די סיבה פונעם שואה

[בקיצור]

ווערטער פון צדיקי הדורות איבער די סיבה פונעם שואה האיומה בשנות תרצ"ט-תש"ה

[חלום חלמתי]

ביטע נאר ברענגען פון באשטעטיגטע נביאים

[בקיצור]

כ'וועל שרייבן שלא ע"פ סדר. ואין מוקדם ומאוחר בתורה.

דברי הרה"ק מבעלזא זי"ע: אונז האבן נישט קיין השגה פארוואס דאס איז געקומען. ס'איז נישט געוועהן חבלי משיח.
דברי הרה"ק מסטיטשין זי"ע: ס'איז געוועהן חבלי משיח.
דברי הרה"ק מסאטמאר זי"ע: ס'איז געוועהן א עונש אויף די פעולות וואס מ'האט געוהן צו נעמען א מלוכה פאר די צייט.
הגאון ר' אביגדור מילר זצ"ל: ס'איז געוועהן א עונש אויפן מצב כללי הירוד.

[בקיצור]

אויף דעאס ווא סאיינער האט אנגעברענט אינעם דערנעבנדיגער אשכול דאס וואס סאטמארער רב שרייבט איבער "אני מתיר את בשרכם כאיילות השדה", וויל איך פרעגן, צו דען קען נישט זיין אז די שואה איז געוועהן א אפשפיל פון די תוכחה אין פרשת בחוקותי און כי תבוא?

[בקיצור]

@צווייטער

[צווייטער]

@צווייטער

יא?

[בקיצור]

@צווייטער

יא?

ס'וואלט געוועהן פאסיג זאלסט בארייכערן דעם אשכול פון דיין רייכן אוצר.

[שבת קודש]

אויף דעאס ווא סאיינער האט אנגעברענט אינעם דערנעבנדיגער אשכול דאס וואס סאטמארער רב שרייבט איבער "אני מתיר את בשרכם כאיילות השדה", וויל איך פרעגן, צו דען קען נישט זיין אז די שואה איז געוועהן א אפשפיל פון די תוכחה אין פרשת בחוקותי און כי תבוא?

ווי איך פארשטיי האסטו אויך די זעלבע שאלה אויף די אנדערע דערמאנטע גדולי ישראל אויפן בעלזער רב סטישינער רב ר' אביגדור מילער
צו קען דען נישט זיין אז די סיבה פון די שואה איז געקומן וועגן 'אני מתיר את בשרכם' אדער וועגן אנדערע סיבות וואס זיי זאגן

[בקיצור]

אויף דעאס ווא סאיינער האט אנגעברענט אינעם דערנעבנדיגער אשכול דאס וואס סאטמארער רב שרייבט איבער "אני מתיר את בשרכם כאיילות השדה", וויל איך פרעגן, צו דען קען נישט זיין אז די שואה איז געוועהן א אפשפיל פון די תוכחה אין פרשת בחוקותי און כי תבוא?

ווי איך פארשטיי האסטו אויך די זעלבע שאלה אויף די אנדערע דערמאנטע גדולי ישראל אויפן בעלזער רב סטישינער רב ר' אביגדור מילער
צו קען דען נישט זיין אז די סיבה פון די שואה איז געקומן וועגן 'אני מתיר את בשרכם' אדער וועגן אנדערע סיבות וואס זיי זאגן

ר' אביגדור מילר זאגט די פשוט'סטע אז ס'איז א עונש אויף די מצב הירוד.
דער סאטמארער רב איז מחדש אז ס'איז דווקא אויף איין ספעציפישע עבירה, און ער טענה'ט נישט אז ער זעהט אזוי ברוח הקודש, נאר אז ס'איז ברור ע"פ תורה אז ס'איז וועגן דעם, ווייל ס'שייט דאך אני מתיר את בשרכם, און אויף דעם פרעג איך.

[נקודות טובות]

אויף דעאס ווא סאיינער האט אנגעברענט אינעם דערנעבנדיגער אשכול דאס וואס סאטמארער רב שרייבט איבער "אני מתיר את בשרכם כאיילות השדה", וויל איך פרעגן, צו דען קען נישט זיין אז די שואה איז געוועהן א אפשפיל פון די תוכחה אין פרשת בחוקותי און כי תבוא?

ווי איך פארשטיי האסטו אויך די זעלבע שאלה אויף די אנדערע דערמאנטע גדולי ישראל אויפן בעלזער רב סטישינער רב ר' אביגדור מילער
צו קען דען נישט זיין אז די סיבה פון די שואה איז געקומן וועגן 'אני מתיר את בשרכם' אדער וועגן אנדערע סיבות וואס זיי זאגן

ר' אביגדור מילר זאגט די פשוט'סטע אז ס'איז א עונש אויף די מצב הירוד.
דער סאטמארער רב איז מחדש אז ס'איז דווקא אויף איין ספעציפישע עבירה, און ער טענה'ט נישט אז ער זעהט אזוי ברוח הקודש, נאר אז ס'איז ברור ע"פ תורה אז ס'איז וועגן דעם, ווייל ס'שייט דאך אני מתיר את בשרכם, און אויף דעם פרעג איך.

די פשוטע תירץ אויף דעם איז דאס וואס @חלום חלמתי שרייבט, צו קענען געבן א סיבה דארף מען זיין א נביא. אנדערשווייז קען יעדער שפעקיולירן. גארנישט איז נישט מוכרח.

דאס איז וואס סאטמאר רבי האט [ווי שטענדיג] געטוהן. ער האט ווי א תינוק בן יומו אן קיין שום מדריגות פראבירט צו זעהן וואס די נביאים הקודמין האבן געזאגט. ער איז געווען אזא לב נשבר, ער האט אפילו נישט געקענט זאגן זאכן געבויעט אויף זיין אייגענעם מיינונג. ער איז געווען ביי זיך עפר ואפר. יא חבלי משיח נישט חבלי משיח איז נישט געווען זיין ליין, ער האט געזוכט וואס די נביאים האבן געזאגט אויף דעם. ער האט נישט געהאט קיין אייגענע מיינונגען.

ער האט געטראפן א נביאה פון שלמה המלך, וואס ווערט אויסגעטייטשט לויט חז"ל --וואס זענען טאקע נישט קיין נביאים, אבער ווער עס גלייבט נישט אין זייערע ווערטער איז אן אפיקורוס-- אז אויב איז מען עובר אויף די שבועות קומט ר"ל די עונש פון אני מתיר.

אסאך גזירות און שמדיות זענען אידן אריבער במשך השנים, קיינמאל בדומה צו וואס איז פארגעקומען ביים קריג. דאס פיט נישט אריין אין די תוכחה, וואס דאס איז גענצליך אנדערע עונשים ווי מיר געפינען בדברי חז"ל בשעת'ן חרבן. דא איז געווען פלעין אני מתיר. דער איד איז געווען א שפילצייג ממש! ווייניגער ווי א פליג!

די מציאות איז אז ס'איז געווען בשעתו אן העברה על השבועות. סא וואס ווילסטו? דו גלייבסט נישט בדברי חז"ל? דו האלטסט נישט אז העברה על השבועות טראגט א ריזיקע פון אני מתיר ר"ל? סאטמאר רבי האט נישט געזאגט אז דאס איז עקסלוסיוו, און אנדערע זאכן האבן נישט געשפילט קיין ראלע. נאר אז די סארט עונש פון אני מתיר וואס איז קיינמאל פריער געווען, איז פשוט מדברי חז"ל אז דאס קומט צוליב דעם. ווייל בפועל איז דאך געווען אן העברה על השבועות. גארנישט קיין מדריגות. פלעין אמונה פשוטה בדברי חז"ל.

(חוץ אויב דו ווילסט האלטן אז מאיזה סיבה איז נישט געווען קיין העברה על השבועות. אבער סאטמאר רב האט דאך געהאלטן להלכה אז יא)

[בקיצור]

ווי איך פארשטיי האסטו אויך די זעלבע שאלה אויף די אנדערע דערמאנטע גדולי ישראל אויפן בעלזער רב סטישינער רב ר' אביגדור מילער
צו קען דען נישט זיין אז די סיבה פון די שואה איז געקומן וועגן 'אני מתיר את בשרכם' אדער וועגן אנדערע סיבות וואס זיי זאגן

ר' אביגדור מילר זאגט די פשוט'סטע אז ס'איז א עונש אויף די מצב הירוד.
דער סאטמארער רב איז מחדש אז ס'איז דווקא אויף איין ספעציפישע עבירה, און ער טענה'ט נישט אז ער זעהט אזוי ברוח הקודש, נאר אז ס'איז ברור ע"פ תורה אז ס'איז וועגן דעם, ווייל ס'שייט דאך אני מתיר את בשרכם, און אויף דעם פרעג איך.

אסאך גזירות און שמדיות זענען אידן אריבער במשך השנים, קיינמאל בדומה צו וואס איז פארגעקומען ביים קריג. דאס פיט נישט אריין אין די תוכחה, וואס דאס איז גענצליך אנדערע עונשים ווי מיר געפינען בדברי חז"ל בשעת'ן חרבן. דא איז געווען פלעין אני מתיר. דער איד איז געווען א שפילצייג ממש! ווייניגער ווי א פליג!

די מאורעות ביים קריג פאסן זייער מיט די תוכחה. ווארט ביי ווארט.

[וזה ברור]

ליהוי ידוע, רביה"ק מסאטמאר האט מערערע מאל אויך געזאגט אז ס'איז געווען חבלי משיח נאר לדוגמא:

ושמעתי מפי מגידי אמת בשם הרה"ק ר' אלעזר מרישא זי"ע, ששמע מבעל דברי חיים זלה"ה איך שהעיד מפ"ק הרה"ק מראפשיטץ זי"ע, שלא יהיו צריכים לסבול ולעבור כל אלו הצרות והנסיונות שהגידו חז"ל ברוח קדשם על זמן ביאת המשיח, כי כבר נמתקו ע"י צדיקי הדורות, נור דער געוועלבער וועט שטיין אין געוועלב און דער ווערטס-הייזער און ווערטסהויז, און פלוצים וועט מען זאגן אז משיח איז געקומען עכלה"ק, ובעוה"ר לא זכינו לזה, ואפשר כי הם בגודל צדקתם פעלו כן להמתיק ולהקל מעלינו חבלי משיח אך בעון הדור שלאחריהם חזרה הקלקול למקומה ר"ל, או יכול להיות שהמה ברוח קדשם ראו והגידו שהגאולה בעצמה תהי' על דרך זה בלא חבלי משיח ופתאום יבוא משיח צדקינו. ועכשיו כבר אנו עומדים בזמן הגאולה, וההכנות וחבלי משיח כבר עברו על ראשינו, יעזור ה' שיהי' די במה שסבלנו כבר עכ"ל (דבר"י ויחי תקסו:)

[אנדערער]

ר' אביגדור מילר זאגט די פשוט'סטע אז ס'איז א עונש אויף די מצב הירוד.
דער סאטמארער רב איז מחדש אז ס'איז דווקא אויף איין ספעציפישע עבירה, און ער טענה'ט נישט אז ער זעהט אזוי ברוח הקודש, נאר אז ס'איז ברור ע"פ תורה אז ס'איז וועגן דעם, ווייל ס'שייט דאך אני מתיר את בשרכם, און אויף דעם פרעג איך.

אסאך גזירות און שמדיות זענען אידן אריבער במשך השנים, קיינמאל בדומה צו וואס איז פארגעקומען ביים קריג. דאס פיט נישט אריין אין די תוכחה, וואס דאס איז גענצליך אנדערע עונשים ווי מיר געפינען בדברי חז"ל בשעת'ן חרבן. דא איז געווען פלעין אני מתיר. דער איד איז געווען א שפילצייג ממש! ווייניגער ווי א פליג!

די מאורעות ביים קריג פאסן זייער מיט די תוכחה. ווארט ביי ווארט.

איז פארגעקומען אני מתיר את בשרכם? ווערט עס דערמאנט אין די תוכחה?

[צווייטער]

ליהוי ידוע, רביה"ק מסאטמאר האט מערערע מאל אויך געזאגט אז ס'איז געווען חבלי משיח נאר לדוגמא:

ושמעתי מפי מגידי אמת בשם הרה"ק ר' אלעזר מרישא זי"ע, ששמע מבעל דברי חיים זלה"ה איך שהעיד מפ"ק הרה"ק מראפשיטץ זי"ע, שלא יהיו צריכים לסבול ולעבור כל אלו הצרות והנסיונות שהגידו חז"ל ברוח קדשם על זמן ביאת המשיח, כי כבר נמתקו ע"י צדיקי הדורות, נור דער געוועלבער וועט שטיין אין געוועלב און דער ווערטס-הייזער און ווערטסהויז, און פלוצים וועט מען זאגן אז משיח איז געקומען עכלה"ק, ובעוה"ר לא זכינו לזה, ואפשר כי הם בגודל צדקתם פעלו כן להמתיק ולהקל מעלינו חבלי משיח אך בעון הדור שלאחריהם חזרה הקלקול למקומה ר"ל, או יכול להיות שהמה ברוח קדשם ראו והגידו שהגאולה בעצמה תהי' על דרך זה בלא חבלי משיח ופתאום יבוא משיח צדקינו. ועכשיו כבר אנו עומדים בזמן הגאולה, וההכנות וחבלי משיח כבר עברו על ראשינו, יעזור ה' שיהי' די במה שסבלנו כבר עכ"ל (דבר"י ויחי תקסו:)

ערגעץ ווי אין די הושענא רבה דרשות רעדט ער אויך דערפון, כמדומה לי אז ער זאגט דארטן אז מ'האט נאר געוויזן פאר'ן רבי ר' אלימלך זי''ע וואס ער קען ממתיק זיין.

ס'איז דברים נוראים די גאנצע ענין.

[וזה ברור]

הו"ר ת"ש:
ומציל ומושיע. אפ"ל דהנה בימינו אלה נתגברו הצרות ביתר שאת אשר לא שערום אבותינו, וכעת אנו מבינים את הפירוש במה שאנו זועקים אשמנו מכן עם בושנו מכל דור, כי הכל צווחין ואומרים לעומתינו איה אלוקיהם של הללו, כי הניחו אותנו בדור שפל כזה לבדנה בלי משען ומשענה ונראה ח"ו כסילוק ההשגחה, ואף גם דוד הלך ע"ה לא שאל רק למה יאמרו "הגוים" איה נא אלוקיהם, אבל העוה"ר היום אנו בשפל הצב כל כך עד "שגם יהודים" כבר שואלים ומבקשים איה נא אלוקינו, אוי ואבוי עד מתי תתעכב עוד זמן ישועתינו, כמה יהודים ישנם אשר לבבם שותת דם ונפשם כמהה ומשתוקקת לבוא לביהמ"ד לשפוך מר לבבם ולהתפלל לפני א-ל חי, אלא שאין הדבר ביכלתם ע"י שהם נמצאים במקום תוקף הצרות.
'וטעם התגברות הצרות הוא ודאי מחמת שקרבה מאוד זמן גאולתינו לכן מתגברים חבלי משיח' אשר עליהם בקשו חז"ל ייתי ולא איחמיני', "ואף כי נודע שמרן הק' הרבי ר' אלימלך מליזענסק זי"ע אמר שכבר המתיק את חבלי משיח", מי יודע אם לא גרם החטא שחזרו ונתעוררו, - או יתכן כי הנה ודאי דכל עיקר התכלית מה שהקדים הקב"ה להראות לצדיקים את צרות העתידות לבא על ישראל לא הי' אלא כדי שיתפללו עליהם ויפעלו בתפילתם להמתיקם ולבטלם ולא ח"ו כדי לצערם וכמ"ש החת"ס בספר הזכרון. וא"כ יתכן כי לא הראה הקב"ה לצדיקים אלא אותם הצרות שהי' באפשרי לבטלם, ואפשר שכל אלו הרעות רבות וצרות אשר מצאונו בימינו הי' בהם הכרח לצורך הגאולה ולא הראה אותם הקב"ה לצדיקים כלל. עכ"פ תכלית כל הצרות הוא כדי להביא את הגאולה שלימה, אמנם מה נעשה כי כשל כח הסבל, ואנו שפלים בתכלית השפלות ואין בכוחינו לסבול יותר. עכ"ל (דבר"י להו"ר אות קנח)

[צווייטער]

לכבוד הרב @בקיצור, לענ''ד איז נישטא קיין מחלוקת אין דעם ס'איז מר אמר חדא ומר אמר חדא ולא פליגי.

די גאנצע גזירת הגלות איז א נושא וואס אלע מוטשענען זיך עס צו פארשטיין. ביי גלות מצרים טרעפן מיר אין גמרא (שבת י:) ואמר רבא בר מחסיא אמר רב חמא בר גוריא אמר רב לעולם אל ישנה אדם בנו בין הבנים שבשביל משקל שני סלעים מילת שנתן יעקב ליוסף יותר משאר בניו נתקנאו בו אחיו ונתגלגל הדבר וירדו אבותינו למצרים:

תוס' אויפ'ן פלאץ פרעגט שוין, ואע"ג דבלאו הכי נגזר דכתיב ועבדום וענו אותם, ענטפערט תוס', שמא לא היה נגזר עליהם עינוי כ"כ אלא ע"י זה וכו'.

די אר''י הק' אין כמה מקומות (שער הפסוקים פ' שמות, פרע''ח ושעה''כ לפסח ועוד) זאגט ביאורים עמוקים בסודן של דברים.
---
ביים מבול טרעף מיר אויך די פסוקים זאגן די עבירות חמורות פון גילוי עריות, רש''י ברענגט פון חז''ל אויך עבודה זרה, ועל כולם לא נחתם גזר דינם אלא על הגזל.

---

דא ביי די שרעליכע גזירה פונעם קריג איז אויך אזוי געווען, סאטמאר רב זי''ע שרייבט אז ס'איז געקומען וועגן די העברה על השבועות וויבאלד די עונש פון אני מתיר את בשרכם טרעפט מען נאר ביי די העברה על השבועות - אויב זענען דברי חז''ל גענוג חשוב... ווי הרב @נקודות טובות האט מסביר געווען בטוט''ד.

אבער ס'קען אויך זיין א חלק פון חבלי משיח, ס'קען אויך זיין אלץ אויפטרייסלונג און עונש פאר די שרעקליכע מצב הירוד פון אייראפע בעפאר'ן קריג.

ער אליינס שרייבט דאך דברים נוראים בענין ''ואפשר שכל אלו הרעות רבות וצרות אשר מצאונו בימינו הי' בהם הכרח לצורך הגאולה ולא הראה אותם הקב"ה לצדיקים כלל. עכ"פ תכלית כל הצרות הוא כדי להביא את הגאולה שלימה''.

קצרתי

[בקיצור]

לכבוד הרב @בקיצור, לענ''ד איז נישטא קיין מחלוקת אין דעם ס'איז מר אמר חדא ומר אמר חדא ולא פליגי.

די גאנצע גזירת הגלות איז א נושא וואס אלע מוטשענען זיך עס צו פארשטיין. ביי גלות מצרים טרעפן מיר אין גמרא (שבת י:) ואמר רבא בר מחסיא אמר רב חמא בר גוריא אמר רב לעולם אל ישנה אדם בנו בין הבנים שבשביל משקל שני סלעים מילת שנתן יעקב ליוסף יותר משאר בניו נתקנאו בו אחיו ונתגלגל הדבר וירדו אבותינו למצרים:

תוס' אויפ'ן פלאץ פרעגט שוין, ואע"ג דבלאו הכי נגזר דכתיב ועבדום וענו אותם, ענטפערט תוס', שמא לא היה נגזר עליהם עינוי כ"כ אלא ע"י זה וכו'.

די אר''י הק' אין כמה מקומות (שער הפסוקים פ' שמות, פרע''ח ושעה''כ לפסח ועוד) זאגט ביאורים עמוקים בסודן של דברים.
---
ביים מבול טרעף מיר אויך די פסוקים זאגן די עבירות חמורות פון גילוי עריות, רש''י ברענגט פון חז''ל אויך עבודה זרה, ועל כולם לא נחתם גזר דינם אלא על הגזל.

---

דא ביי די שרעליכע גזירה פונעם קריג איז אויך אזוי געווען, סאטמאר רב זי''ע שרייבט אז ס'איז געקומען וועגן די העברה על השבועות וויבאלד די עונש פון אני מתיר את בשרכם טרעפט מען נאר ביי די העברה על השבועות - אויב זענען דברי חז''ל גענוג חשוב... ווי הרב @נקודות טובות האט מסביר געווען בטוט''ד.

אבער ס'קען אויך זיין א חלק פון חבלי משיח, ס'קען אויך זיין אלץ אויפטרייסלונג און עונש פאר די שרעקליכע מצב הירוד פון אייראפע בעפאר'ן קריג.

ער אליינס שרייבט דאך דברים נוראים בענין ''ואפשר שכל אלו הרעות רבות וצרות אשר מצאונו בימינו הי' בהם הכרח לצורך הגאולה ולא הראה אותם הקב"ה לצדיקים כלל. עכ"פ תכלית כל הצרות הוא כדי להביא את הגאולה שלימה''.

קצרתי

הרה"ק מהר"א מבעלזא זי"ע האט קלאר געזאגט אז די מאורעות ביים קריג זענען נישט געוועהן קיין חבלי משיח.
און געאזגט האט ער עס דווקא פארן ליטווישן גדול רבי איסר זלמן זי"ע.

[צווייטער]

לכבוד הרב @בקיצור, לענ''ד איז נישטא קיין מחלוקת אין דעם ס'איז מר אמר חדא ומר אמר חדא ולא פליגי.

די גאנצע גזירת הגלות איז א נושא וואס אלע מוטשענען זיך עס צו פארשטיין. ביי גלות מצרים טרעפן מיר אין גמרא (שבת י:) ואמר רבא בר מחסיא אמר רב חמא בר גוריא אמר רב לעולם אל ישנה אדם בנו בין הבנים שבשביל משקל שני סלעים מילת שנתן יעקב ליוסף יותר משאר בניו נתקנאו בו אחיו ונתגלגל הדבר וירדו אבותינו למצרים:

תוס' אויפ'ן פלאץ פרעגט שוין, ואע"ג דבלאו הכי נגזר דכתיב ועבדום וענו אותם, ענטפערט תוס', שמא לא היה נגזר עליהם עינוי כ"כ אלא ע"י זה וכו'.

די אר''י הק' אין כמה מקומות (שער הפסוקים פ' שמות, פרע''ח ושעה''כ לפסח ועוד) זאגט ביאורים עמוקים בסודן של דברים.
---
ביים מבול טרעף מיר אויך די פסוקים זאגן די עבירות חמורות פון גילוי עריות, רש''י ברענגט פון חז''ל אויך עבודה זרה, ועל כולם לא נחתם גזר דינם אלא על הגזל.

---

דא ביי די שרעליכע גזירה פונעם קריג איז אויך אזוי געווען, סאטמאר רב זי''ע שרייבט אז ס'איז געקומען וועגן די העברה על השבועות וויבאלד די עונש פון אני מתיר את בשרכם טרעפט מען נאר ביי די העברה על השבועות - אויב זענען דברי חז''ל גענוג חשוב... ווי הרב @נקודות טובות האט מסביר געווען בטוט''ד.

אבער ס'קען אויך זיין א חלק פון חבלי משיח, ס'קען אויך זיין אלץ אויפטרייסלונג און עונש פאר די שרעקליכע מצב הירוד פון אייראפע בעפאר'ן קריג.

ער אליינס שרייבט דאך דברים נוראים בענין ''ואפשר שכל אלו הרעות רבות וצרות אשר מצאונו בימינו הי' בהם הכרח לצורך הגאולה ולא הראה אותם הקב"ה לצדיקים כלל. עכ"פ תכלית כל הצרות הוא כדי להביא את הגאולה שלימה''.

קצרתי

הרה"ק מהר"א מבעלזא זי"ע האט קלאר געזאגט אז די מאורעות ביים קריג זענען נישט געוועהן קיין חבלי משיח.
און געאזגט האט ער עס דווקא פארן ליטווישן גדול רבי איסר זלמן זי"ע.

איך ווייס דערפון, כ'האב עס נישט געוואלט בארירן יעצט. כ'האב עס געשריבן אין איין ווארט - קצרתי -
אפשר מארגן ווען איך וועל האבן צייט וועל איך מאריך זיין בדרכו של הקדוש מבעלזא זי''ע

[בקיצור]

אסאך גזירות און שמדיות זענען אידן אריבער במשך השנים, קיינמאל בדומה צו וואס איז פארגעקומען ביים קריג. דאס פיט נישט אריין אין די תוכחה, וואס דאס איז גענצליך אנדערע עונשים ווי מיר געפינען בדברי חז"ל בשעת'ן חרבן. דא איז געווען פלעין אני מתיר. דער איד איז געווען א שפילצייג ממש! ווייניגער ווי א פליג!

די מאורעות ביים קריג פאסן זייער מיט די תוכחה. ווארט ביי ווארט.

איז פארגעקומען אני מתיר את בשרכם? ווערט עס דערמאנט אין די תוכחה?

תהילים עט
נָתְנ֡וּ אֶת־נִבְלַ֬ת עֲבָדֶ֗יךָ
  מַ֭אֲכָל לְע֣וֹף הַשָּׁמָ֑יִם
    בְּשַׂ֥ר חֲ֝סִידֶ֗יךָ לְחַיְתוֹ־אָֽרֶץ׃
גשָׁפְכ֬וּ דָמָ֨ם ׀ כַּמַּ֗יִם
  סְֽבִ֘יב֤וֹת יְֽרוּשָׁלָ֗͏ִם
  וְאֵ֣ין קוֹבֵֽר׃

עפעס ווייניגער ווי מתיר את בשרכם?

[אנדערער]

די מאורעות ביים קריג פאסן זייער מיט די תוכחה. ווארט ביי ווארט.

איז פארגעקומען אני מתיר את בשרכם? ווערט עס דערמאנט אין די תוכחה?

תהילים עט
נָתְנ֡וּ אֶת־נִבְלַ֬ת עֲבָדֶ֗יךָ
  מַ֭אֲכָל לְע֣וֹף הַשָּׁמָ֑יִם
    בְּשַׂ֥ר חֲ֝סִידֶ֗יךָ לְחַיְתוֹ־אָֽרֶץ׃
גשָׁפְכ֬וּ דָמָ֨ם ׀ כַּמַּ֗יִם
  סְֽבִ֘יב֤וֹת יְֽרוּשָׁלָ֗͏ִם
  וְאֵ֣ין קוֹבֵֽר׃

עפעס ווייניגער ווי מתיר את בשרכם?

עפעס אנדערש

[בקיצור]

איז פארגעקומען אני מתיר את בשרכם? ווערט עס דערמאנט אין די תוכחה?

תהילים עט
נָתְנ֡וּ אֶת־נִבְלַ֬ת עֲבָדֶ֗יךָ
  מַ֭אֲכָל לְע֣וֹף הַשָּׁמָ֑יִם
    בְּשַׂ֥ר חֲ֝סִידֶ֗יךָ לְחַיְתוֹ־אָֽרֶץ׃
גשָׁפְכ֬וּ דָמָ֨ם ׀ כַּמַּ֗יִם
  סְֽבִ֘יב֤וֹת יְֽרוּשָׁלָ֗͏ִם
  וְאֵ֣ין קוֹבֵֽר׃

עפעס ווייניגער ווי מתיר את בשרכם?

עפעס אנדערש

איינער קען אפשר מסביר זיין די חיליק?

[צווייטער]

תהילים עט
נָתְנ֡וּ אֶת־נִבְלַ֬ת עֲבָדֶ֗יךָ
  מַ֭אֲכָל לְע֣וֹף הַשָּׁמָ֑יִם
    בְּשַׂ֥ר חֲ֝סִידֶ֗יךָ לְחַיְתוֹ־אָֽרֶץ׃
גשָׁפְכ֬וּ דָמָ֨ם ׀ כַּמַּ֗יִם
  סְֽבִ֘יב֤וֹת יְֽרוּשָׁלָ֗͏ִם
  וְאֵ֣ין קוֹבֵֽר׃

עפעס ווייניגער ווי מתיר את בשרכם?

עפעס אנדערש

איינער קען אפשר מסביר זיין די חיליק?

איידער'ן חילוק, קענסטו דעסקרייבן וואס דארף (ח''ו) געשען אז עס זאל שוין זיין בארעכטיגט פאר'ן טערמין פון אני מתיר את בשרכם?

[בקיצור]

עפעס אנדערש

איינער קען אפשר מסביר זיין די חיליק?

איידער'ן חילוק, קענסטו דעסקרייבן וואס דארף (ח''ו) געשען אז עס זאל שוין זיין בארעכטיגט פאר'ן טערמין פון אני מתיר את בשרכם?

לענ"ד מאסן הריגות. ה"י כל עמו בית ישראל.

[צווייטער]

איינער קען אפשר מסביר זיין די חיליק?

איידער'ן חילוק, קענסטו דעסקרייבן וואס דארף (ח''ו) געשען אז עס זאל שוין זיין בארעכטיגט פאר'ן טערמין פון אני מתיר את בשרכם?

לענ"ד מאסן הריגות. ה"י כל עמו בית ישראל.

מאסן הריגות איז ליידער געווען במלוא מובן המילה.

כל עמו בית ישראל - כבר נשבע השי''ת שלא יכלה זרעו כמ''ש ואף גם זאת בהיותם בארץ אויביהם לא מאסתים ולא געלתים לכלותם.

6,000,000 איז נישט גענוג?

[בקיצור]

איידער'ן חילוק, קענסטו דעסקרייבן וואס דארף (ח''ו) געשען אז עס זאל שוין זיין בארעכטיגט פאר'ן טערמין פון אני מתיר את בשרכם?

לענ"ד מאסן הריגות. ה"י כל עמו בית ישראל.

מאסן הריגות איז ליידער געווען במלוא מובן המילה.

כל עמו בית ישראל - כבר נשבע השי''ת שלא יכלה זרעו כמ''ש ואף גם זאת בהיותם בארץ אויביהם לא מאסתים ולא געלתים לכלותם.

6,000,000 איז נישט גענוג?

כ'זעה כ'בין נישט גוט פארשטאנען געווארן.
אוודאי און אוודאי איז דער שואה א בחינה פון "הריני מתיר את בשרכם" חלילה, אבער פונקט אזוי איז געוועהן די חורבנות בית המקדש וכו'.

און