נייעס פון בלומינגראוו, קרית יואל

[אשר]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

ווער זאגט אז קרית יואל איז נישט געבינדען צו א ווילעזש?
דיין מיינונג אדער האסט א מקור?

[להחזיר עטרה ליושנה]

האט די רבי ז"ל געבויעט שכונת ויואל משה? האט די רבי ז"ל געבויעט די נייע דיוועלאפמענט ביי מאוינטען רידזש? האט די רבי ז"ל געבויעט עידען עדזש? וואס איז דא אנדערש? ווייל סאיז א אנדערע ווילעדזש?

אויב שכונת ויואל משה האט א אייגענע גראסערי און א אייגענע פארמאסי גייט עס ווערן א אייגענע שטאט? אויב זיי טיילן זיך אפ און ווערן א אייגענע ווילעדזש, ווערט עס אויס קרית יואל?

איז ספרינג וועלי אין מאנסי? אדער א אייגענע ווילעדזש? אויב זאל ספרינג וועלי ווילעדזש ווערן דיסאלווד, גייט עס ענדערש הייסן מאנסי?

עס איז זייער פשוט און קלאר פאר יעדן איינעם

[אשר]

איך בין ניי דא, אבער נאכן דורכקוקן שנעל די טעמע דא וואונדער מיר פארוואס אין אלע צוויי הונדערט בלעטער דא זעה איך נישט בארירן די טעמע פארוואס טאקע דער רבי שליט"א האלט אז בלומינג גראוו איז זיין שטאט?
עס קען זיין אז אין הלכה איז דא אזא זאך אז גלילות פון א שטאט ווערט גערעכנט ווי די שטאט אליינס, אבער דא איז דאך באמת בלומינג גראוו א שטאט פאר זיך, סיי לעגאל און אפיציעל, סיי מצד די נאמען שבו, סיי מצד די גרויסקייט וואו עס שלינגט ממש איין קרית יואל, סיי מצד ווייל די מענטשן וואס האבן עס מייסד געווען האבן עס נישט מייסד געווען על מנת צו זיין א חלק פון קרית יואל, סיי מצד ווייל עס האט פירער וואס האבן בכלל נישט קיין שייכות מיט קרית יואל, סיי די וויליזש פירער סיי די רבני העיר, סיי מצד די תושבים וואס זענען נישט אויסען צו זיין אונטער די קרית יואל הנהגה, איז דא אזא זאך אז יעדע רב אדער הנהלת העיר קען אלינס באשליסן צו ארויפצווינגען אויף א מענצאפליטעט אז זיי זיי מוזן הייסן גלילות און זיי מוזן זיך אונטערווארפן בעל כרחם? ביטע מסביר זיין

נאך די אלע גאונותדיגע שקלא וטריא פון אשר, האלט נאך עימיצער דא אז אשר איז טאקע ניי דא און פרעגט פשוט פאר וואונדער? אדער איז ער גוט אויסגעקאכט אין די ענינים און איז איז לכתחילה געקומען עפענען מיט א נייע ניק צו אנדרייען א קאשע?

לאמיר קודם הערן וואס די האלטסט...

[אשר]

האט די רבי ז"ל געבויעט שכונת ויואל משה? האט די רבי ז"ל געבויעט די נייע דיוועלאפמענט ביי מאוינטען רידזש? האט די רבי ז"ל געבויעט עידען עדזש? וואס איז דא אנדערש? ווייל סאיז א אנדערע ווילעדזש?
אפשר יא, די ווייסט במקורות אז א אנדערע ווילעזש מאכט נישט אויס אין דעם נידון?


עס איז זייער פשוט און קלאר פאר יעדן איינעם

נאכאמאל, דאס וואס איז זייער פשוט און קלאר פאר דיר און פאר יעדן איינעם וואס טייפט אויף אידטיש מאכט בכלל נישט אויס אין דעם דעת תורה שבו, אדרבה הויב אן ברענגן ראיות קעגן דעם בנין וואס הרב גאלדבערג האט שוין אנגעהויבן בויען, דארט איז דער נקודה.

[גאלדבערג]

פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות?
א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

פון קבלת התורה ביז ה'אלפים תשע''ו ווען אידן האבן אנגעהויבן קויפן הייזער אין ב''ג
האט זיך שוין געמאכט אזעלכע שאלות
ומשם תדרשנו

בכלל צו האבן א בליק אויף א תקנת העיר עי' מבי''ט פ''ד
א שטיקל תמצית

► Show Spoiler

תמצית פסק המבי"ט (חלק א', סימן פ"ד)
"עס איז א פשוט'ע זאך אין די הלכה, אז קיין שום מענטש אדער הנהגה פון א שטאט האבן נישט דעם כח ארויפצוצינגען אדער מאכן תקנות אויף אנדערע מענטשן, סיידן ווען דאס ווערט געטאן מיט די פולע צושטימונג און רצון פון דעם גאנצען ציבור אדער פונעם רוב
די תורה האט דאך קלאר געזאגט 'אחרי רבים להטות'
אפילו די 'טובי העיר' (די שטאט-פירער אדער די רבנים) האבן נאר א כח צו מאכן תקנות ווען דער עולם האט זיי איבערגעגעבן דעם כח, ווייל דעמאלט באטראכט מען זייער ווארט ווי דאס ווארט פונעם גאנצען רוב שטאט.
אבער אויב א מינדערהייט גרופע מאכט א תקנה אדער א חרם אן דעם דעת פונעם רוב, איז זייער גאנצע תקנה און חרם גארנישט ווערט (אינה כלום)
דער יסוד ארבעט אויך פארקערט
א קהילה ווערט געבויט אויף דעם רצון פון די תושבים זיך צו פאראייניגן פאר רוחניות'דיגע צילן (ווי תפילה, צדקה און כשרות)
ווען א נייער ציבור געפינט זיך אין אן ארט ווו זיי קענען און ווילן אליין שטעלן די אלע תקנות פאר זייערע איינוואוינער, פאלט אוועק דער פריערדיגער קאנטראקט
די 'טובי העיר' פונעם אלטן צענטער קענען נישט נוצן קיין שום כח אדער אלטע הסכמות צו קאנטראלירן א צווייטן ציבור וואס שטייט שוין אויף די אייגענע פיס, ווייל קהילה איז אן אינסטרומענט פאר יושר און פארן באדערפעניש פונעם לאקאלן ציבור, און נישט קיין פריוואטע בעלות אדער הערשאפט

[גאלדבערג]

דעי ווערטער אינעם חת''ס איז זייער יסודות'דיגע

"אין הרוב יכולין לגזול את המיעוט
ולא קבלו עליהם הקהל אלא למיגדר מילתא ותקנת הקהילה בשוה, אבל להטיל מס על יחידים שלא כדת – לא כל כמיניהו".
דער חתם סופר זאגט דא קלאר די הלכה'דיגן יסוד
דער כח פון א רוב צו מאכן תקנות עקזיסטירט נאר ווען די תקנה איז "בשוה"
גלייך און יושר'דיג פאר אלעמען.
אבער אויב דער רוב נוצט זיין פאליטישן אדער דעמאגראפישן כח צו מאכן תקנות אדער רעגולאציעס וואס וועלן דריקן אדער קאנטראלירן די מינדערהייט אין א צווייטן ארט (ווי ארויפצווינגען טעקס רעגולאציעס אדער פאליטישע בעלות אויף א צווייטען), הייסט דאס הלכה'דיג "גזל"
א קהל מאכט קען נישט נוצן איר גרויסקייט אלס א כלי צו אונטערדריקן די זעלבסטשטענדיגקייט פון א צווייטן

[אשר]

דעי ווערטער אינעם חת''ס איז זייער יסודות'דיגע

"אין הרוב יכולין לגזול את המיעוט
ולא קבלו עליהם הקהל אלא למיגדר מילתא ותקנת הקהילה בשוה, אבל להטיל מס על יחידים שלא כדת – לא כל כמיניהו".
דער חתם סופר זאגט דא קלאר די הלכה'דיגן יסוד
דער כח פון א רוב צו מאכן תקנות עקזיסטירט נאר ווען די תקנה איז "בשוה"
גלייך און יושר'דיג פאר אלעמען.
אבער אויב דער רוב נוצט זיין פאליטישן אדער דעמאגראפישן כח צו מאכן תקנות אדער רעגולאציעס וואס וועלן דריקן אדער קאנטראלירן די מינדערהייט אין א צווייטן ארט (ווי ארויפצווינגען טעקס רעגולאציעס אדער פאליטישע בעלות אויף א צווייטען), הייסט דאס הלכה'דיג "גזל"
א קהל מאכט קען נישט נוצן איר גרויסקייט אלס א כלי צו אונטערדריקן די זעלבסטשטענדיגקייט פון א צווייטן

הרב גאלדבערג העיקר חסר מדבריך, וואס דער חתם סופר לייגט צו נאך אלעם:
כל זה בני הישובי' השייכים לקהלה והמה שותפי' עמהם בכל דבר אך התושבים הגרים עמכם מגלילות רחוקים ואין להם יד ושם בקהלה ולא שום שותפות לא ידעתי שום מקום להטיל עליהם שום דבר גדול או קטן מעולי הקהלה וכו'

[פופציגער]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

ווער זאגט אז קרית יואל איז נישט געבינדען צו א ווילעזש?
דיין מיינונג אדער האסט א מקור?

בעיסיק היסטאריע... דער רבי זי"ע האט געגרינדעט קרית יואל. אגרי?

בשעתו איז נישט געווען קיין ווילעדזש, און אויך האבן געוויסע מענטשן געוואוינט גאר ווייט פונעם צענטער. אגרי?

סא וואס איז בכלל דער נושא?

[אשר]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

ווער זאגט אז קרית יואל איז נישט געבינדען צו א ווילעזש?
דיין מיינונג אדער האסט א מקור?

בעיסיק היסטאריע... דער רבי זי"ע האט געגרינדעט קרית יואל. אגרי?

בשעתו איז נישט געווען קיין ווילעדזש, און אויך האבן געוויסע מענטשן געוואוינט גאר ווייט פונעם צענטער. אגרי?

סא וואס איז בכלל דער נושא?

אלעס אגריט צו דיר אויף דעם עבר ביים בויען דעם שטאט.
יעצט למעשה היינט תשפ"ו ווען עס איז יא א אזא מציאות פון א ווילעזש, קען דאך זיין א סברא אז היינט צוטאגס זאל עס יא זיין תלוי אין דעם. אגרי?

[עטוואס]

דברי מלכיאל
Screenshot_20260817_230430_Gmail.jpg

ער רעדט פון א דיני ממונות שאלה כלפי דח שוחטים ודו"ק

[עטוואס]

איך בין סתם נייגעריג צו הערן פון די שרייבער דא: לשיטתכם איז דא עני וועג פאר א גליל צו ווערן אן אייגענע שטאט?

גוטע שאלה, זייער רואיג געפרעגט!
נישט מוכרח אז יא (גראדע האלט איך אזוי), און מדארף דאס טאקע דורכטון אויב מקען להלכה און ווי אזוי

[עטוואס]

נאך איין מראה מקום די חת''ס אין די תשובות או''ח קצ''ג

איך וועל לייגן אין אידיש א תמצית -געהאקטע אידיש- עס איז גוט צו אריינקוקן דערין און זעהן אינעווייניג וויזוי ער שמועסט עס אויס

זיי טענה'ן אזוי ווי עס איז דער שטייגער וועגן די שטייערן און אפגאבן און אלע קהילה-הוצאות. די קהילה פאדערט פון זיי געלט,
אבער זיי טענה'ן אז זיי קומען דאך כמעט נישט אין שטאט, נאר בלויז דריי טעג א יאר – ראש השנה און יום כיפור – צו דאווענען אין דער הייליגער שול. און דעם גאנצן יאר האבן זיי קיין שום הנאה נישט פון די זאכן וואס די קהילה שטעלט צו און פירט אויס

וייל אויב זיי האבן אן אייגענע פראגע אדער א ספק (אין הלכה), זענען זיי דאך זייער ווייט פון דער קהילה, און עס איז פאר זיי אוממעגלעך צו פארן און פסק'ענען יעדער קלייניקייט.
זיי האבן אייגענע שוחטים און בודקים פאר זיך, און זיי האבן נישט קיין הנאה פון די שוחטים וואס זענען באשטימט דורך דער קהילה.
דאס זעלבע איז מיט אנדערע זאכן ווי א מקוה וכדומה (זיי נוצן עס נישט).
אויב אזוי, פון וואו נעמט זיך דאס רעכט ארויפצוצינגען אויף זיי דעם עול פון די אלע הוצאות פונקט ווי א פולער איינוואוינער פון דער קהילה
אבער די מענטשן פון דער שטאט קהילה פאדערן פארקערט. זיי זאגן אז מען קען נישט צוגלייכן די ארבעט און די שטייער-אפשאצונג פון יעדן איינעם לויט זיין ערך, און מען דארף לייגן אויף די דאָרפישע בעלי-בתים נאך מער ווי אויף די שטאטישע לויט זייער געלט און עשירות. ווייל די שטאטישע צאלן כסדר פאר דער קהילה-קאסע פון יעדע פונט פלייש, פון עופות שחיטה, פון טרינקען וויין און קויפן מצות, און דאס גאנצע געלט גייט אריין אין קאַסע צו שטיצן די קהילה-הוצאות.
און די דאָרפישע מענטשן צאלן דאך נישט די אלע קליינע שטייערן (ווייל זיי קויפן נישט אין שטאט), כאטש זיי זענען אויך באלאדנט מיט אנדערע שווערע רעגירונגס-שטייערן און אפגאבן. נאך א טענה און א וואונדער איז דא: עס זענען געקומען מענטשן פון אנדערע גלילות און האבן זיך באזעצט דארט דורך די קהילה-לייט, און צוליב דעם זענען אנדערע ארטיקע יידן פארטריבן געווארן פון זייערע וואוינונגען און שטעטלאך.

דער חתם סופר פסק'נט
אז די דארפישע יידן קענען זיך נישט אינגאנצן פטר'ן פון די הוצאות הקהילה. אפילו אויב זיי קומען נאר דריי טעג א יאר (ראש השנה און יום כיפור), זענען זיי נאך אלץ מחויב צו צאלן פאר די הויפט-זאכן וואס האלטן אויף דאס יידישקייט פונעם גאנצן גליל
רב און שוחט: די דארפישע יידן מוזן האבן א רב צו וועמען צו פרעגן שאלות און א שוחט, אפילו אויב זיי האבן אן אייגענעם שוחט אינעם דארף, ווייל דער ארטיקער שוחט מוז שטיין אונטער די השגחה פונעם גרויסן רב פונעם גליל.
ביהמ"ד און מקוה: אזוי ווי זיי קומען פאר די ימים נוראים דאווענען אין שטאט, זענען זיי שותפים אין דעם בנין בית המדרש און אין די מקוה.

וויאזוי רעכנט מען אויס די שטייערן? (דער אמת'ער יושר)
דער חתם סופר פארשטייט די טענה פון די דארפישע יידן אז די שטאטישע מענטשן צאלן ווייניקער דירעקטע שטייערן ווייל זיי צאלן כסדר קליינע אפגאבן (אויף פלייש, וויין, מצות וכדומה) וואס גייט אריין אין די קהילה-קאסע. דעריבער פסק'נט ער א יושר'דיגן חשבון:

מען דארף אויסרעכנען די גאנצע הוצאות הקהילה (למשל: 1000 רייניש).
מען נעמט אראפ דאס געלט וואס די שטאט פארדינט פון די קליינע שטייערן (למשל: 300 רייניש).
דעם איבערגעבליבענעם חוב (די 700 רייניש) דארפן אלע אינאיינעם צאלן – סיי די שטאטישע און סיי די דארפישע – יעדער איינער לויט זיין עשירות און פארמעגן.

די אויסנאם – וויין: אויף וויין זאגט ער אז די דארפישע יידן האבן בכלל נישט קיין שותפות, ווייל זיי קויפן זייער וויין ביליג אין די דערפער און האבן קיין שום שייכות נישט צו די שטאטישע וויין-האנדל. דעריבער טאר מען זיי נישט בעטן קיין געלט דערפאר.
לגבי די טענה אז די קהילה האט אריינגענומען נייע מענטשן פון אנדערע גלילות און צוליב דעם זענען ארטיקע יידן פארטריבן געווארן ("נתגרשו יהודים ממשכנותם"), שרייבט דער חתם סופר זייער שארף:

אזוי ווי די נייע מענטשן זענען געקומען פון דאס ניי און זענען נישט קיין אלטע שותפים אין די קהילה, האבן זיי נישט קיין רעכט הנאה צו האבן פון די אלטע מוסדות (ביהכנ"ס, מקוה) אן די הסכמה פון די דארפישע יידן.
די קהילה-לייט האבן נישט קיין שום רעכט צו געבן פאר די נייע מענטשן פריווילעגיעס וואס טשעפענען אדער נעמען צו די פרנסה און וואוינונגען פון די אלטע דארפישע יידן.
דער חתם סופר צייגט אונז דא א געוואלדיגן יסוד אין חושן משפט און הנהגת הכלל:
די קהילה איז נישט א ביזנעס ואיש כל הישר בעיניו יעשה. א קהילה איז א שותפות קדושה.
מצד אחד מוז יעדער איינער שטיצן די רוחניות'דיגע יסודות (רב, שחיטה, מקוה), אבער מצד שני טאר די הנהגה פון די שטאט נישט אויסנוצן די כח פונעם רוב צו באעוולען די מינדערהייט אדער די דארפישע יידן וואס זענען שוואכער אין קול. אלעס מוז געטאן ווערן מיט אן אמת'ן יושר און א מדוקדק'דיגן חשבון.



.

עפעס העלפט דיר דא אינעם מערכה?

[עטוואס]

ווען מען עפנט א חתם סופר, א דברי מלכיאל, און מען קוקט די הלכה.
קען מען אביסל געבן צו פארשטיין די הבנה פון די רבני העיר פארוואס זיי באטראכטן עס אלץ א גענצליך באזונדערע שטאט
פארוואס בלומינגראוו קען און מעג זיין זעלבסטשטענדיג, און פארוואס דער אלטער צענטער קען נישט כופה זיין קיין בעלות.


אינעם חתם סופר שטייט קלאר אז ס'איז א שותפות פון יושר, נישט קיין כפיי' פון רוב
דער חתם סופר רעדט פון א מציאות פון "דארפישע אידן" וואס וואוינען ארום א שטאט
צו קענען מדמה זיין דעם חתם סופר צו אונזער פאל, און ארויסהאבן במה דברים אמורים דארף מען קודם פארשטיין דעם ריזיגן חילוק אין מציאות
בלומינגראוו הייסט היינט א "דארף"?
בלומינגראוו איז א שטאט פון הונדערטער משפחות, זיי קומען דען אריין קיין קרית יואל דריי טעג א יאר אויף ימים נוראים ווייל זיי האבן נישט קיין אייגענע שול?
פארקערט, בלומינגראוו איז פול מיט אייגענע בתי מדרשים, אייגענע מקוואות, אייגענע דיינים אייגענע חלוקה פאר יו''ט פאר עניי העיר
א "עיר ואם בישראל" פאר זיך אליין!

אבער אפילו אויב איינער וועט זיך עקשנ'ען אז בלומינגראוו האט א דין פון א "דארף",
קוק וואס דער הייליגער חתם סופר פסק'נט:
"די קהילה איז נישט קיין ביזנעס ואיש כל הישר בעיניו יעשה."

דער חתם סופר שרייט חי וקים, א שטאט קען נישט נוצן איר כח פון "מיר זענען דער רוב"
צו טשעפען די מינדערהייט פינעם דארף
דער חתם סופר מאכט א פונקטליכן חשבון, מ'רעכנט אראפ די קליינע שטייערן, מ'מעסט עס לויט יושר
דאס מיינט, אז די הנהגה אינעם גרויסן שטאט קען נישט פשוט באשליסן "עטס אלע באלאנגטס צו אונז און מיר וועלן אייך מאכן די פרייזן און די תקנות ווי אזוי מיר ווילן
ווייל אונז זעמיר די 'מאמע שטאט'
הלכה פאדערט יושר און פולע אנערקענונג מיט די איינוואוינער פון די נייע געגנט

מען טאר נישט טשעפן פרנסות:
די חתם סופר'ס שארפע ווערטער אז מ'טאר נישט ברענגען נייע מענטשן אדער פריווילעגיעס
וואס טשעפענען די פרנסה אדער וואוינונגען פון די לאקאלע
דאס איז א געוואלדיגער יסוד!
ווען בלומינגראוו בויט זיך אויף אלס אן אייגענער מוניציפאלער קערפערשאפט, מיט אייגענע געזעצן וואס שיצט די איינוואוינער און זייערע נכסים
קען נישט די שכנות'דיגע שטאט פרובירן ארויפצוצווינגען זאכן (ווי פאליטישע איינגעלעגנהייטן אדער טעקס רעגולאציעס)
וואס שטערט די וואוינונגען אדער די רעכטן פון די בלומינגראווער תושבים.

די דברי מלכיאל איז זייער קלאר צוברעכן א מוסד אדער בויען א נייעם כלי?
דער דברי מלכיאל ברענגט ארויס דעם יסוד פון "קלקול הרבים"
אז אויב א ציבור האט אינאיינעם אויפגענומען א שוחט אדער א רב, קען איין חלק נישט פלוצלינג זיך אפטיילן, ווייל דערמיט לאזן זיי איבער די אנדערע אין א מיינוס
דער שוחט וועט הונגערן, און די איבערגעבליבענע וועלן נישט קענען אליין דעקן די קאסטן.

יעצט לאמיר דאס צולייגן אויף אונזער שמועס,

איז דא א "קלקול הרבים" פאר קרית יואל?
קרית יואל איז א שטאט פון בלי עין הרע צענדליגע טויזנטער איינוואוינער
אויב די נייע שטאט בלומינגראוו שטעלט זיך אויף אירע אייגענע פיס מיט אן אייגענער קהילה,
רבנים און דיינים פאלט דען קרית יואל איין?
גייט דען עפעס א שוחט, אדער א מוסד אין קרית יואל צובראכן ווערן דערפון?
אבסאלוט נישט! די שטאט איז אדיר וחזק.
דער דברי מלכיאל'ס גאנצער איסור פון זיך אפטיילן איז געבויט אויף היזק פונעם ציבור דא איז נישטא קיין שום היזק; עס איז פשוט הרחבת גבולי הקדושה!
עס ווערט נאר א קאנקורענץ פון וואס טויזענטער אידן זענען נהנה

קיינער האט זיך נישט משעבד געווען: ווען אידן קויפן א דירה און מופן ארויס פון קרית יואל קיין בלומינגראוו,
איז עס דאך מיטן חשבון אז זיי בויען א נייע שטאט. זיי זענען א נייע ענטיטי
עס איז נישט א חלק פון די תושבי קרית יואל וואס מאכן פלוצלינג א מרידה אינמיטן שטאט
עס איז א גרופע מענטשן וואס זענען כדת וכדין ארויסגעגאנגען פונעם "גליל המשותף" כדי צו גרינדן א נייעם ישוב.

מען זעט מען איין קלארע זאך, די הלכה באשיצט דעם 'יושר' און היט אויס פון 'היזק'.
בלומינגראוו איז נישט קיין דארף וואס איז אנגעוויזן אויף די חסדים פון קרית יואל צו האבן ווי צו הערן שופר,
און דעריבער קען קרית יואל זיי נישט טעקסירן אדער קאנטראלירן אלס תלויים בהם
צווייטנס, בלומינגראוו'ס אויפבויען זיך ווי א זעלבסטשטענדיגע קהילה ברענגט נישט קיין שום פינאנציעלע חורבן פאר די מאמע-שטאט קרית יואל, וואס פארלאנגט אז מ'זאל עס אסר'ן.

אדרבה, דער חתם סופר ווארנט קלאר אז די שטארקע שטאט טאר נישט ניצן איר מאכט צו באעוולען און צונעמען די רעכטן פון די דארפישע
צו כופה זיין פאר די בלומינגראווער אז זיי זענען אייביג משועבד צו א פריערדיגן צענטער – אן פאקטישע סברות פון היזק –
דאס איז קעגן דעם הבנה פון יושר פונעם חתם סופר''

דאס אלעס אן אריינגיין אין קיין וויכיחים בארירט נישט קיין כי הוא זה די נושא פון די הערשאפט פונעם מרא דאתרא און מנהג המקום וואס נאר אויף דעם איז דא דער שמועס קאנצעטרירט און פרוביר ביטע נישט צו אינוואלוון קיין זייטיגע פרטים ווי שטייערן פרנסה וכו וכו

[אשר]

ב"ה ענדליך איז דער אשכול ארויף אויף די ריכטיגע רעלסן, יעדער קען לייגן אלע עמאושענס און פערסאנעל אפיניענס אין א זייט, און אלע נערעטיווס וואס ער האט געליינט אין וואכנשריפט/היימשטאט קען מען פארפאקן, אלע אראטארישע שמועסן אויפן האטליין קענען גיין אויף וואקאציע. און לאמיר זעהן וואס אונזערע גדולי ופוסקים מאורי הדורות וואס יעדע שאלה האבן זיי גוט אדורכגעטון און געפסקנ'ט האבן צו זאגן אין אונזער טעמע: איז בלומינגראוו א שטאט פאר זיך לכל ענין, אדער איז עס א חלק פון קרית יואל.
קונגראטאלאציעס!
אונז האבן דא אויך היינט ביים שיעור הרב עטוואס און הרב פופציגער וואס נייגן צו א אויער און ווילן מיטהאלטן, אפווענדן, מפריך זיין און ברענגען זייער דת של תורה. פיין.

[אשר]

ווען מען עפנט א חתם סופר, א דברי מלכיאל, און מען קוקט די הלכה.
קען מען אביסל געבן צו פארשטיין די הבנה פון די רבני העיר פארוואס זיי באטראכטן עס אלץ א גענצליך באזונדערע שטאט
פארוואס בלומינגראוו קען און מעג זיין זעלבסטשטענדיג, און פארוואס דער אלטער צענטער קען נישט כופה זיין קיין בעלות.


אינעם חתם סופר שטייט קלאר אז ס'איז א שותפות פון יושר, נישט קיין כפיי' פון רוב
דער חתם סופר רעדט פון א מציאות פון "דארפישע אידן" וואס וואוינען ארום א שטאט
צו קענען מדמה זיין דעם חתם סופר צו אונזער פאל, און ארויסהאבן במה דברים אמורים דארף מען קודם פארשטיין דעם ריזיגן חילוק אין מציאות
בלומינגראוו הייסט היינט א "דארף"?
בלומינגראוו איז א שטאט פון הונדערטער משפחות, זיי קומען דען אריין קיין קרית יואל דריי טעג א יאר אויף ימים נוראים ווייל זיי האבן נישט קיין אייגענע שול?
פארקערט, בלומינגראוו איז פול מיט אייגענע בתי מדרשים, אייגענע מקוואות, אייגענע דיינים אייגענע חלוקה פאר יו''ט פאר עניי העיר
א "עיר ואם בישראל" פאר זיך אליין!

אבער אפילו אויב איינער וועט זיך עקשנ'ען אז בלומינגראוו האט א דין פון א "דארף",
קוק וואס דער הייליגער חתם סופר פסק'נט:
"די קהילה איז נישט קיין ביזנעס ואיש כל הישר בעיניו יעשה."

דער חתם סופר שרייט חי וקים, א שטאט קען נישט נוצן איר כח פון "מיר זענען דער רוב"
צו טשעפען די מינדערהייט פינעם דארף
דער חתם סופר מאכט א פונקטליכן חשבון, מ'רעכנט אראפ די קליינע שטייערן, מ'מעסט עס לויט יושר
דאס מיינט, אז די הנהגה אינעם גרויסן שטאט קען נישט פשוט באשליסן "עטס אלע באלאנגטס צו אונז און מיר וועלן אייך מאכן די פרייזן און די תקנות ווי אזוי מיר ווילן
ווייל אונז זעמיר די 'מאמע שטאט'
הלכה פאדערט יושר און פולע אנערקענונג מיט די איינוואוינער פון די נייע געגנט

מען טאר נישט טשעפן פרנסות:
די חתם סופר'ס שארפע ווערטער אז מ'טאר נישט ברענגען נייע מענטשן אדער פריווילעגיעס
וואס טשעפענען די פרנסה אדער וואוינונגען פון די לאקאלע
דאס איז א געוואלדיגער יסוד!
ווען בלומינגראוו בויט זיך אויף אלס אן אייגענער מוניציפאלער קערפערשאפט, מיט אייגענע געזעצן וואס שיצט די איינוואוינער און זייערע נכסים
קען נישט די שכנות'דיגע שטאט פרובירן ארויפצוצווינגען זאכן (ווי פאליטישע איינגעלעגנהייטן אדער טעקס רעגולאציעס)
וואס שטערט די וואוינונגען אדער די רעכטן פון די בלומינגראווער תושבים.

די דברי מלכיאל איז זייער קלאר צוברעכן א מוסד אדער בויען א נייעם כלי?
דער דברי מלכיאל ברענגט ארויס דעם יסוד פון "קלקול הרבים"
אז אויב א ציבור האט אינאיינעם אויפגענומען א שוחט אדער א רב, קען איין חלק נישט פלוצלינג זיך אפטיילן, ווייל דערמיט לאזן זיי איבער די אנדערע אין א מיינוס
דער שוחט וועט הונגערן, און די איבערגעבליבענע וועלן נישט קענען אליין דעקן די קאסטן.

יעצט לאמיר דאס צולייגן אויף אונזער שמועס,

איז דא א "קלקול הרבים" פאר קרית יואל?
קרית יואל איז א שטאט פון בלי עין הרע צענדליגע טויזנטער איינוואוינער
אויב די נייע שטאט בלומינגראוו שטעלט זיך אויף אירע אייגענע פיס מיט אן אייגענער קהילה,
רבנים און דיינים פאלט דען קרית יואל איין?
גייט דען עפעס א שוחט, אדער א מוסד אין קרית יואל צובראכן ווערן דערפון?
אבסאלוט נישט! די שטאט איז אדיר וחזק.
דער דברי מלכיאל'ס גאנצער איסור פון זיך אפטיילן איז געבויט אויף היזק פונעם ציבור דא איז נישטא קיין שום היזק; עס איז פשוט הרחבת גבולי הקדושה!
עס ווערט נאר א קאנקורענץ פון וואס טויזענטער אידן זענען נהנה

קיינער האט זיך נישט משעבד געווען: ווען אידן קויפן א דירה און מופן ארויס פון קרית יואל קיין בלומינגראוו,
איז עס דאך מיטן חשבון אז זיי בויען א נייע שטאט. זיי זענען א נייע ענטיטי
עס איז נישט א חלק פון די תושבי קרית יואל וואס מאכן פלוצלינג א מרידה אינמיטן שטאט
עס איז א גרופע מענטשן וואס זענען כדת וכדין ארויסגעגאנגען פונעם "גליל המשותף" כדי צו גרינדן א נייעם ישוב.

מען זעט מען איין קלארע זאך, די הלכה באשיצט דעם 'יושר' און היט אויס פון 'היזק'.
בלומינגראוו איז נישט קיין דארף וואס איז אנגעוויזן אויף די חסדים פון קרית יואל צו האבן ווי צו הערן שופר,
און דעריבער קען קרית יואל זיי נישט טעקסירן אדער קאנטראלירן אלס תלויים בהם
צווייטנס, בלומינגראוו'ס אויפבויען זיך ווי א זעלבסטשטענדיגע קהילה ברענגט נישט קיין שום פינאנציעלע חורבן פאר די מאמע-שטאט קרית יואל, וואס פארלאנגט אז מ'זאל עס אסר'ן.

אדרבה, דער חתם סופר ווארנט קלאר אז די שטארקע שטאט טאר נישט ניצן איר מאכט צו באעוולען און צונעמען די רעכטן פון די דארפישע
צו כופה זיין פאר די בלומינגראווער אז זיי זענען אייביג משועבד צו א פריערדיגן צענטער – אן פאקטישע סברות פון היזק –
דאס איז קעגן דעם הבנה פון יושר פונעם חתם סופר''

דאס אלעס אן אריינגיין אין קיין וויכיחים בארירט נישט קיין כי הוא זה די נושא פון די הערשאפט פונעם מרא דאתרא און מנהג המקום וואס נאר אויף דעם איז דא דער שמועס קאנצעטרירט און פרוביר ביטע נישט צו אינוואלוון קיין זייטיגע פרטים ווי שטייערן פרנסה וכו וכו

ביטע קלאר דיר עטוואס אויס, אויב איינע פון די פוסקים וועט יא אריינשטעלן טעקסעס און פרנסות אלץ א תנאי פאר א אייגענע שטאט, וועט מען עס נישט קענען דערמאנען אדער נוצן?

[עטוואס]

מענטשן פרעגן ווי די מקור אין שו''ע אויף די נושא
די ערשטע איז דער סימן אין שו''ע חו''מ

► Show Spoiler

כופין בני העיר זה את זה (אפי' מיעוט כופין את המרובין) (רבי ירוחם נל"א ח"ו) לעשות חומה דלתים ובריח לעיר ולבנות להם בית הכנסת ולקנות ספר תורה נביאים וכתובים כדי שיקרא בהם כל מי שירצה מן הצבור:

הגה: וה"ה לכל צרכי העיר וע' בא"ח סי' נ"ה דין שכירות חזן לבני העיר גם סי' נ"ג שם וכופין בני העיר זה את זה להכניס אורחים ולחלק להם צדקה וליתן בתוך כיס של צדקה (מרדכי פ"ק דב"ב ותשובת מיימוני ספר קנין סי' נ"ט) וע"ל סי' ד' וסי' ז' בני העיר שיש להם דין עם יחיד אם יכולים לדונו ואם נקראים מוחזקין דין שכירות למניין ע' בא"ח סוף סי' נ"ה ועל הוצאות שהוציאו לבער מסור כל הדרים בעיר חייבים ליתן לזה (הרא"ש בתשובה כלל ו' סי' כ"א כ"ז וכפול לקמן סי' שפ"ח) כל צרכי ציבור שאינן יכולין להשוות עצמן יש להושיב כל בע"ב הנותנים מס ויקבלו עליהם שכל אחד יאמר דעתו לשם שמים וילכו אחר הרוב ואם המיעוט ימאנו הרוב יכולין לכוף אותן אפילו בדיני עכו"ם ולהוציא ממון על זה והם צריכין לתת חלקם והמסרב מלומר דעתו ע"פ החרם בטילה דעתו ואזלי' בתר רוב הנשארים האומרים דעתן (תשו' מוהר"ם ספר קנין סי' כ"ז והגמי"י פי"א דתפלה) וע' בי"ד סי' רנ"ו אימת חייב ליתן לכיס של צדקה:
סעיף ב
מי שיש לו חצר בעיר אחרת בני העיר משעבדים אותו לחפור עמהן בורות שיחין ומערות ואמת המים אבל בשאר כל הדברים אין משעבדים אותו וכל הדר בעיר י"ב חדשים או שקנה בה בית דירה נותן עם בני העיר בכל הדברים הצריכים לתיקון החומה ודלתות ושכר הפרשים והשומרים את המדינה וכיוצא בדברים אלו ששומרים העיר:

הגה: ודוקא בסתם אבל אם ידענו שרוצה לקבוע בעיר מיד הוי כאנשי העיר וי"א דאם שכר בית דירה כל ששכרה לי"ב חדש הוי כאנשי העיר מיד (ריב"ש סי' תע"ה) וי"א דבעינן קנה דוקא להשתקע (מרדכי פ"ק דב"ב) ויש אומרים אפי' לגור ולכ"ע אם נפל לו בית בירושה או במתנה אינו כלום (ריב"ש סי' תי"ד וקל"ב) מיהו אם יש מנהג הולכין אחריו וי"א דכל זה במס קצוב אבל כשאינו קצוב מיד כששוכר בית חייב ליתן גם הוא דעושה עין כמו שאר בני העיר ואיכא למימר דמתרבה המס בשבילו (מוהר"ם מירזבו"רק ותוס' ומרדכי והרא"ש) ויש חולקין (נ"י פ' חזקת) והא דמהני אם דר שם י"ב חדש היינו שנתעכב שם שלא מחמת אונס אבל אם נתעכב שם מחמת אונס כגון שחלה או כדומה לזה לא ומיהו אם הרויח שם צריך לתת מס לפי ענין ההרוחה כמו שנתבאר לעיל סי קנ"ו (מהרי"ו סי' ק"ו) מי ששהה בעיר שנים רבות ולא תבעו ממנו מס לא הוי מחילה ולכשיתבעו ממנו צריך לתת למפרע (מהר"מ מירזבורק) כל מס שהושם על בני העיר אין אדם יכול לפטור עצמו ממנו בצאתו העיר אחר שהושם המס (מרדכי פ' השותפין בשם הר"י) ואפי' אחר שנתנו לשר חלקם אם השר כופר צריכין לחזור וליתן (הגהות מרדכי פ' הנ"ל) ואם יש להם חילוקים עם בני העיר צריכין לחזור למקומם ולדון עמהם (מהרי"ק שורש ב') ואם נהגו בענין אחר הכל כפי המנהג (תרומת הדשן סי' שמ"ב):

ווידער בלויז דיני ממונות אנגעלענהייטן עס איז אינגאנצן נישט נוגע צום ענין

סעיף ג
כשגובין מאנשי העיר לבנות החומה גובין לפי קירוב הבתים לחומה כל הסמוך לחומה נותן יותר וי"א שגובין לפי הממון ואחר שחלקו לפי הממון גובין ג"כ איזה בית קרוב לחומה הוא פורע יותר כיצד ב' בתים שוים בקירוב זה בזה ויש בהן ממון בשוה פורעים בשוה ואם יש בית קרוב לחומה ואין בו ממון ואחד רחוק ויש בו ממון אין גובין מהקרוב כלום כיון שאין לו על מה לחוש:

הגה: כל מה שגובין לפי הממון הולכין אחר רוב הממון והעשירים שהם מיעוט נפשות הם חשובים רוב בענין זה ולכן פסק מהרא"י (ת"ה סי' שמ"ד) על ה' אנשים בעיר אחת ומהן ב' אחין תקיפין ועשירים ורוצים שהם יבררו שנים שיש שייכות להן שהדין עמהם
ואם שני בתים יש בהם ממון בשוה וא' רחוק וא' קרוב הקרוב יתן יותר מהרחוק ודוקא כשיש שלום בארץ ואיכא אימת מלכות אבל בזמן שיש מלחמה והמלכים מתגרים זה בזה לא איכפת לן בקירוב בתים כלל ואין גובין אלא לפי שבח הממון ואם באים על עסקי נפשות גובים אף לפי שבח נפשות החצי לפי שבח ממון והחצי לפי נפשות והאי שבח ממון דוקא ממון דמיטלטל:

הגה: וכן אם טעו חבורה ההולכת במדבר ואיכא סכנת נפשות גובין לפי הנפשות (תוס' ומרדכי והרא"ש פ"ק דב"ב) וכל מה שמעלילין עובדי כוכבים על ישראל שמדות ואפי' מענין אותו ביסורין י"א דגובין לפי הממון של ישראל (הרא"ש) ויש חולקין וסבירא להו דכל שיש בו סכנת נפשות ואפי' רק ציוו שלא למכור לחם ליהודים או אסרו השחיטה וכדומה גובין לפי נפשות (תשו' רשב"א סי' אלף צ"א)
ולי נראה דדנין בזה לפי ענין הנראה לדיינים שומרי העיר ששומרין בעצמן בלילות ונתפשרו עם המושל לתת קצבה לשנה גובין לפי ממון אע"פ שמתחלה הוצרכו לשמור בשוה (מרדכי פ"ק דב"ב) ודוקא בכה"ג אבל אם העכו"ם עדיין שומרים והיהודים שוכרים שנים או שלשה לשמור במקומן עדיין אקרקפתא דגברא מונח וגובין בשוה הן דל הן עשיר (ת"ה סי' קמ"ה) וכשגובין לפי ממון אין חילוק בין ממון שלו או ממון אחרים שעסק בהן ואפי' נהגו שלא ליתן מהם יכולים לשנות ולקצוב ליתן מהם מכאן והלאה (מרדכי פ' השותפין) וי"ח וסבירא להו דא"צ ליתן ממון אחרים ואם מתייראין שעושין להם עין יגידו למלך (מרדכי פ' הגוזל בתרא בשם ר"ת)
והמנהג כסברא הראשונה ומי שיש לו בידו עיסקא זה פטרו וגובה מהם חלקו שנתמעט -- צריך לשלם להם חלקו שהטיל עליהם.
אבל אם מעצמו פטרו -- אע"פ שהטיל חלקו על שאר בני העיר -- פטור.


הגה: הא דאדם בטל חייב במס היינו כשדר בעיר, אבל מי שבא דרך מקרה בעיר אינו חייב כלום מאחר שאינו מרויח בה (ת"ה הנ"ל). וכל זה שפטרוהו קודם שקבעו המס אבל אם קבעו המס על בני העיר ואח"כ פטרו אדם בטל -- חייב ליתן חלקו (ב"י בשם נ"י שם). מי שמחל לו השר חלקו במסים -- אם בא ע"י בקשתו -- צריך ליתן להקהל חלקו, ואם פטרו מעצמו -- הרי הוא שלו לבד (אשר"י פרק הגוזל בתרא ות"ה סי' שמ"א). וי"א שקודם שנתפשרו עם השר אין כח ביד השר לפטור א' מהן או להקל על אחד ולהכביד על אחרים או להפרידן זה מזה, אבל אם כבר נתפשרו עם השר ומחל אח"כ לאחד חלקו אפי' ע"י בקשתו -- הוא שלו וא"צ ליתן להקהל (הרשב"א סי' תתמ"א ומהרי"ו סי' ל"ח ומרדכי פ' הגוזל בתרא שתי הדעות). ומי שפטרו המלך או השר ממסים וארנוניות -- מ"מ משאר צרכי העיר לא פטרו וחייב ליתן לכל צרכי העיר (תשו' רשב"א סי' תרמ"ד). יחיד שנותן חק למלך אפ"ה צריך ליתן עם הקהל (ריב"ש סי' קל"ב). הקהל שותפין זה עם זה במסים הקצובים אבל בעלילות -- אין שותפין, ואם המושל מעליל על קצתן -- אין האחרים חייבים ליתן. אפי' העליל תחילה על כולן וברחו קצתן או נפטרו בחכמתן -- פטורים (תשו' מיימוני דקנין סי' א' ותשובת רשב"א אלף צ"ט). וע' לעיל סי' קכ"ח. ואם בא עלילה על עיר אחת כל הקהילות אשר יש לחוש שגם עליהם יעבור חייבין ליתן לזה (מהרי"ק שורש ד'). ובמס שאינו קצוב יכול המלך או המושל להפריד או לחבר הנותנין כפי מה שירצה (ת"ה סי' שמ"א) ואין רשות לאיזה יחיד או קהל לגרום עם המלך לחבר לאיזה קהל או להפרידן אם הדבר מזיק לאחרים. ואם עשו יש להם דין מסור. אך רשאין לומר אנחנו מועטים או כדומה לזה והמלך יעשה מה שירצה (שם ושם). ובני המדינה שהיו שותפין בנתינת מסים ואח"כ נתן המלך קצת המדינה לבנו, אם המס בא ליד בן המלך נתפרדו זה מזה ואם המס בא עדיין ליד המלך השותפות קיים כמו בראשונה (מרדכי פרק הנ"ל). מי שתפסו השר והוצרך לתת לו ממון הרבה וע"י כך פטרו ממסים -- פטור לתת עם הקהל. אבל אם עובד לשר וע"י כך פטרו -- חייב וכמו שנתבאר (מהר"מ מריזבורק). יש אומרים שאם הוצרכו להוציא הוצאות שיעזור להם השר עם שטרי חובותיהן אותן שאינם נושאין ונותנין בשטרות אין חייבין ליתן לזה (הרא"ש כלל ו' סי' ט'). וע' לעיל סוף סעיף ג' סימן זה. קהל שפטרו א' ממסים פטור וכל דברי הקהל אינן צריכין קנין. מיהו יכולין למימר שלא פטרוהו רק לשנה (הרא"ש כלל ו'). וע' לקמן סוף סימן רנ"א מדיני תקנות קהל.
ובני העיר נמצא בתקנות קדומות שלא להוציא טלית או ספר מבית הכנסת בלי רשות בעלים.

ומי שאינו נושא בעול עם הציבור יכול להכריח אחרים אבל לא יהיה גבאי (כל בו סי' קי"ו

[פופציגער]

ווער זאגט אז קרית יואל איז נישט געבינדען צו א ווילעזש?
דיין מיינונג אדער האסט א מקור?

בעיסיק היסטאריע... דער רבי זי"ע האט געגרינדעט קרית יואל. אגרי?

בשעתו איז נישט געווען קיין ווילעדזש, און אויך האבן געוויסע מענטשן געוואוינט גאר ווייט פונעם צענטער. אגרי?

סא וואס איז בכלל דער נושא?

אלעס אגריט צו דיר אויף דעם עבר ביים בויען דעם שטאט.
יעצט למעשה היינט תשפ"ו ווען עס איז יא א אזא מציאות פון א ווילעזש, קען דאך זיין א סברא אז היינט צוטאגס זאל עס יא זיין תלוי אין דעם. אגרי?

וויאזוי ווערט אזא טויש?... דער רבי האט געגרינדעט דעם שטאט, נישט געבינדן צו א ווילעדזש. פינטל און אהאלב.

פארוואס, ווען, און וויאזוי, ווערט אזא מציאות געטוישט?

דו ביסט דער מוציא מחברו, נו הייב אן ברענגען סברות...

אויב אויף איז די ווילעדזש געווען א טעכנישע זאך זיך צו ספראווען מיט אישוס, און אגב, אפילו בשעתו ביים גרינדן די ווילעדזש האט מען נישט אריינגענומען אלע הייזער וואס האבן דאן געהייסן קרית יואל - דאכט זיך.

[אשר]

מענטשן פרעגן ווי די מקור אין שו''ע אויף די נושא
די ערשטע איז דער סימן אין שו''ע חו''מ

► Show Spoiler

כופין בני העיר זה את זה (אפי' מיעוט כופין את המרובין) (רבי ירוחם נל"א ח"ו) לעשות חומה דלתים ובריח לעיר ולבנות להם בית הכנסת ולקנות ספר תורה נביאים וכתובים כדי שיקרא בהם כל מי שירצה מן הצבור:

הגה: וה"ה לכל צרכי העיר וע' בא"ח סי' נ"ה דין שכירות חזן לבני העיר גם סי' נ"ג שם וכופין בני העיר זה את זה להכניס אורחים ולחלק להם צדקה וליתן בתוך כיס של צדקה (מרדכי פ"ק דב"ב ותשובת מיימוני ספר קנין סי' נ"ט) וע"ל סי' ד' וסי' ז' בני העיר שיש להם דין עם יחיד אם יכולים לדונו ואם נקראים מוחזקין דין שכירות למניין ע' בא"ח סוף סי' נ"ה ועל הוצאות שהוציאו לבער מסור כל הדרים בעיר חייבים ליתן לזה (הרא"ש בתשובה כלל ו' סי' כ"א כ"ז וכפול לקמן סי' שפ"ח) כל צרכי ציבור שאינן יכולין להשוות עצמן יש להושיב כל בע"ב הנותנים מס ויקבלו עליהם שכל אחד יאמר דעתו לשם שמים וילכו אחר הרוב ואם המיעוט ימאנו הרוב יכולין לכוף אותן אפילו בדיני עכו"ם ולהוציא ממון על זה והם צריכין לתת חלקם והמסרב מלומר דעתו ע"פ החרם בטילה דעתו ואזלי' בתר רוב הנשארים האומרים דעתן (תשו' מוהר"ם ספר קנין סי' כ"ז והגמי"י פי"א דתפלה) וע' בי"ד סי' רנ"ו אימת חייב ליתן לכיס של צדקה:
סעיף ב
מי שיש לו חצר בעיר אחרת בני העיר משעבדים אותו לחפור עמהן בורות שיחין ומערות ואמת המים אבל בשאר כל הדברים אין משעבדים אותו וכל הדר בעיר י"ב חדשים או שקנה בה בית דירה נותן עם בני העיר בכל הדברים הצריכים לתיקון החומה ודלתות ושכר הפרשים והשומרים את המדינה וכיוצא בדברים אלו ששומרים העיר:

הגה: ודוקא בסתם אבל אם ידענו שרוצה לקבוע בעיר מיד הוי כאנשי העיר וי"א דאם שכר בית דירה כל ששכרה לי"ב חדש הוי כאנשי העיר מיד (ריב"ש סי' תע"ה) וי"א דבעינן קנה דוקא להשתקע (מרדכי פ"ק דב"ב) ויש אומרים אפי' לגור ולכ"ע אם נפל לו בית בירושה או במתנה אינו כלום (ריב"ש סי' תי"ד וקל"ב) מיהו אם יש מנהג הולכין אחריו וי"א דכל זה במס קצוב אבל כשאינו קצוב מיד כששוכר בית חייב ליתן גם הוא דעושה עין כמו שאר בני העיר ואיכא למימר דמתרבה המס בשבילו (מוהר"ם מירזבו"רק ותוס' ומרדכי והרא"ש) ויש חולקין (נ"י פ' חזקת) והא דמהני אם דר שם י"ב חדש היינו שנתעכב שם שלא מחמת אונס אבל אם נתעכב שם מחמת אונס כגון שחלה או כדומה לזה לא ומיהו אם הרויח שם צריך לתת מס לפי ענין ההרוחה כמו שנתבאר לעיל סי קנ"ו (מהרי"ו סי' ק"ו) מי ששהה בעיר שנים רבות ולא תבעו ממנו מס לא הוי מחילה ולכשיתבעו ממנו צריך לתת למפרע (מהר"מ מירזבורק) כל מס שהושם על בני העיר אין אדם יכול לפטור עצמו ממנו בצאתו העיר אחר שהושם המס (מרדכי פ' השותפין בשם הר"י) ואפי' אחר שנתנו לשר חלקם אם השר כופר צריכין לחזור וליתן (הגהות מרדכי פ' הנ"ל) ואם יש להם חילוקים עם בני העיר צריכין לחזור למקומם ולדון עמהם (מהרי"ק שורש ב') ואם נהגו בענין אחר הכל כפי המנהג (תרומת הדשן סי' שמ"ב):

ווידער בלויז דיני ממונות אנגעלענהייטן עס איז אינגאנצן נישט נוגע צום ענין

סעיף ג
כשגובין מאנשי העיר לבנות החומה גובין לפי קירוב הבתים לחומה כל הסמוך לחומה נותן יותר וי"א שגובין לפי הממון ואחר שחלקו לפי הממון גובין ג"כ איזה בית קרוב לחומה הוא פורע יותר כיצד ב' בתים שוים בקירוב זה בזה ויש בהן ממון בשוה פורעים בשוה ואם יש בית קרוב לחומה ואין בו ממון ואחד רחוק ויש בו ממון אין גובין מהקרוב כלום כיון שאין לו על מה לחוש:

הגה: כל מה שגובין לפי הממון הולכין אחר רוב הממון והעשירים שהם מיעוט נפשות הם חשובים רוב בענין זה ולכן פסק מהרא"י (ת"ה סי' שמ"ד) על ה' אנשים בעיר אחת ומהן ב' אחין תקיפין ועשירים ורוצים שהם יבררו שנים שיש שייכות להן שהדין עמהם
ואם שני בתים יש בהם ממון בשוה וא' רחוק וא' קרוב הקרוב יתן יותר מהרחוק ודוקא כשיש שלום בארץ ואיכא אימת מלכות אבל בזמן שיש מלחמה והמלכים מתגרים זה בזה לא איכפת לן בקירוב בתים כלל ואין גובין אלא לפי שבח הממון ואם באים על עסקי נפשות גובים אף לפי שבח נפשות החצי לפי שבח ממון והחצי לפי נפשות והאי שבח ממון דוקא ממון דמיטלטל:

הגה: וכן אם טעו חבורה ההולכת במדבר ואיכא סכנת נפשות גובין לפי הנפשות (תוס' ומרדכי והרא"ש פ"ק דב"ב) וכל מה שמעלילין עובדי כוכבים על ישראל שמדות ואפי' מענין אותו ביסורין י"א דגובין לפי הממון של ישראל (הרא"ש) ויש חולקין וסבירא להו דכל שיש בו סכנת נפשות ואפי' רק ציוו שלא למכור לחם ליהודים או אסרו השחיטה וכדומה גובין לפי נפשות (תשו' רשב"א סי' אלף צ"א)
ולי נראה דדנין בזה לפי ענין הנראה לדיינים שומרי העיר ששומרין בעצמן בלילות ונתפשרו עם המושל לתת קצבה לשנה גובין לפי ממון אע"פ שמתחלה הוצרכו לשמור בשוה (מרדכי פ"ק דב"ב) ודוקא בכה"ג אבל אם העכו"ם עדיין שומרים והיהודים שוכרים שנים או שלשה לשמור במקומן עדיין אקרקפתא דגברא מונח וגובין בשוה הן דל הן עשיר (ת"ה סי' קמ"ה) וכשגובין לפי ממון אין חילוק בין ממון שלו או ממון אחרים שעסק בהן ואפי' נהגו שלא ליתן מהם יכולים לשנות ולקצוב ליתן מהם מכאן והלאה (מרדכי פ' השותפין) וי"ח וסבירא להו דא"צ ליתן ממון אחרים ואם מתייראין שעושין להם עין יגידו למלך (מרדכי פ' הגוזל בתרא בשם ר"ת)
והמנהג כסברא הראשונה ומי שיש לו בידו עיסקא זה פטרו וגובה מהם חלקו שנתמעט -- צריך לשלם להם חלקו שהטיל עליהם.
אבל אם מעצמו פטרו -- אע"פ שהטיל חלקו על שאר בני העיר -- פטור.


הגה: הא דאדם בטל חייב במס היינו כשדר בעיר, אבל מי שבא דרך מקרה בעיר אינו חייב כלום מאחר שאינו מרויח בה (ת"ה הנ"ל). וכל זה שפטרוהו קודם שקבעו המס אבל אם קבעו המס על בני העיר ואח"כ פטרו אדם בטל -- חייב ליתן חלקו (ב"י בשם נ"י שם). מי שמחל לו השר חלקו במסים -- אם בא ע"י בקשתו -- צריך ליתן להקהל חלקו, ואם פטרו מעצמו -- הרי הוא שלו לבד (אשר"י פרק הגוזל בתרא ות"ה סי' שמ"א). וי"א שקודם שנתפשרו עם השר אין כח ביד השר לפטור א' מהן או להקל על אחד ולהכביד על אחרים או להפרידן זה מזה, אבל אם כבר נתפשרו עם השר ומחל אח"כ לאחד חלקו אפי' ע"י בקשתו -- הוא שלו וא"צ ליתן להקהל (הרשב"א סי' תתמ"א ומהרי"ו סי' ל"ח ומרדכי פ' הגוזל בתרא שתי הדעות). ומי שפטרו המלך או השר ממסים וארנוניות -- מ"מ משאר צרכי העיר לא פטרו וחייב ליתן לכל צרכי העיר (תשו' רשב"א סי' תרמ"ד). יחיד שנותן חק למלך אפ"ה צריך ליתן עם הקהל (ריב"ש סי' קל"ב). הקהל שותפין זה עם זה במסים הקצובים אבל בעלילות -- אין שותפין, ואם המושל מעליל על קצתן -- אין האחרים חייבים ליתן. אפי' העליל תחילה על כולן וברחו קצתן או נפטרו בחכמתן -- פטורים (תשו' מיימוני דקנין סי' א' ותשובת רשב"א אלף צ"ט). וע' לעיל סי' קכ"ח. ואם בא עלילה על עיר אחת כל הקהילות אשר יש לחוש שגם עליהם יעבור חייבין ליתן לזה (מהרי"ק שורש ד'). ובמס שאינו קצוב יכול המלך או המושל להפריד או לחבר הנותנין כפי מה שירצה (ת"ה סי' שמ"א) ואין רשות לאיזה יחיד או קהל לגרום עם המלך לחבר לאיזה קהל או להפרידן אם הדבר מזיק לאחרים. ואם עשו יש להם דין מסור. אך רשאין לומר אנחנו מועטים או כדומה לזה והמלך יעשה מה שירצה (שם ושם). ובני המדינה שהיו שותפין בנתינת מסים ואח"כ נתן המלך קצת המדינה לבנו, אם המס בא ליד בן המלך נתפרדו זה מזה ואם המס בא עדיין ליד המלך השותפות קיים כמו בראשונה (מרדכי פרק הנ"ל). מי שתפסו השר והוצרך לתת לו ממון הרבה וע"י כך פטרו ממסים -- פטור לתת עם הקהל. אבל אם עובד לשר וע"י כך פטרו -- חייב וכמו שנתבאר (מהר"מ מריזבורק). יש אומרים שאם הוצרכו להוציא הוצאות שיעזור להם השר עם שטרי חובותיהן אותן שאינם נושאין ונותנין בשטרות אין חייבין ליתן לזה (הרא"ש כלל ו' סי' ט'). וע' לעיל סוף סעיף ג' סימן זה. קהל שפטרו א' ממסים פטור וכל דברי הקהל אינן צריכין קנין. מיהו יכולין למימר שלא פטרוהו רק לשנה (הרא"ש כלל ו'). וע' לקמן סוף סימן רנ"א מדיני תקנות קהל.
ובני העיר נמצא בתקנות קדומות שלא להוציא טלית או ספר מבית הכנסת בלי רשות בעלים.

ומי שאינו נושא בעול עם הציבור יכול להכריח אחרים אבל לא יהיה גבאי (כל בו סי' קי"ו

פארוואס איז דאס דער מקור? ווי רעדט מען דא פון איין שטאט/ שטעטל נעבן א אנדערע שטאט/ שטעטל?

[עטוואס]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

אויך געקלערט צו נעמען דעם המהלך אבער נאר נאך וואס מווערט פערטיג מיט גלילות פשוט ווייל יענץ איז א שטערקערע בא בטענה משא"כ דאס וועט זיין אביסל מער לופטיג צו טעענען סגייט מער גיין יא ניין יא ניין יא ניין...

[עטוואס]

איר ווייסט וואס איך וועל אייך זאגן? כ'האב עס שוין געשריבן, און כ'וועל עס שרייבן נאכאמאל:

ווען די נושא איז פאליטיק, טעקסעס, וכדו' זיי ווילן מאכן שבת פאר זיך בגשמיות זענט איר מעגליך גערעכט, אבער ווען די עומדים בראש הייבן אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות קעגן די גייסט פונעם שטאט, דאס איז די נושא דא, און דאס זענען די הזיקות וואס זיי קענען אנזייען פאר די גרויסע שטאט!

בוודאי, על זה גופא אנו דנין צו מען הויבט אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות אדער נישט. בשעת די רבני העיר שליט"א שרייען, אונז האבן א עינא פקיחא אויף יעדע ריר און די הנהלת העיר איז דן מיט אונז אויף יעדן מציאות, מיר זענען אויך תלמידי רבינו זי"ע און ווייסן וואס איז וויכטיג פאר אונזער שטאט, און ביטע נעמט קעיר פון אייער שמוץ און לאזט אונז במנוחה, קומען שלעכטע מענטשן און דרייען א קאפ פאר רבינו שליט"א צו אנהויבן א מערכה מיט א שכנות'דיגע שטאט, צו קענען ווייזן פאר די גאנצע וועלט אז די זינלאזע מהלך פון מאכן רבינו שליט"א אויסזעהן פאר די וועלט פאר א געמיינער בעל מדות וואס וויל יעדן צוקוועטשן, צו עס האט עפס מיט אים צו נישט, און מאכן דעם אנשטעל כאילו דער רבי זעלבסט דער רבן של ישראל לאזט נישט נאך אין זיינע עלטערע גאלדענע יארן פון דעם טעראר אין וואס מען האט אים אריינגעקוועטשט אלע יארן. דאס איז אונזער ווייטאג טאקע.

אהה פשוט דא פאר רבינו שליט"א'ס כבוד...

[אשר]

בעיסיק היסטאריע... דער רבי זי"ע האט געגרינדעט קרית יואל. אגרי?

בשעתו איז נישט געווען קיין ווילעדזש, און אויך האבן געוויסע מענטשן געוואוינט גאר ווייט פונעם צענטער. אגרי?

סא וואס איז בכלל דער נושא?

אלעס אגריט צו דיר אויף דעם עבר ביים בויען דעם שטאט.
יעצט למעשה היינט תשפ"ו ווען עס איז יא א אזא מציאות פון א ווילעזש, קען דאך זיין א סברא אז היינט צוטאגס זאל עס יא זיין תלוי אין דעם. אגרי?

וויאזוי ווערט אזא טויש?... דער רבי האט געגרינדעט דעם שטאט, נישט געבינדן צו א ווילעדזש. פינטל און אהאלב.

פארוואס, ווען, און וויאזוי, ווערט אזא מציאות געטוישט?

דו ביסט דער מוציא מחברו, נו הייב אן ברענגען סברות...

אויב אויף איז די ווילעדזש געווען א טעכנישע זאך זיך צו ספראווען מיט אישוס, און אגב, אפילו בשעתו ביים גרינדן די ווילעדזש האט מען נישט אריינגענומען אלע הייזער וואס האבן דאן געהייסן קרית יואל - דאכט זיך.

די ביזט געווארן אביסל צו פריה אויפגערעגט... איך האב דיר געפרעגט צו מען קען זאגן אזא סברא.
יעצט נאכאמאל צו מיין פראגע, איז מעגליך צו זאגן אזא סברא אז אויב היינט איז עס א וויליזש זאל עס זיין תלוי אין דעם? יא אדער ניין

[עטוואס]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

ווער זאגט אז קרית יואל איז נישט געבינדען צו א ווילעזש?
דיין מיינונג אדער האסט א מקור?

רוב פון דיינע תגובות זענען קליגער פון דעם...

[עטוואס]

פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות?
א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

פון קבלת התורה ביז ה'אלפים תשע''ו ווען אידן האבן אנגעהויבן קויפן הייזער אין ב''ג
האט זיך שוין געמאכט אזעלכע שאלות
ומשם תדרשנו

בכלל צו האבן א בליק אויף א תקנת העיר עי' מבי''ט פ''ד
א שטיקל תמצית

► Show Spoiler

תמצית פסק המבי"ט (חלק א', סימן פ"ד)
"עס איז א פשוט'ע זאך אין די הלכה, אז קיין שום מענטש אדער הנהגה פון א שטאט האבן נישט דעם כח ארויפצוצינגען אדער מאכן תקנות אויף אנדערע מענטשן, סיידן ווען דאס ווערט געטאן מיט די פולע צושטימונג און רצון פון דעם גאנצען ציבור אדער פונעם רוב
די תורה האט דאך קלאר געזאגט 'אחרי רבים להטות'
אפילו די 'טובי העיר' (די שטאט-פירער אדער די רבנים) האבן נאר א כח צו מאכן תקנות ווען דער עולם האט זיי איבערגעגעבן דעם כח, ווייל דעמאלט באטראכט מען זייער ווארט ווי דאס ווארט פונעם גאנצען רוב שטאט.
אבער אויב א מינדערהייט גרופע מאכט א תקנה אדער א חרם אן דעם דעת פונעם רוב, איז זייער גאנצע תקנה און חרם גארנישט ווערט (אינה כלום)
דער יסוד ארבעט אויך פארקערט
א קהילה ווערט געבויט אויף דעם רצון פון די תושבים זיך צו פאראייניגן פאר רוחניות'דיגע צילן (ווי תפילה, צדקה און כשרות)
ווען א נייער ציבור געפינט זיך אין אן ארט ווו זיי קענען און ווילן אליין שטעלן די אלע תקנות פאר זייערע איינוואוינער, פאלט אוועק דער פריערדיגער קאנטראקט
די 'טובי העיר' פונעם אלטן צענטער קענען נישט נוצן קיין שום כח אדער אלטע הסכמות צו קאנטראלירן א צווייטן ציבור וואס שטייט שוין אויף די אייגענע פיס, ווייל קהילה איז אן אינסטרומענט פאר יושר און פארן באדערפעניש פונעם לאקאלן ציבור, און נישט קיין פריוואטע בעלות אדער הערשאפט

קעי עפעס צום נושא, אבער הערט זיך אביסן פארדרייט און אומקלאר, נייע פלאץ.. אלטע פלאץ.. תקנות חרמות.. ביטע ברענג ארגינעל צו ווערן קלארער!

[אשר]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

ווער זאגט אז קרית יואל איז נישט געבינדען צו א ווילעזש?
דיין מיינונג אדער האסט א מקור?

רוב פון דיינע תגובות זענען קליגער פון דעם...

יזכר לך עתה אתמול אשר דיברת...
נעכטן נאכט ערשט האסטו מיר צוגעזאגט אז די גייסט דיר האלטן צום נקודה. שוין פארפארן.

[עטוואס]

דעי ווערטער אינעם חת''ס איז זייער יסודות'דיגע

"אין הרוב יכולין לגזול את המיעוט
ולא קבלו עליהם הקהל אלא למיגדר מילתא ותקנת הקהילה בשוה, אבל להטיל מס על יחידים שלא כדת – לא כל כמיניהו".
דער חתם סופר זאגט דא קלאר די הלכה'דיגן יסוד
דער כח פון א רוב צו מאכן תקנות עקזיסטירט נאר ווען די תקנה איז "בשוה"
גלייך און יושר'דיג פאר אלעמען.
אבער אויב דער רוב נוצט זיין פאליטישן אדער דעמאגראפישן כח צו מאכן תקנות אדער רעגולאציעס וואס וועלן דריקן אדער קאנטראלירן די מינדערהייט אין א צווייטן ארט (ווי ארויפצווינגען טעקס רעגולאציעס אדער פאליטישע בעלות אויף א צווייטען), הייסט דאס הלכה'דיג "גזל"
א קהל מאכט קען נישט נוצן איר גרויסקייט אלס א כלי צו אונטערדריקן די זעלבסטשטענדיגקייט פון א צווייטן

איינער דא צאלט געלט פאר קרית יואל?????