היסטאריע, דרכי הנהגה און דרך מלחמה קעגן השכלה, דורך גדולי אונגארן

[מסתמא]

אבער זיי כאטש מודה אז א רב וואס האט נישט מקבל געווען די מיהאלוביץ תקנות האט מען ענג געמאכט אין לשכה אזוי ווי כ'האב פריער מברר געווען. וא"כ ה"ה הגרע"ה וואלט געווען די זעלבע.

פיין, ווער האט ענג געמאכט? די אונטערלענדער השתלטות? מה זאת אומרת?

אגב, די אנהייב איז נישט געווען אזוי, עס איז הערשט שפעטער געווארן אזוי, אפשר נאך ר’ קאפל רייך? עס איז געווען שוין אינעם נעקסטן דור, די דור בעפארן קריג.

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

איך האב שוין געשריבן כמה וכמה פעמים: אויף די לשון התקנות מיהאלאוויץ, די שארפקייט און חומר הענין, האבן רוב תלמידי חת”ס נישט אינטערגעשריבן. צו מען האט עס אנגענומען? יא. די גאנצע דיון איז אויף די משקל, אויב איז דא מקום פאר אויסנאמען אדער עס איז איינס און די זעלבע מיט די חומר הענין פונעם טיילונג , דוגמת מבטל זיין להלכה א קידושין וואס א רעפארם ראביי מאכט (וואס מיר האלטן אזוי להלכה ולמעשה). ניין, די טיילונג איז נישט געמאכט געווארן פון יעדער וואס פארלעצט די תקנות מיהאלאוויץ. די טיילונג איז פון די רעפארם, די עוקרי השולחן ערוך, און פון די שטאטוסקווא. די טיילונג האט גארנישט מיט די מיהאלאוויץ תקנות. ויחי ההבדל

[שטיינער]

פיין, ווער האט ענג געמאכט? די אונטערלענדער השתלטות? מה זאת אומרת?

אגב, די אנהייב איז נישט געווען אזוי, עס איז הערשט שפעטער געווארן אזוי, אפשר נאך ר’ קאפל רייך? עס איז געווען שוין אינעם נעקסטן דור, די דור בעפארן קריג.

אפילו אנפאנג האט מען זיך נישט געהעריג גערעכנט מיט דעת רבנים דוגמת רע"ה ממילא האבן זיי נישט געוואלט אריינגיין.
הייני טעמא דהג"ר מרדכי עמרם הירש
הג"ר שמעון סידון
הרב יוסף ווייסע
הג"ר מאיר פערלס
ועוד רבים.

צום לשכה איז געווען נאך וואס האבן זיך נישט צוגעשטעלט כמו המחנה חיים והדברי ירמיה.
עי' הקרע שלא נתאחה פרק יח-יט

נו נו, אבער די רוב תלמידי החת”ס איז קלאר וואס זיי האבן געהאלטן אין יענע דור פונעם טיילונג. די רעכטע צד איז נאר געגאנגען ווייטער און ווייטער מיט יעדע דור עד כדי אזוי אומאפיציעל אויסשפייען גאנץ אויבערלאנד, ווייל סאיז לשיטתי שוואכער ווי מיר (הגם די טיאטערס פון היימישע קינדערלעך זענען געווען אין סיגוט און אין מונקאטש, נישט אין פרעסבורג אדער וויען-ילדי שיפפשוהל, אבער שוין)

נאך בדורו פונעם כת”ס האבן די חסידישע אונטערלענדער געהאקט אויפן כתב סופר אליינס אז ער איז א לינקער (פארן חטא פון גיין בדרך הממוצע שחינכו אביו און נישט גיין בדרך הקיצוניות של גאליציע), בלי”נ כהאב בדעה נאכצוברענגען מעשיות און מקורות, כמובן אלעס נאר פון היימישע מקורות!.

וואס כ'מיין ארויסצוברענגן איז אז הגרע"ה וואלט זיכער געווען פון רבני שטאטוסקווא ווען ער איז נאך אין אונגארן

[מסתמא]

וואס כ'מיין ארויסצוברענגן איז אז הגרע"ה וואלט זיכער געווען פון רבני שטאטוסקווא ווען ער איז נאך אין אונגארן

אין פאקט האט ער געמאכט די טיילונג אין בערלין, אתמהה

ער און ר’ שמשון רפאל הירש האבן געמאנט אן ארויסטריט בכל התוקף, ווי ווייט איך געדענק ליינען די בריוון.

[שטיינער]

אבער זיי כאטש מודה אז א רב וואס האט נישט מקבל געווען די מיהאלוביץ תקנות האט מען ענג געמאכט אין לשכה אזוי ווי כ'האב פריער מברר געווען. וא"כ ה"ה הגרע"ה וואלט געווען די זעלבע.

פיין, ווער האט ענג געמאכט? די אונטערלענדער השתלטות? מה זאת אומרת?

אגב, די אנהייב איז נישט געווען אזוי, עס איז הערשט שפעטער געווארן אזוי, אפשר נאך ר’ קאפל רייך? עס איז געווען שוין אינעם נעקסטן דור, די דור בעפארן קריג.

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

[שטיינער]

וואס כ'מיין ארויסצוברענגן איז אז הגרע"ה וואלט זיכער געווען פון רבני שטאטוסקווא ווען ער איז נאך אין אונגארן

אין פאקט האט ער געמאכט די טיילונג אין בערלין, אתמהה

ער און ר’ שמשון רפאל הירש האבן געמאנט אן ארויסטריט בכל התוקף, ווי ווייט איך געדענק ליינען די בריוון.

געמאכט א דייטשן טיילונג דהיינו געעפנט אן אנדערע קהילה.
נישט קיין אונגארישע טיילונג וואו יעדער מוז זיך צושטעלן און אויב נישט שליסט מען אויס פון כלל ישראל.
במציאות האט ער זיך בעיקר געשריבן מיט רבני שטאטוסקווא נאכן טיילונג.
וכן האט ער זיך געשריבן מיט דייטשע רבנים וואס זענען נישט מיטגעשטאנען מיטן טיילונג (ודלא כרש"ר הירש וואס האט זיך נישט געוואלט טרעפן מיט הג"ר מרדכי הורוויץ)

[שטיינער]

נאך א חילוק פון דייטשלאנד ביז אונגארן
אין אונגארן איז געווען א לשכה צו וואס מ'האט זיך געדארפט צושטעלן
משא"כ דייטשלאנד

[מסתמא]

פיין, ווער האט ענג געמאכט? די אונטערלענדער השתלטות? מה זאת אומרת?

אגב, די אנהייב איז נישט געווען אזוי, עס איז הערשט שפעטער געווארן אזוי, אפשר נאך ר’ קאפל רייך? עס איז געווען שוין אינעם נעקסטן דור, די דור בעפארן קריג.

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

בכלל, וואס מיינט דייטש? מיין עלטער זיידע האט גערעדט א אידישע דייטש, אלע אויבערלענדער האבן גערעדט א אידישע דייטש (אדער אונגאריש, ווי אונזערע אונטערלענדער באבעס). די דיון עכט איז געווען בנוגע הויך-דויטש נישט סתם די דזשארגאן אידיש דייטש.

נאכדעם איז דא נאך א נקודה, די אונגארישע גוים האבן געוואלט רעוואלטירן קעגן עסטרייך האבן זיי געוואלט האבן ווי א גרעסערע פאלק, זיי האבן זייער געשטיפט דערצו אז די רעפארם זאל איבערנעמען די זאך און מאכן פון די אידן מאדיארן. פראנץ יאזעף האט פאליטיש געוואלט האלטן די אידן פרום און דערמיט האלטן די אונגארישע פאלק אראפגעדריקט, דעריבער האט ער ערלויבט די טיילונג. אין אויבערלאנד-אונגארן איז אונגאריש געווען די נעעלאגישע שפראך, די נעעלאגן זענען געווען אונגארישע פאטריאטן. משא”כ דויטשיש איז געווען מער די אידישע שפראך, די ארטאדאקסן זענען געווען פייערדיגע שטיצער פון פראנץ יאזעף צוליב זיין ערלויבן די אטאדאקסישע טיילונג, אן אינטערעסאנטע פענאמענאן. הגם אינאמתן אריין האט מען גערעדט איבעראל אונגאריש אויכעט.

[ChatGPT]

פיין, ווער האט ענג געמאכט? די אונטערלענדער השתלטות? מה זאת אומרת?

אגב, די אנהייב איז נישט געווען אזוי, עס איז הערשט שפעטער געווארן אזוי, אפשר נאך ר’ קאפל רייך? עס איז געווען שוין אינעם נעקסטן דור, די דור בעפארן קריג.

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

שוין געשריבען אז מיט דעם איינעם סעיף האט מען זיך טאקע געמיטשעט. אבער דער מהר''ם שיק וועלכע איז געווען דער עומד בשער האט עס אנגענומען בחומר הדין.
אדרבא, אויב קענסטו מיר ברענגן איינער פון די גדולי אונגארן וועלכע האבן געשריבען אנדער ווי די מהר''ש

[שטיינער]

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

בכלל, וואס מיינט דייטש? מיין עלטער זיידע האט גערעדט א אידישע דייטש, אלע אויבערלענדער האבן גערעדט א אידישע דייטש (אדער אונגאריש, ווי אונזערע אונטערלענדער באבעס). די דיון עכט איז געווען בנוגע הויך-דויטש נישט סתם די דזשארגאן אידיש דייטש.

נאכדעם איז דא נאך א נקודה, די אונגארישע גוים האבן געוואלט רעוואלטירן קעגן עסטרייך האבן זיי געוואלט האבן ווי א גרעסערע פאלק, זיי האבן זייער געשטיפט דערצו אז די רעפארם זאל איבערנעמען די זאך און מאכן פון די אידן מאדיארן. פראנץ יאזעף האט פאליטיש געוואלט האלטן די אידן פרום און דערמיט האלטן די אונגארישע פאלק אראפגעדריקט, דעריבער האט ער ערלויבט די טיילונג. אין אויבערלאנד-אונגארן איז אונגאריש געווען די נעעלאגישע שפראך, די נעעלאגן זענען געווען אונגארישע פאטריאטן. משא”כ דויטשיש איז געווען מער די אידישע שפראך, די ארטאדאקסן זענען געווען פייערדיגע שטיצער פון פראנץ יאזעף צוליב זיין ערלויבן די אטאדאקסישע טיילונג. הגם אינאמתן אריין האט מען גערעדט איבעראל אונגאריש אויכעט.

אן אינטערעסאנטע פענאמענאן.

מ'רעדט פון הויך דייטש.
אונגאריש איז געקומען שפעטער נאכן רעוואלט
די רבנים וואס כ'האב אויסגערעכנט האבן גערעדט הויך דייטש אין הגר"ה קאלעמייער האט זייער לוחם געווען דערקעגן און געשריבן לשונות ווי נאר ר' הלל קנאה קען.
קוק תשובות בית הלל סימן לד וועגן פרעשבורג
סימן לה וועגן הג"ר אברהם גלאזנער פון קלויזנבורג

[מסתמא]

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

שוין געשריבען אז מיט דעם איינעם סעיף האט מען זיך טאקע געמיטשעט. אבער דער מהר''ם שיק וועלכע איז געווען דער עומד בשער האט עס אנגענומען בחומר הדין.
אדרבא, אויב קענסטו מיר ברענגן איינער פון די גדולי אונגארן וועלכע האבן געשריבען אנדער ווי די מהר''ש

אבער אפילו אזוי האט כת”ס נישט לוחם געווען אין פרעסבורג אופן מגיד (א ריזן תלמיד חכם וצדיק). די רוב האט עס למעשה קלאר מקבל געווען, אבער ווי איך זאג כסדר, די שליסל איז די משקל.

[ChatGPT]

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

בכלל, וואס מיינט דייטש? מיין עלטער זיידע האט גערעדט א אידישע דייטש, אלע אויבערלענדער האבן גערעדט א אידישע דייטש (אדער אונגאריש, ווי אונזערע אונטערלענדער באבעס). די דיון עכט איז געווען בנוגע הויך-דויטש נישט סתם די דזשארגאן אידיש דייטש.

כנראה איז די מהר''ם שיק דא דן איבער דיין ספק.

[שטיינער]

נישט ריכטיג. ביים טיילונג איז ביי רוב גדולי (ועסקני) אויבערלאנד אומאפציעל אנערקענט געווארן די תקנות מיהאלעוויץ אלס א חלק פון תקנות שומרי הדת.

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

שוין געשריבען אז מיט דעם איינעם סעיף האט מען זיך טאקע געמיטשעט. אבער דער מהר''ם שיק וועלכע איז געווען דער עומד בשער האט עס אנגענומען בחומר הדין.
אדרבא, אויב קענסטו מיר ברענגן איינער פון די גדולי אונגארן וועלכע האבן געשריבען אנדער ווי די מהר''ש

דער כתב סופר האט געטוהן "בפועל" אנדערש, אזוי אויך די אלע רבנים וואס כ'האב אויסגערעכנט.
אפי' דער מהר"ם שיק אינעם צוויטן תשובה מכת"י (געדרוקט אינעם נייעם מהר"ם שיק) נאך וואס דער שואל עקשנ'ט זיך שיקט ער אים פערגן דעם כתב סופר.
וואס דער כתב סופר האט געענטפערט פרובירט אייך אליין פארצושטעלן.

[שטיינער]

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

שוין געשריבען אז מיט דעם איינעם סעיף האט מען זיך טאקע געמיטשעט. אבער דער מהר''ם שיק וועלכע איז געווען דער עומד בשער האט עס אנגענומען בחומר הדין.
אדרבא, אויב קענסטו מיר ברענגן איינער פון די גדולי אונגארן וועלכע האבן געשריבען אנדער ווי די מהר''ש

אבער אפילו אזוי האט כת”ס נישט לוחם געווען אין פרעסבורג אופן מגיד (א ריזן תלמיד חכם וצדיק). די רוב האט עס למעשה קלאר מקבל געווען, אבער ווי איך זאג כסדר, די שליסל איז די משקל.

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

[מסתמא]

הייסט אז פרעשבורג איז נישט געווען ארטה' ווייל זיי האבן געהאט א דייטשן מגיד? וכן קלויזנבורג וואס דער רב האט געדרשנט דייטש? וכן קארצאג? וכן נאך אסאך אויבערלענדישע שטעט?

בכלל, וואס מיינט דייטש? מיין עלטער זיידע האט גערעדט א אידישע דייטש, אלע אויבערלענדער האבן גערעדט א אידישע דייטש (אדער אונגאריש, ווי אונזערע אונטערלענדער באבעס). די דיון עכט איז געווען בנוגע הויך-דויטש נישט סתם די דזשארגאן אידיש דייטש.

כנראה איז די מהר''ם שיק דא דן איבער דיין ספק.

גראדע איז דא פון ר’ הלל זצ”ל אליינס (דוכט זיך כהאב עס געזעהן אין עת לעשות) וואו ער לייגט די ליניע צווישן לשון העמים און אידיש, טאמער מיר רופן אן די אידישע באגריפן אנדערש ווי דער גוי, לדוגמת ברית, חתונה, יארצייט וכו’ וכו’ איך דארף טרעפן די לשון ווייל בשעתו איז עס מיר געווען א גרויסע חידוש, נאכדערצו אז עס קומט פון ר’ הלל זצ”ל אליינס, לפי זה איז די היינטיגע ליטווישע ענגליש גארנישט קיין ענגליש.

[מסתמא]

שוין געשריבען אז מיט דעם איינעם סעיף האט מען זיך טאקע געמיטשעט. אבער דער מהר''ם שיק וועלכע איז געווען דער עומד בשער האט עס אנגענומען בחומר הדין.
אדרבא, אויב קענסטו מיר ברענגן איינער פון די גדולי אונגארן וועלכע האבן געשריבען אנדער ווי די מהר''ש

אבער אפילו אזוי האט כת”ס נישט לוחם געווען אין פרעסבורג אופן מגיד (א ריזן תלמיד חכם וצדיק). די רוב האט עס למעשה קלאר מקבל געווען, אבער ווי איך זאג כסדר, די שליסל איז די משקל.

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

[ChatGPT]

אבער אפילו אזוי האט כת”ס נישט לוחם געווען אין פרעסבורג אופן מגיד (א ריזן תלמיד חכם וצדיק). די רוב האט עס למעשה קלאר מקבל געווען, אבער ווי איך זאג כסדר, די שליסל איז די משקל.

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

[ChatGPT]

בכלל, וואס מיינט דייטש? מיין עלטער זיידע האט גערעדט א אידישע דייטש, אלע אויבערלענדער האבן גערעדט א אידישע דייטש (אדער אונגאריש, ווי אונזערע אונטערלענדער באבעס). די דיון עכט איז געווען בנוגע הויך-דויטש נישט סתם די דזשארגאן אידיש דייטש.

כנראה איז די מהר''ם שיק דא דן איבער דיין ספק.

גראדע איז דא פון ר’ הלל זצ”ל אליינס (דוכט זיך כהאב עס געזעהן אין עת לעשות) וואו ער לייגט די ליניע צווישן לשון העמים און אידיש, טאמער מיר רופן אן די אידישע באגריפן אנדערש ווי דער גוי, לדוגמת ברית, חתונה, יארצייט וכו’ וכו’ איך דארף טרעפן די לשון ווייל בשעתו איז עס מיר געווען א גרויסע חידוש, נאכדערצו אז עס קומט פון ר’ הלל זצ”ל אליינס, לפי זה איז די היינטיגע ליטווישע ענגליש גארנישט קיין ענגליש.

ליטווישע ענגליש איז זיכער נישט קיין לשון צחה. סאיז כדוגמת די אראביש וואס די אידן בארצות המזרח האבן גערעדט. נישט ווייל אונז רעדן מער אידיש איז זייערס ענגליש
העכסטנס רוף עס אידליש...

[מסתמא]

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

כקלער סתם אז דער צוואה איז אויפן רב פון שטאט און נישט אויף א מגיד, הגם עס איז פארט צורם לאזני די געדאנק. כווייס אביסל אז עס האט זיך געטון איבער יא אדער נישט אויפנעמען דעם כתב סופר און דער מגיד’ס התמנות איז געווען כעין פשרה. כבין נישט קלאר.

ווילסט אז כזאל מיך מאכן ווי כאילו כווייס אלעס? כווייס דאך נישט. א שטיקל היסטאריע גיבט מיר א כאפ דא און דארטן, צו עס פעלט מיר היקף, וואס א שאלה בכלל?

בנוגע די לשון העמים איז דא פילע מעשיות פון תלמידי חת”ס ווי זיי האבן איבערגעדרייט ווען מען האט גערעדט די לשון העמים, דוגמת הגאון ר’ ישראל יצחק אהרן לאנדסבערג זצ”ל (דער תלמיד וואס האט נאכגעמאכט דעם חת”ס און דער חת”ס האט אים איבערגעבעטן פאר די הקפדה) דער רבי פונעם לבושי מרדכי, און פונעם לבושי מרדכי אליינס איז באקאנט. סאיז גארנישט גלאט אזוי אז מען האט צוגעלאזט דאס רעדן אויף די לשון העמים על אף די מציאות פונעם פרעסבורגער מגיד.

[ChatGPT]

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

כקלער סתם אז דער צוואה איז אויפן רב פון שטאט און נישט אויף א מגיד, הגם עס איז פארט צורם לאזני די געדאנק. כווייס אביסל אז עס האט זיך געטון איבער יא אדער נישט אויפנעמען דעם כתב סופר און דער מגיד’ס התמנות איז געווען כעין פשרה. כבין נישט קלאר.

ווילסט אז כזאל מיך מאכן ווי כאילו כווייס אלעס? כווייס דאך נישט. א שטיקל היסטאריע גיבט מיר א כאפ דא און דארטן, צו עס פעלט מיר היקף, וואס א שאלה בכלל?

בנוגע די לשון העמים איז דא פילע מעשיות פון תלמידי חת”ס ווי זיי האבן איבערגעדרייט ווען מען האט גערעדט די לשון העמים, דוגמת הגאון ר’ ישראל יצחק אהרן לאנדסבערג זצ”ל (דער תלמיד וואס האט נאכגעמאכט דעם חת”ס און דער חת”ס האט אים איבערגעבעטן פאר די הקפדה) דער רבי פונעם לבושי מרדכי, און פונעם לבושי מרדכי אליינס איז באקאנט. סאיז גארנישט גלאט אזוי אז מען האט צוגעלאזט דאס רעדן אויף די לשון העמים על אף די מציאות פונעם פרעסבורגער מגיד.

איך בין געווען זיכער אז די קענסט גוט די היסטאריע פון ר' הלל מיט קהלות פרעשבורג..

[צווייטער]

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

נו פארצייל

[שטיינער]

אבער אפילו אזוי האט כת”ס נישט לוחם געווען אין פרעסבורג אופן מגיד (א ריזן תלמיד חכם וצדיק). די רוב האט עס למעשה קלאר מקבל געווען, אבער ווי איך זאג כסדר, די שליסל איז די משקל.

נישט אז ער האט נישט לוחם געווען נאר ער האט אים גערופן

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

ס'דארף צו זיין א בריוו פון כת"ס צו ר"ע הילעסהיימער אז ער זאל נעמען די פאזיציע, כ'האב עס נישט געקענט טרעפן [הגה למעשה האמיר עס געטראפן בעז"ה, גלייגט דא]. כ'מיין אז מאיר הילדסהיימער איז עס מעתיק אין איינע פון זיינע מאמרים.
ער דא רעדט אויך ארום דערפון.

מקומו של הרב עזריאל הילדסהיימר במאבק על דמותה הרוחנית של יהדות הונגריה.pdf

(1.96 MiB) דאונלאודעד 8 מאל

וא"כ מסתבר אז גם לר' פייש האט ער מסכים געווען.
אבער יצחק יוסף הכהן שרייבט

Screenshot 2025-09-15 133029.png (95.04 KiB) געזען געווארן 184 מאל

כ'ווייס נישט פון וואו ער נעמט דאס.
ע"ע תשובות בית הלל סימן לד וואו ער דערמאנט נישט קיין ווארט אז דאס איז קעגן דעת הכת"ס.

[שטיינער]

עוד בענין המחלוקה בפרעשבורג.

כתב יושר דברי אמת.pdf

(335.64 KiB) דאונלאודעד 13 מאל

תשובה מאהבה.pdf

(4.09 MiB) דאונלאודעד 15 מאל

[דער תהלים איד]

זעסטו, איך קען נישט גוט די היסטאריע. אבער אזאלעכע זאכן וואלט איך מכיר טוב געווען אז עס קומט מיט מקורות וואו מען קען עס דורכטון.

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

אויב איך מעג זיך אריינמישן: דא ליגט זייער אסאך.

בכל הכבוד צו דיין שטארקע אויסגעבויטע מהלך וואס איז בכלל נישט אוועקצומאכן, אבער ווען עס קומט צום דרך החת"ס אין וואס דו ביסט מקושר, האסטו אויסגעבויט א מהלך פון ליינען בלויז אפאר בריוון און דאקומענטן פון די וועלכע האבן געהאלטן אז "מ'דארף נישט גיין אזוי שארף" "דער רבי ז"ל (החת"ס) וואלט נישט געגאנגען אזוי ווייט", און דאס איז ביי דיר געווארן קדוש קדוש אז דער חת"ס האט געהאט תלמידים צודרייטע עקסטרעמיסטן וואס האבן פארדרייט זיינע ווערטער, ס'איז פונקט ווי די היינטיגע נטורי קרתא משוגעים, יוצא דופן'ס און ווילדע חברה, וחסל, היסטאריע איז געווארן קלאר.

און דאס, איז נישט געבויט אויף אמת, נאר היפך המציאות.

דער הייליגער סאטמאר רב זצ"ל האט בעסער געקענט היסטאריע. ווילסט זיך פארהערן מיט אים? ער האט געזען אין "זיין" דרך א גענויע המשכה פונעם דרך החתם סופר! איי האסט א באווייז אז דער חת"ס איז געווען א מתון? אמת! איך האב אויך באווייז אז סאטמאר רב איז געווען א מתון!

כ'וויל נישט יעצט אריינברענגען די נושא צו היינט און אנהויבן מדמה זיין. איך מיין נאר דעם קאנצעפט. א גרייזיגע מהלך קען זיך געהעריג אויסבויען טיף און ריזיג, דאקומענטירט, און ס'בלייבט א גרייז.

[ChatGPT]

עוד בענין המחלוקה בפרעשבורג.כתב יושר דברי אמת.pdfתשובה מאהבה.pdf

אין קורצן...

[שטיינער]

דו ווייסט טאקע נישט וואס עס איז פארגעגאנגען אין פרעשבורג לאחר פטירת החת''ס?
אדרבא אויב @שטיינער קען שרייבן פארוואס די כת''ס איז געווען געצווינגען צו רופן א מגיד.
וואס האט געפעלט אין פרעשבורג? וואס איז געווען די מעמד העיר דעמאלטס? אין כעת המקורות לפני
די חת''ס בצוואותו האט עס דאך קלאר געאסר'ט "לא ידרוש בלשון לאומים כי לא יאריך ימים"

אויף @מסתמא איז מיר א חידוש אז ער קען נישט די היסטאריע, ווייסטו דען נישט על מה יצא הקצף פון ר' הלל קאלאמייער???

איך ווייס גארנישט... וויפיל איך ווייס אויף א נושא וואס איך שרייב געווענטליך שרייב איך.

אויב איך מעג זיך אריינמישן: דא ליגט זייער אסאך.

בכל הכבוד צו דיין שטארקע אויסגעבויטע מהלך וואס איז בכלל נישט אוועקצומאכן, אבער ווען עס קומט צום דרך החת"ס אין וואס דו ביסט מקושר, האסטו אויסגעבויט א מהלך פון ליינען בלויז אפאר בריוון און דאקומענטן פון די וועלכע האבן געהאלטן אז "מ'דארף נישט גיין אזוי שארף" "דער רבי ז"ל (החת"ס) וואלט נישט געגאנגען אזוי ווייט", און דאס איז ביי דיר געווארן קדוש קדוש אז דער חת"ס האט געהאט תלמידים צודרייטע עקסטרעמיסטן וואס האבן פארדרייט זיינע ווערטער, ס'איז פונקט ווי די היינטיגע נטורי קרתא משוגעים, יוצא דופן'ס און ווילדע חברה, וחסל, היסטאריע איז געווארן קלאר.

און דאס, איז נישט געבויט אויף אמת, נאר היפך המציאות.

דער הייליגער סאטמאר רב זצ"ל האט בעסער געקענט היסטאריע. ווילסט זיך פארהערן מיט אים? ער האט געזען אין "זיין" דרך א גענויע המשכה פונעם דרך החתם סופר! איי האסט א באווייז אז דער חת"ס איז געווען א מתון? אמת! איך האב אויך באווייז אז סאטמאר רב איז געווען א מתון!

כ'וויל נישט יעצט אריינברענגען די נושא צו היינט און אנהויבן מדמה זיין. איך מיין נאר דעם קאנצעפט. א גרייזיגע מהלך קען זיך געהעריג אויסבויען טיף און ריזיג, דאקומענטירט, און ס'בלייבט א גרייז.

דער מציאות איז אז תלמידי חת"ס איז געווען פון אלע סארטן פון ר' הלל קאלעמייער ביז ר' אלעזר הורוויץ. און יעדער האט געהאלטן אז "זיי" און נאר זיי זענען "באמת" ממשיך די דרך חת"ס..
כדי צו מברר זיין דעם אמת דארף מען קוקן פאקטן נישט נעמען שטיקלעך פון ספרים פון דור שני ודור שלישי איבער שיטת חת"ס.
ולאחר העיון מתברר לכל בר דעת אז ר' הלל איז געגאנגען היפש מער רעכט פונעם חת"ס וזה פשוט