פון די בחירות והשתתפות בממשלה. איך וועל עס צוטיילן אין דריי, דעת גדולי אגודת ישראל, דעת הגרי''ז מבריסק, און צום לעצט דעת מרן הגה''ק מסאטמאר זי''ע.

דעת גדולי אגודת ישראל
נישט יעדער רב און רבי וואס האט דאס מתיר געווען האט געשריבן זיינע נימוקים פארוואס ער האט אזוי געהאלטן, אבער פון די וואס האבן יא געשריבן ווי הגאון דער סטייפלער זצ''ל אין די בריוון וואס איז געדריקט אין קריינא דאיגרתא, און הגאון רבי ראובן זצ''ל אין זיין קונטרס בעיות הזמן קען מען כאטש זען זייערע נימוקים פארוואס זיי האבן אזוי געהאלטן. אבער לאמיר קודם זען וואס זייער בליק איז געווען אויף דעם בכלליות, לאמיר זען וואס זיי האבן געשריבן צו די פרומע זייט פון די מטבע, און הערשט נאכדעם האבן זיי עס מתיר געווען, און אויך לאמיר זען 'וואס' זיי האבן מתיר געווען.

ווען מ'קוקט אריין אין די בריוון און די מאמרים וואס די גדולי האגודה האבן געשריבן בשעתם זעט מען זייער קלאר ווי זיי האבן פארשטאנען די שרשי הדברים, זיי שרייבן זייער שארף אקעגן די רעיון הציוני הלאומי, און זיי שרייבן זייער שארף אקעגן די רעיון פון אתחלתא דגאולה וכדו', זיי האבן אויך פארשטאנען אז 'מדינת ישראל' איז נישט קיין אידישע מדינה, זיי האבן אויך פארשטאנען אז אידן טארן נישט מאכן א מדינה פאר ביאת המשיח, אבער דאך ווען די מדינה איז געגרינדעט געווארן האבן זיי געהאלטן אז די חרדים דארפן זיך משתתף זיין אינעם ממשלה.

די מאמרים און בריוון זענען באריכות איך וועל ציטירן נאר געוויסע עיקר שטיקלעך. די מאמרים זענען אפן פאר יעדעם, און אויב איינער האלט אז איך במכוון געשניטן שטיקלעך קען ער מיר פארווארפן ברבים.

יש בזה ממש הצלת הדת לפי המצב כעת. ומה שטען מעלתו שיש איסורים בדבר, הרבה נתיישבתי אם כדאי להשיב כי באמת אין רצוני כלל שחברי נטורי קרתא שיחיו לאוי"ט ישנו את דעתם , אם כי איסור אין כאן, קנאות לשמו ית' יש כאן, וגם זה נחוץ ומועיל לשמירת הדת בחוגים רבים, וכש"כ שכל מעשיהם לש"ש ובמסי"נ והמה חביבים עלי עד לאחת. (קריינא דאיגרתא)

כבודו יבין מעצמו כי עון גדול הוא לפגוע בכבודם של העדה החרדית וכש"כ ראשי' ובראשם הבד"צ אשר כל מעשיהם לש"ש במסי"נ ובין כיוונו בנדון זה להלכה, בין לא כיוונו, עכ"פ כוונתם רצוי' לש"ש מתוך כאב שכואבים על כבוד שמו יתברך המחולל בעוה"ר ע"י מהרסים מחרפים ומגדפים ר"ל, והאי חברותא קדישא העדה החרדית שומרים על טהרות הקודש בתורה ויר"ש ומשפיעים ג"כ בעקיפין על שאר החוגים שלא יטושטשו ויתרחקו חלילה מדרך הקודש. (שם)

כיון שהדבר הוא מעשה איסור מצד עצמו ומטעם זה אפילו אם נודע שמשום צורך השעה מצאו גדולי תורה שבארץ שהדבר נחוץ והתירו למעשה אין לנו להביע את שביעת רצוננו על כך. (בעיות הזמן)

ולכאורה הדבר פשוט שההשתתפות בממשלה אסורה, אבל מ''מ אי אפשר לפסוק בזה הלכה למעשה מרחוק בלי ידיעה והבנה מרובה במצב הענינים, שכל זה כשאין הדבר נעשה מחמת הכרח ואונס גמור להציל מה שאפשר להציל מגזירת השמד חלילה שבאופן זה יכול להיות שאין זה מעשה השתתפות והתחברות והסכמה אלא מעשה אונס. (שם)

אבל כבר הקדמתי שצריך לזה הבנה עמוקה במצב הדברים וגם שיקול הדעת גדול של תורה ומסורת אבות, כי הם דברים התלויים בשערה והמורה בזה צריך שיהיה גיהנם פתוח לו תחתיו, כי התורה וישראל תלויין על כף הוראתו. (שם)

כיון שאין הוראת היתר השתתפות בממשלה אלא כעין עבירה לשמה להצלת ישראל, צריך הדבר להעשות מתוך אונס גמור וכאילו כפאו שד, ושלא ליתהני מעבירה כיעל ואסתר וכו', ושלא לכבדם יותר מהמוכרח ומהמקום המוכרח והאיש המוכרח, וכגון הצירים שהם אינם משועבדים כ''כ ויוכלו לדבר בגלוי על מחשבתם הרעה של המינים, וכש''כ העתון של האגודה שהוא צריך לגלות פני הלוט ולצאת במלחמה גלויה, ולא לגלות טפח ולכסות טפחיים ולדבר לישנא דמישתמע לתרי אנפין. וכש''כ כשמדברים באסיפות ובינם לבין עצמם שאסור להלל להרשעים ולהגיד שבחיהם, ולא להראות כשותפים וחברים של המינים וכו' כי גדול מאד בלבול הדעות במחננו. (שם)

אפילו עפ''י הוראת בי''ד הותרה ההשתתפות בממשלה למעשה, אין לנו אנחנו פה לקדם בברכה את ההשתתפות הזו, כי מזה יבוא העם לידי מסקנה שההשתתפות עצמה היא דבר טוב וברכה בה ויש בה משום אחדות ישראל והצלחת המדינה, ושקר נחלו אבותינו ורבותינו ע''ה שהזהירו אותנו מזה בכל תוקף. (שם)

ההישגים והויתורים שיוותרו הרשעים לאנשי התורה ג''כ נותן מקום להטעיה, להחליף אויב באוהב ולדמות בלבו שגם החפשים אינם שונאי דת כלל וגם רוצים בקיום התורה עד כמה שאפשר וכו' ורבותינו הורונו כי הרשעים שונאים הם לתורה ולתופשיה וכו'. (שם)

שבעיקר הדבר צדקו הנטורי קרתא שצריך לצאת למלחמה גלויה בדברים שהם משום יהרג ואל יעבור, ואף בית דין הסובר שלפי המצב דהאידנא הדרך של לדורון טובה יותר לתכלית, הלא מבין כל אחד שהמצב יוכל להשתנות לרעה חלילה, מה שעלול מאד להתרחש עפ''י הסברה הישרה, ואז מוכרחים כולנו על פי הדין להיות כנטורי קרתא ועוד יותר מהם. (שם)

און דא איז ציטאטן פונעם חלק ההיתר.

ומה שטוען מצד התחברות לרשעים, במקום סכנה לדת ואפי' במקום סכנה של צרות חמריים לא נאסר ד"ז, עכ"פ כשכל השלטון בידם, ואחד הולך אצלם ע"מ להציל, והלא הגה"ק ר"ש סופר ז"ל בנו של החת"ס ז"ל הי' נבחר בפרלמנט כמה שנים אע"פ שהי' בין גוים עובדי ע"ז ולא עלתה ע"ד שום אדם שיש בזה איסור התחברות. ומה שטען מצד חניפה לרשעים, באמת צריך הנבחר בזה למשקל גדול. (קריינא דאיגרתא)

כתב מע' שיש איסור בהצבעה מצד מודה בע"ז, והוא דבר שאין לו שחר, הלא המציאות בעוה"ר הוא שהשלטון בידם לע"ע ומחמת מציאות זו מצביעים ושולחים שומרי תורה להתם ע"מ להציל כפי האפשרי, ואיזו הודאה יש כאן שמסכים ברשעת הרשעים ח"ו אם בדעות טמאים שלהם. גם לענ"ד אפי' מי שחושב שזהו אתחלתא דגאולה אע"פ שבאמת אינו כן כי הוא שינוי מגלות לגלות מר יותר שהאומות בדורות האחרונים עכ"פ לא התערבו בענינים של שמירת הדת משא"כ הני חפשים ר"ל. (שם)

ההצבעה לרשימת החרדים היא הצהרה קבל כל העולם כי אנחנו נאמנים להשי"ת ולתוה"ק ושזהו עיקר דרישתינו ותכליתינו (שם)

עיקר טענת האדמו"ר הרה"ק מסטמאר שליט"א מחמת ג' שבועות אינו מובן לענ"ד בודאי בתחילה הי' שלא כדין אבל עכשיו שאין שלטון אחר לכאורה ליכא איסור מצד הג' שבועות. (שם)

דאס איז נאר אויפן שפיץ גאפל - ווי מ'זאגט, ווי מ'זעט איינמאל און נאכאמאל אז בשורש הדבר האבן זיי געהאלטן אז דאס איז אסור מצד עצמו, לא מיבעיא אז זיי זענען אקעגן שיטת הלאומיות הכפרנית מיט'ן גאנצן שארפקייט, נאכמער איז, אז זיי האבן זייער קלאר געהאלטן אז מדינת ישראל טאר נישט לכתחילה עקזיסטירן, און זייער השקפה ראשונה אויף דעם עצם הענין איז אז פרומע אידן טארן נישט האבן מיט דעם קיין שייכות און מ'טאר נישט האבן קיין שום השתתפות און התחברות מיט זיי. און בעיקר הדבר האט די עדה החרדית גערעכטע טענות און ס'איז נישט אוועקצומאכן.

נאר נאכדעם קומט דער גאנצער היתר וואס איז געבויעט געווארן געצווינגען, אז מיר האבן פשוט נישט קיין ברירה און מ'דארף ראטעווען וואס מ'קען, אפילו בעצם הדבר איז עס אסור מוז איך אבער גיין מיט זיי אויפטוען וויפיל איך קען אזא בחי' פון עבירה לשמה. און אפילו עס וועט נישט געלונגען בפועל ממש צו ראטעווען וועט עס כאטש זיין א הכרזה אז אידן פארלאנגען קיום התורה ומצוות און נישט קיין פאלק אן קיין תורה.

און אויף אזא פאל ווי מ'גייט ממש נאר צו מלחמה האלטן מיט זיי איז נישט דא קיין טענה פון התחברות לרשעים ווייל איך גיי דאך מלחמה האלטן מיט זיי, און אזוי האט מען אויך געטוען אין אלע דורות ווי מ'איז אריין אין די גוי'אישע ממשלה צו אויפטון פאר אידישקייט.

און ער באציט זיך צו ''עיקר טענת האדמו"ר הרה"ק מסטמאר שליט"א מחמת ג' שבועות אינו מובן לענ"ד בודאי בתחילה הי' שלא כדין אבל עכשיו שאין שלטון אחר לכאורה ליכא איסור מצד הג' שבועות''. דאס מיינט אז ער פארשטייט בעצם איז אסור א אידישע מדינה אלץ די שלש שבועות, שרייבט ער אבער אז איך מאך נישט די מדינה, דאס האבן די ציונים הרשעים אויפגעשטעלט, איך גיי נאר אריין אין די ממשלה נאכדעם וואס די מדינה שטייט שוין, נישט ווייל איך וויל אריינגיין נאר ווייל איך מוז אריינגיין בלית ברירה. מ'קען דורכגיין אלע מכתבים אין קריינא דאיגרתא און דעם גאנצן קונטרס בעיות הזמן און מ'וועט זען ווי די נקודות ווערן איבערג'חזר'ט איינמאל און נאכאמאל.

לאמיר זיך אפשטעלן א רגע און זען וואס אגודת ישראל האט בפועל געטון, און לאמיר פרובירן זען אויב דאס האבן די רבנים אויך מתיר געווען.

דער מציאות איז אז דער גאנצער אידישער גאס האט ליידער געהאלטן פון מדינת ישראל אלס א אידישער לאנד, און די המון עם מיט די עסקנים פון אגודת ישראל האבן געהאלטן לכתחילה -אלס וועלן זיין א חלק פון דער אידישער לאנד דארפן מיר אריינגיין אין די ממשלה. ווער האט דאס מתיר געווען?

צו האלטן במחשבה רעיונות פון כפירת הציונות האט קיינער נישט מתיר געווען, רעדן דברי כפירה אין כנסת און שרייבן דברי כפירה אין די המודיע ווער האט דאס מתיר געווען?
אזעלכע גראבע שטיקער ציונות בפומבי:

''מדינת ישראל קמה מתוך צירוף של מאורעות מפליאים, קיבוץ גליות, אחד הפלאות אשר דור זה זכה לו שיבת ציון לארץ מכורתו אחרי גולה אחרי גולה'' (המודיע)

''תוך הסתר פנים נתגלה אחד הפלאים הגדולים בהיסטורי' שלנו, תקומת מדינת ישראל על אדמת אבות'', (ימ''ל בהמודיע)

''חלמנו על מלכות ישראל ושלמות חיי ישראל אמנם נתגשם רק בחלקו, מדינת ישראל קמה בורח פלאי ניסי, מלכות ישראל כוננה בה, אנו אפופים רגש ובטחון ונושמים לרווחה האווירה הצחה של חירות ודרור של התפרקות מעול זרים''. (המודיע)

''תקופתינו זו התקופה שבה זכינו לקיבוץ גליות ואין לזלזל בדברים אלה כל עיקר, אנו מאמינים כי מדינת ישראל היא קידוש השם אדיר לעיני כל העמים וכל הדורות'' (המודיע)
ווער האט דאס מתיר געווען?

און ס'איז דא אסאך אסאך מער אזעלכע שרעקליכע גראבע ציונות וואס אגודת ישראל האט געזאגט, געשריבן און מפרסם געווען אן קיין בושה. ווער האט דאס מתיר געווען?

אגודת ישראל איז געגרינדעט געווארן מיטן ציל זיך צו שלאגן מיט ציונות און מיט די מזרחי, ווען זיי האבן באקומען א היתר אריינצוגיין אין די ממשלה איז עס געווען אלס 'אגודת ישראל' און נישט אלס מזרחי, אינטערסאנט איז אבער וואס י''מ האט געזאגט:

''בהקינה נאמר בעת שבני ר' ישמעאל כהן גדול הכירו זה את זה כאור הבוקר, הוי אח ואחות, אנחנו לא הכרנו את המזרחי עד כה והי' לנו חלוקי דעות עמהם, אבל עכשיו לאור הבוקר בעת הזאת שמאירים קוי אור, נאמר הוי אח הוי אחות, הלא אחים אנחנו כל הדתיים במדינת ישראל''.
ווער האט דאס מתיר געווען?

און אזוי קען די ליסטע גיין ווייטער און ווייטער וויפיל מ'איז אוועקגעגאנגן פונעם ארגינעלן היתר, ווי דינען אלץ שר אין די מדינה און אריינגיין אין די קאאליציע. וואס אויף דעם קען מען אויך פרעגן, ווער האט דאס מתיר געווען?

דעת הגרי''ז מבריסק
לאמיר צוריקומען, מצד שני איז געווען דעת הגרי''ז מבריסק און די רבני העדה החרדית און אזוי אויך דעת מרן הגה''ק מסאטמאר זי''ע (שפעטער וועלן מיר זען וואס נאך סאטמאר רב האט געהאלטן בנוסף צו דעם) און זיי זענען געבליבן מיט א פשטות ביים השקפה ראשונה וואס די רבני האגודה האבן אויך געהאלטן. אפגערעדט אז שיטת הציונות איז געווען אויסגעשפיגן ביי זיי, האבן זיי געהאלטן אויך אז מ'טאר נישט האבן קיין שייכות מיט די מדינה אויף סיי וואספארא אופן, און זיי האבן ממש נישט פארשטאנען די תירוצים אז דאס הייסט נישט קיין התחברות ווייל מ'גייט לוחם זיין מיט זיי, און ווי הגרי''ז מבריסק זצ''ל האט זיך אויסגעדריקט, ''איך וואלט ווען אריינגעשיקט דארטן איינעם פון אונז, אבער דער רגע ער איז דארטן איז ער שוין נישט קיין אונזעריגער'' ודפח''ח. נאכן ארויסהאבן קלאר די שרשי הדברים האט ער פארשטאנען מיט א קלארע פשטות אז מ'קען מיט זיי קיין שייכות נישט האבן. די אלע היתירים און תירוצים איז זייער שיין אין טעאריע אבער אין פאקט זעען זאכן אויס היפש אנדערש. (איך בעט איבער אויב איינער זעט עפעס א זלזול אין עפעס א גדול בישראל, איך וויל פשוט ארויסברענגן וואס דעתם איז געווען).

ואגב, הרב רייזמאן שליט''א ביי איינס פון די לעצטע בחירות אין ארץ ישראל האט ער מסביר געווען במיטב לשונו די סברת המתירי הבחירות, ולשבחו יאמר אז ער איז נאך פון די לעצט פארבליבענע אידן וואס ווייסן נאך וואס די ארגינעלער היתר איז געווען, און וואס איז דער ציל פון אגודת ישראל פון אריינגיין אין די ממשלה איז. ממילא האט ער געפרעגט א הארבע קשיא אויף די ליפלעטן פון אגודת ישראל וואס רופן צו גיין וועלן, און דארטן שטייט אויסגערעכנט אסאך הנאות וואס אגודת ישראל ברענגט פאר דעם היימישן עולם ווי ביליגע דירות וכדו'. האט ער געפרעגט מיט ווייטאג אויף אגודת ישראל, פארדעם הייסטו אז איך זאל גיין וועלן? פאר דיור? פארדעם האט מען מתיר געווען הארבע איסורים? ענק דארפן זיצן דארטן אויסצושרייען די זעקת התורה, צו מודיע זיין אז מיר דארפן א לעבן פון תורה. נאר דאס איז דער סיבה פארוואס אגודת ישראל שטייט. ליידער איז ער געבליבן אן א תירוץ.

אבער דער תירוץ איז שוין פשוט געווען דעמאלטס און היינט נאכמער. יא, הרב רייזמאן איז גערעכט, נישט פארדעם זיצן זיי דארטן, אבער ווער ווייסט דערפון, וועם אינטעסירט עס אפילו, היינט זענען זיי דארטן אלץ עצם מעצמיו ובשר מבשרו של המדינה, און קיינער ווייסט ניטאמאל אז זיי אליינס זענען שוין לאנג אוועק פון דער ארגינעלער היתר. און ס'איז געווארן א פשטות אז ס'איז געווען א מחלוקת צווישן גדולי ישראל און ער גייט וועלן ווייל זיינע רבי'ס האבן אזוי געהאלטן...

המשך יבוא בעז''ה במלחמת הרה''ק מסאטמאר זי''ע ודרכו המחודשת