סאטמאר (מהר"א): נייעסן און שמועסן בתוככי הקהלה

[בערל דער פייפער]

איך האב געפרעגט פון וואס ער האט גערעדט.

יעדער ווייסט אז דער גבאי דארף פירן דאס ביהמ"ד, און דאס מיינט די מנינים און די עליות. נישט די עירקאנשידן, נישט די ביה"כ, נישט די ווענט, נישט די קרן הבנין, און אודאי נישט די טישן.

דאס איז געווען די לשון,

סיי וועלכע תקנות עס איז נוגע באי בית מדרש

פארשטייט זיך אז עס נעמט נישט אריין די קרן הבנין.

למשל צו מען זאל פארקויפן ליקער אינעם וויין שטיבל?

אויך

[דער תהלים איד]

ביטע ציטירן די דברות קודש

[dev]

ביטע ציטירן די דברות קודש

ביטע ציטירן קומענדיגע מאל די רעדסט צו מיר...

געווען געזאגט אין איינע פון די סאטמארע קהילות פרייוואט פאר די הנהלת הקהילה, די רבי האט געגעבן א משל קרית יואל.

איך האב געפרעגט פון וואס ער האט גערעדט.

יעדער ווייסט אז דער גבאי דארף פירן דאס ביהמ"ד, און דאס מיינט די מנינים און די עליות. נישט די עירקאנשידן, נישט די ביה"כ, נישט די ווענט, נישט די קרן הבנין, און אודאי נישט די טישן.

נאכאמאל "אלעס אנבאלאנגט די ווירטשאפט אין ביהמ"ד", אויב פירן טיש (עסן מיט די בחורים) אין ביהמ"ד קען שטערן די באי ביהמ"ד צוליב עפעס א סיבה א גערוך, שמוציגע בענק, וכדומה האט די גבאי הביהמ"ד א פולע רעכט צי לאזן הערן א מיינונג דערוועגן

[מאטאווירט]

דיסאגרי.

א גבאי האט מער רעכטן ווי די הנהלת הקהלה?

בית המדרש ווירטשאפט רעכנט אבסאלוטלי נישט אריין קהל’ישע באשלוסן און זיכער נישט רוטינע נערוון אטאקעס פון א גבאי, אפילו אויב עס פאסירט אין ביהמ”ד.

[דער תהלים איד]

נאכאמאל "אלעס אנבאלאנגט די ווירטשאפט אין ביהמ"ד", אויב פירן טיש אין ביהמ"ד קען שטערן די באי ביהמ"ד צוליב עפעס א סיבה א גערוך וכדומה האט די גבאי הביהמ"ד א פולע רעכט צי לאזן הערן א מיינונג דערוועגן

איך הער 'דיין' מיינונג.

לדבריך וועט נישט העלפן מיין עצה פון מודיע זיין פאר די גבאים וואס זייער דזשאב איז. מ'וועט מוזן טוישן גבאים. איך הער...

[dev]

נאכאמאל "אלעס אנבאלאנגט די ווירטשאפט אין ביהמ"ד", אויב פירן טיש אין ביהמ"ד קען שטערן די באי ביהמ"ד צוליב עפעס א סיבה א גערוך וכדומה האט די גבאי הביהמ"ד א פולע רעכט צי לאזן הערן א מיינונג דערוועגן

איך הער 'דיין' מיינונג.

לדבריך וועט נישט העלפן מיין עצה פון מודיע זיין פאר די גבאים וואס זייער דזשאב איז. מ'וועט מוזן טוישן גבאים. איך הער...

בסך הכל בין איך מסביר די אפטייטש פון די ווארט מנהל מיט וואס רבינו שליט"א האט זיי (פריוואט) באטיטלט

[להגדיל הטראסק]

איר זעהט ר' @dev ?
יעצט זענט איר א בא בטענה!

שבת שובה האט דער רבי געפירט טיש בצד צפון, צופרי צום דאווענען האב איך געטראפן שריים פון די פיש אויף מיין פלאץ...

יישר כח פארן מענעדזשער ר' אברהם אלימלך טייטלבוים וואס האט מיר געגעבן א פרישע טישטיך...

[מחדש]

א ביהמ"ד דארף האבן סטאביליטעט, נישט אז יעדער צוציק מיט גיטע רצונות זאל קענען טיען מה שליבו חפץ, זיכער אזוי די ביהמ"ד וואס האט פארלוירן די ריקן ביין מיט פארלירען יודא יושע.

מען מוז נישט אגריען מיט אלעם צום גבאי און עס איז נישט מעגליך אויף אלעם צו אגריען, אבער אין פאקט איז ער צו פארדאנקן אז עס איז נאך דארט א שטיין אויף א שטיין נישט אז יעדער שמויגער ועסקן האט די רעכטן דארט ווי ביי זיך אינדערהיים.

[להגדיל הטראסק]

קומען אונז ווייטער צוריק
דער גבאי איז באלעבאס אין בית המדרש, פונקט ווי דער מנהל אין חדר טראץ וואס די הנהלה איז שטארקער פון אים, אבער ער כל זמן ער איז מנהל איז זיין אחריות אז אלעס זאל קלאפן און די הנהלה זאל זיך צושטעלן צו אים.

אבער איך מעג ווייטער העצן און פארפירן און טון אלע מיטלען אז זאכן וואס איך האלט פאר ריכטיג זאל דער גבאי אננעמען און פארשטיין אז דאס איז וואס עס דארף צו געטון ווערן.

דעריבער ווער עס וויל איז מכובד ווייטער צו זאגן זיין מיינונג, און אויב וועלן די גבאים דאס איינזעהן פאר ריכטיג וועלן ענק אוודאי שטיין צו זיין זייט און אים ארויסהעלפן צו דורכפירן דאס וואס דו פארלאנגסט פון אים.

[דער תהלים איד]

א ביהמ"ד דארף האבן סטאביליטעט, נישט אז יעדער צוציק מיט גיטע רצונות זאל קענען טיען מה שליבו חפץ, זיכער אזוי די ביהמ"ד וואס האט פארלוירן די ריקן ביין מיט פארלירען יודא יושע.

מען מוז נישט אגריען מיט אלעם צום גבאי און עס איז נישט מעגליך אויף אלעם צו אגריען, אבער אין פאקט איז ער צו פארדאנקן אז עס איז נאך דארט א שטיין אויף א שטיין נישט אז יעדער שמויגער ועסקן האט די רעכטן דארט ווי ביי זיך אינדערהיים.

און פאר אלע אנדערע גבאים פון אלע בתי מדרשים די זעלבע. (אריינגערעכנט די וואס באווייזן דאס אלעס אן גורם זיין עגמת נפש און חילול כבוד וכו' וגו')

[מחדש]

א ביהמ"ד דארף האבן סטאביליטעט, נישט אז יעדער צוציק מיט גיטע רצונות זאל קענען טיען מה שליבו חפץ, זיכער אזוי די ביהמ"ד וואס האט פארלוירן די ריקן ביין מיט פארלירען יודא יושע.

מען מוז נישט אגריען מיט אלעם צום גבאי און עס איז נישט מעגליך אויף אלעם צו אגריען, אבער אין פאקט איז ער צו פארדאנקן אז עס איז נאך דארט א שטיין אויף א שטיין נישט אז יעדער שמויגער ועסקן האט די רעכטן דארט ווי ביי זיך אינדערהיים.

און פאר אלע אנדערע גבאים פון אלע בתי מדרשים די זעלבע. (אריינגערעכנט די וואס באווייזן דאס אלעס אן גורם זיין עגמת נפש און חילול כבוד וכו' וגו')

אביסל שווער צו רעדן וויבאלד מען רעדט פון לעבדיגע מענטשן און מען דארף נזהר זיין בכבודם, אבער זיי וויסן אז עס איז נאך דא עני טיים אזוי סאך מענטשן וואס ווילן דווקא יא די סטאבילטעיט און פירשאפט וואס דער גבאי ברענגט ווי להפיך די גייסט פון אומערפארענקייט, שפרינגן און דורכפאלן.

און דער גבאי ברענגט דייקא יא כבוד... מוזט נישט גלייכן זיין באנעמנוג, מוז נישט זיין אז א צווייטענס בארד וואלסטו יא געגעליכן.

[מחדש]

קומען אונז ווייטער צוריק
דער גבאי איז באלעבאס אין בית המדרש, פונקט ווי דער מנהל אין חדר טראץ וואס די הנהלה איז שטארקער פון אים, אבער ער כל זמן ער איז מנהל איז זיין אחריות אז אלעס זאל קלאפן און די הנהלה זאל זיך צושטעלן צו אים.

אבער איך מעג ווייטער העצן און פארפירן און טון אלע מיטלען אז זאכן וואס איך האלט פאר ריכטיג זאל דער גבאי אננעמען און פארשטיין אז דאס איז וואס עס דארף צו געטון ווערן.

דעריבער ווער עס וויל איז מכובד ווייטער צו זאגן זיין מיינונג, און אויב וועלן די גבאים דאס איינזעהן פאר ריכטיג וועלן ענק אוודאי שטיין צו זיין זייט און אים ארויסהעלפן צו דורכפירן דאס וואס דו פארלאנגסט פון אים.

זייער א גיטע צושטעל, און זיכער דא וואס מען קען מען מיינען פון וועלכע הנהלה מען רעדט שוין דען דא.

[מאטאווירט]

איך געדענק ווען די גבאים האבן געהאלטן אז צושטעלן סעלצער ביי שלש סעודות איז א פראבלעם ווייל ס'מאכט נאס דעם ביהמ"ד...

זאלט איר מיר זייער אנטשולדיגן, אבער עס באלאנגט נישט אז גבאים זאלן קענען איבערפארן די הנהלת הקהלה, און ס'באלאנגט נישט אז גבאים זאלן האבן מאכט זיך צו איזדיקעווען אויף פרידליכע מתפללים בלויז ווייל זייער בלוט דרוק איז נישט מסודר.

[יום טוב]

כמיןן אז די שמועס ריז אריבער אלע גבולים און איז נישט אידטישלעך

[דער תהלים איד]

@מחדש סטאביליטעט... כבוד... ערפארנקייט... אוי וויי טאטע אין הימל.

שוין, איך גיי אי"ה 'נישט' נוצן דעם פארום צו זאגן וואס איך האב עדות צו זאגן. ס'גוט.

[מאטאווירט]

א ביהמ"ד דארף האבן סטאביליטעט, נישט אז יעדער צוציק מיט גיטע רצונות זאל קענען טיען מה שליבו חפץ, זיכער אזוי די ביהמ"ד וואס האט פארלוירן די ריקן ביין מיט פארלירען יודא יושע.

מען מוז נישט אגריען מיט אלעם צום גבאי און עס איז נישט מעגליך אויף אלעם צו אגריען, אבער אין פאקט איז ער צו פארדאנקן אז עס איז נאך דארט א שטיין אויף א שטיין נישט אז יעדער שמויגער ועסקן האט די רעכטן דארט ווי ביי זיך אינדערהיים.

און פאר אלע אנדערע גבאים פון אלע בתי מדרשים די זעלבע. (אריינגערעכנט די וואס באווייזן דאס אלעס אן גורם זיין עגמת נפש און חילול כבוד וכו' וגו')

אביסל שווער צו רעדן וויבאלד מען רעדט פון לעבדיגע מענטשן און מען דארף נזהר זיין בכבודם, אבער זיי וויסן אז עס איז נאך דא עני טיים אזוי סאך מענטשן וואס ווילן דווקא יא די סטאבילטעיט און פירשאפט וואס דער גבאי ברענגט ווי להפיך די גייסט פון אומערפארענקייט, שפרינגן און דורכפאלן.

און דער גבאי ברענגט דייקא יא כבוד... מוזט נישט גלייכן זיין באנעמנוג, מוז נישט זיין אז א צווייטענס בארד וואלסטו יא געגעליכן.

אה, כבוד? דאס איז שוין א חידוש וואס איז מיר נישט איינגעפאלן אין די צענדליגע יארן וואס איך דריי זיך אין דעם ביהמ"ד.

דאס אז א גבאי קען באוואשן עמיצן און ארויסטראסקען פון ביהמ"ד אן קיין שום נארמאלע סיבה בלויז ווייל ער פילט אז יענער איז אן אנדרייער, דאס אז א גבאי קען צעמאלן א גבאי צדקה ברבים און מאכן פון אים צוויבל קוגל בלויז ווייל ער האט נישט געוואוסט אז ער טאר נישט לייגן צעטלעך אן רשות, דאס אז א גבאי רייסט וועכנטליך צעטלעך (אין ווערד פון שווערע טויזענטער דאלארן וואס מוסדות און ארגאניזאציעס צאלן דערפאר) אן דארפן אנגעבן א סיבה מער ווי דאס אז "ס'פאסט נישט! איך גלייך עס נישט!", איז נישט עפעס וואס ברענגט כבוד.

[דער תהלים איד]

@מחדש אז דו ביסט דא אויף א מיסיע צו באשמיצן קהל, טו עס גראד און אפן.

נוץ עס אבער נישט צו פארדעקן די גרויליגע ווירטשאפט פון ביהמ"ד הג'.

[מחדש]

@מחדש אז דו ביסט דא אויף א מיסיע צו באשמיצן קהל, טו עס גראד און אפן.

נוץ עס אבער נישט צו פארדעקן די גרויליגע ווירטשאפט פון ביהמ"ד הג'.

הייסט עס אז דא איז א פלאטץ ווי מען דארף רעדן בשפה אחת ובדעה אחת?! מיינוג פארשידעהייט נישט ערלויבט אויב יא הייסט עס באשמיצט? און רעדן מעג מען נאר אויפן גבאי, נישט אויף אנדערע לעגעטימע אישו'ס? אויב יא הייסט עס באשמיצט?!

א גאט יור פוינט.

שיק מיר באישי די אינסטראקשנס צו פארמעקן א ניק.

[להגדיל הטראסק]

מען מישט דא יוצרות אז עס גייט א נחת...

עס זענען דא טענות אויף ביידע זייטן, שוין אויסגעדראשן 900 מאל, פאר קיינעם פארקויפט מען דא נישט קיין נייעס, חוץ א פרעמדער וואס קומט קיין קרית יואל און ווייסט נישט מיט וועם מען דיעלט, און אך און וויי אויב פאלט ער א קרבן...

נחזור לענינינו:
ווען קומט א סעלוציע פארן טיש פרייטאג צונאכטס וואס זאל שטימען מיטן המון עם, און דאך נישט אפעקטירן דעם הערליכן ריינעם שיינעם מסודר'דיגן בית המדרש שב"ק אינדערפרי?

גראדע זאגט מיר איינער אז מיין מעשה שב"ק שובה איז געווען וויבאלד עס איז נישט געווען קיינער באשטעלט צו נאכרוימען וכדו', משא"כ לויטן הו"א עס צו מאכן אין בית המדרש, איז געווען אריינגערעכנט א מהלך אז מען זאל קומען צופרי צו א ציכטיגן מסודר'דיגן בית המדרש.

[דער תהלים איד]

@מחדש אז דו ביסט דא אויף א מיסיע צו באשמיצן קהל, טו עס גראד און אפן.

נוץ עס אבער נישט צו פארדעקן די גרויליגע ווירטשאפט פון ביהמ"ד הג'.

הייסט עס אז דא איז א פלאטץ ווי מען דארף רעדן בשפה אחת ובדעה אחת?! מיינוג פארשידעהייט נישט ערלויבט אויב יא הייסט עס באשמיצט? און רעדן מעג מען נאר אויפן גבאי, נישט אויף אנדערע לעגעטימע אישו'ס? אויב יא הייסט עס באשמיצט?!

א גאט יור פוינט.

מעגסט רעדן וואס דו ווילסט.

אבער מיש נישט א קאשע. ווילסט רעדן פון עירקאנדישן? רעד. אפשר גאר וועט איינער מגלה זיין דער אמת דערונטער. אבער נישט דאס איז די תשובה צו די אישוס מיט די אומגלויבליך צודרייטע ביהמ"ד ווירטשאפט.

[בן תורה]

אביסל שווער צו רעדן וויבאלד מען רעדט פון לעבדיגע מענטשן און מען דארף נזהר זיין בכבודם, אבער זיי וויסן אז עס איז נאך דא עני טיים אזוי סאך מענטשן וואס ווילן דווקא יא די סטאבילטעיט און פירשאפט וואס דער גבאי ברענגט ווי להפיך די גייסט פון אומערפארענקייט, שפרינגן און דורכפאלן.

און דער גבאי ברענגט דייקא יא כבוד... מוזט נישט גלייכן זיין באנעמנוג, מוז נישט זיין אז א צווייטענס בארד וואלסטו יא געגעליכן.

@מחדש דו האלטסט אז ווען סזאל ווען זיין וואלן אזויווי פארלאנגט אין די שטאטוטן וואלט ער געווינען ווידערוויילונג?
it's a yes or no question

[להגדיל הטראסק]

@מחדש דו האלטסט אז ווען סזאל ווען זיין וואלן אזויווי פארלאנגט אין די שטאטוטן וואלט ער געווינען ווידערוויילונג?
it's a yes or no question

דער רבי ז"ל האט דאך שוין געמאכט וואלן און אויפגענומען וועם ער האט געוואלט אפגעזען די וואלן רעזולטאטן...

[אלטער]

לגבי די עריכת השלחן פון רבינו שליט''א פרייטאג צונאכטס איז ממש נישט נערמאל וואס דא גייט פאר, דאס דארף א ריזיגע טויש שוין יעצט.

די רבי האט אנגעהויבען די עריכת השלחנות מיט די בחורים אין בנין מבצר הכוללים אין יאר תש''ס אלץ רב, און מען האט געלייגט אין די זייט ארום 100-200 זיצן פאר די בעלי בתים וואס האבן געוואלט קומען צו די באטע,

למעשה שטייט מען 25 יאר שפעטער, אידערצווישן איז די רבי געווארן רבי, די ציבור האט זיך געטאפלט פינף מאל אזויפיל, אלע בניני הקהלה והמוסדות האבן זיך פארברייעטעט עטליכע מאל אזויפיל, אבער די עריכת השלחן ליל שב''ק איז געבליבן אויפן זעלבן מקום מיט די זעלבע אויסשטעל, נישט געבענדיג די מעגליכקייט פארן ציבור צו קענען געהעריג מיטהאלטן א טיש, עס איז דא א ריזן ציבור וואס ווילן קומען מיטהאלטן געהריג דעם טיש ובפרט אין די ווינטער שבתים.

פארוואס זאל נישט די טיש אריבעגעפירט ווערן צום ביהמ''ד הגדול אויף צד צפון אדער דרום ווי עס זאל זיין געהעריג פלאץ לכל הקהל הקודש, מען קען רואיג דארט אנגערייטן די טישן שוין פרייטאג נאכמיטאג, די אלע וואס האבן דארט זיץ פלעצער קענען זיך זעצן ערגעץ אנדערשט עס איז דא גענוג ליידיגע זיץ פלעצער פרייטאג צונאכטס, מען קען אפילו לכתחלה פארדינגען די זיצן דארטן נאר פאר שבת בייטאג נישט פאר ביינאכט די פארלאנג פאר זיצן דארט איז סייווי בעיקר נאר פאר צופרי ווען די ביהמ''ד איז איבערגעפילט,
אזווי פלעגט אויך זיין ביים ברך משה ווען די אויסשטעל פאר די עריכת השלחן איז שוין געמאכט געווארן פרייטאג נאכמיטאג.

דאס אז מען פלאנט צו בויען א היכל השלחנות פארשטייט יעדער אז דאס וועט נאך נעמען א שיינע עטליכע יאר, די פראבלעם פון די עריכת השלחן איז א זאך וואס דארף שוין יעצט געלעזט ווערן.

עס קומט זיך א שטארקע דאנק פאר די עסקנים וואס לייגן אריין גאר שטארקע כוחות ביי אלע מעמדים און מאוראות אז ס'זאל זיין דאס מערסעטע פלאץ, ווייס איך נישט פארוואס מען טוט נישט עפעס זאכליך וועגן ליל שב''ק, א טיש איז געמאכט אויכט פאר בעלי בתים נישט נאר פאר די בחורים.

אויב איך מעג צוריק דאס ארויף ברענגען. יעצט קומט די לאנגע ווינטער פרייטאג צונאכטס ווען זייער אסאך "ווילן" קומען צום טיש אבער קענען נישט!

אלס א טיש גייער האלט איך מיט יעדעס יאר. די ערשטע שבת נאכן צוריק ריקן די זייגער, קומען זייער אסאך אידן צום טיש, אבער זיי האבן נישט וואו צו זיצן. יא, מ'גרייט אן ארים 25 זיצן וואו צו זעצן די בעלי בתים, די איבעריגע דארפן זיך אריין קוועטשן צווישן די בחורים אדער שטיין און נישט קענען מינהאלטן (זען, הערן) קומט מען נישט נאכאמאל פרובירן אויב ס'דא פלאץ.

ממש א שאד! יעצט איז די צייט.


די איינציגסטע זאך וואס קען יא ארבייטן וואלט געווען ווען ס'קומט ארויף איין שבת א צעטל אין אלע שולן אז די לאקאלע רב גייט פירן א באטע אין בהמ"ד, הוי ווי דאס וועט ארבייטן...

[מחדש]

@מחדש דו האלטסט אז ווען סזאל ווען זיין וואלן אזויווי פארלאנגט אין די שטאטוטן וואלט ער געווינען ווידערוויילונג?
it's a yes or no question

איך גלייך אים און וואלט נאכאמאל געוואט פאר אים,
איך האלט אזא גרויסע שול מיט אוזיפיל קאמפלאצירטע מענטשן, מעמדים ונושאים, דארף האבן אזא שטארקע מענטש על העדה וואס זאל האלטן די סקרולס אין פלאטץ, צו איך גלייך אלעס? ניין, אבער פונעם צווייטען וואלט איך אויך נישט אלעס געגעליכן, מען דארף קוקען אויפן גרויסן פיקטשער נישט זוכען מיט א פארגרעסערנוג גלאז די קליינע אישוס.

[בן תורה]

@מחדש דו האלטסט אז ווען סזאל ווען זיין וואלן אזויווי פארלאנגט אין די שטאטוטן וואלט ער געווינען ווידערוויילונג?
it's a yes or no question

דער רבי ז"ל האט דאך שוין געמאכט וואלן און אויפגענומען וועם ער האט געוואלט אפגעזען די וואלן רעזולטאטן...

אויב זאל ער מיך ענטפערן אז קיינעם מוז עס נישט געפעלן, די רבי האט געהייסן ער זאל זיין גבאי און פארטיג, וואלט איך גארנישט געענטפערט. ער טענה'ט אז דער עולם גלייכט דאס, און פארדעם האב איך דאס געפרעגט