אידטיש

טייערע אידטיש ליינער,
מיין נושא ווי אימער איך דריי מיר איז היסטאריע, אידישע און אלגעמיינע, אריינקומענדיג אין היסטאריע פארום דא האב איך גלייך באמערקט אז ס'איז דא ווייניג היסטאריע ליב האבער דא, איז מיין שאלה, לוינט זיך מיר אריין צו לייגן כוחות צו אויפבויען די היסטאריע פארום דא ? אדער קיינער ברויכט עס נישט?

אזוי צו אזוי כ'ועל אהער שטעלן א לינק ווען ס'איז דא עפעס פריש אין היסטאריע פארום, אפשר וועט עס א גרעסערע ציבור באמערקן און הנאה האבן
@מאנטרעאל הייב מיר אן?

היסטאריע ליב האבער איז מתסמא יא דא. היסטאריע 'קענער' דאס איז שוין עפעס אנדערש.

מצדי פעלט נישט אויס קיין לינקס ווייל איך גיי אלעמאל צו "אקטיווע".

צ”ק יא זייער שטארק,
איך וועל מיר פרייען אויב איר גייט עס אויפבויען,
איך גלייב אזוי ווי אלע נושאים דא וואס כהאב געזען אז איינמאל עס האט זיך אנגעהויבן א שמועס זענען אריין געקומען נייע באניצער וואס האט זיי אינטערעסירט די נושא, סוכ”ס איז עס נאך א נייע פלאץ

צ'ק

יא. ס'איז א היבש אן אינטערעסאנטע נושא, טראץ וואס גרויסע חלקים דערפון קען מען קיינמאל נישט ריכטיג פעסטשטעלן, וויבאלד די שפילערס און באווייזן עקזיסטירן שוין נישט, און די וואס יאר, קען מען טייטשן אויף פילערליי וועגן. און טיילמאל קען אונז אפילו נישט בייפאלן דעם ריכטיגן פשט, וויבאלד דער קולטור און געדאנקענגאנג איז שוין אינגאנצן אנדערש.

אין פיל פעלער איז אויך דא אסאך זיך צו לערנען דערפון.

צק

יא, שטארק.

ס'נישט דא קיין אפציע פון "ווענדט זיך".

בעצם, אידישע היסטאריע גלייך איך נישט, אבער וועלטליכע היסטאריע (מלחמה סטייל...) גלייך איך יא.

אויב ס'איז שייך צוצולייגן דעם אפציע, וואלט געווען א גרויסע טובה פאר אסאך באנוצער.

וועלטליכע היסטאריע וועלעך ניטאמאל אויפמאכן.. אבער אידישע היסטאריע וועלעך איבערליינען צען מאל.... גוטע עצה עס אויפצובויען.

קשאנובער האט געשריבן: ↑זונטאג סעפטעמבער 03, 2023 1:33 pm וועלטליכע היסטאריע וועלעך ניטאמאל אויפמאכן.. אבער אידישע היסטאריע וועלעך איבערליינען צען מאל.... גוטע עצה עס אויפצובויען.

גם אנו

קשאנובער האט געשריבן: ↑זונטאג סעפטעמבער 03, 2023 1:33 pm וועלטליכע היסטאריע וועלעך ניטאמאל אויפמאכן.. אבער אידישע היסטאריע וועלעך איבערליינען צען מאל.... גוטע עצה עס אויפצובויען.

ביי מיר איז ביידע זייער אינטערסאנט

צ"ק איך גלייך ביידע.

ווען איינער וויל וויסן וויאזוי צו דזשאדזשן קארענט איוועטס וואס עס גייט זיין די אוטקאמס קען מען זיך זייער אסאך לערנען פון די פארגאנגענהייט.

אפילו דער גרויסער נאפאלעאן האט "געבארגט" זיינע טאקטיקן פון אלכסנדר מוקדון.

ואין כל חדש תחת השמש.

שכל'דיג האט געשריבן: ↑מאנטאג סעפטעמבער 04, 2023 8:58 am צ"ק איך גלייך ביידע.

ווען איינער וויל וויסן וויאזוי צו דזשאדזשן קארענט איוועטס וואס עס גייט זיין די אוטקאמס קען מען זיך זייער אסאך לערנען פון די פארגאנגענהייט.

אפילו דער גרויסער נאפאלעאן האט "געבארגט" זיינע טאקטיקן פון אלכסנדר מוקדון.

ואין כל חדש תחת השמש.

יש בזה אמת, אבער מען דארף דאס גוט איבערטראכטען, טאמער ס'איז טאקע דומה לדומה. אז נישט איז יעדער רעכטע א היטלער, און יעדער לינקע א סטאלין.

מען דארף געדענקען אז מען דארף געדענקען די לימודים פון איין תקופה צום צווייטען. אויב די צווייטע וועלט מלחמה לערנט אונז אז אפיזמענט איז שלעכט, לערנט אונז די ערשטע וועלט מלחמה די סכנה פון זיך נישט דורכרעדן וואו ערוואקסענע. אויב די צווייטע וועלט מלחמה האט געלערענט אמעריקע אז יעדער זאך וואס געשעט וואו אימער די וועלט, קען האבן אן השפעה אויף אמעריקע, האט די ערשטע וועלט מלחמה געלערענט אמעריקע אז מען דארף זיך נישט אריינמישן בריב לא לנו, וכהנה וכהנה רבות.

לאמיר עפעס צולייגן א ווארט וואס איך האב אמאל געהערט איבער דעם א גוט ווארט אין ענגליש the more you peer into the future the more you see the past.

און דאס זעלבע פארקערט

The more things change, the more they say the same

אין א וועג, דוקא די וואס טוען יא אביסל מער אין היסטאריע און באגרייפן די חילוקים צווישן די דורות, זענען אויסגעשטעלט צו מיינען אז 'אלעס' איז געווען 'אינגאנצן' אנדערש, בעת באמת איז עס לאו דווקא אזוי.

איבערהויפט ביי אידן אייניקלעך פון מלחמה איבערלעבער איז זייער שטארק איינגעטיילט די וועלט צווישן פאר די מלחמה און נאכדעם, און פאר א גוטע סיבה פארשטייט זיך. פארט איז וויכטיג אין אכט צו נעמען אז פילע שינויים האט ווייניגער מיט די יארן ווי מיט געאגראפיע, למשל איינער וואס האט געלעבט פאר די מלחמה אין א קליין דערפל אין אונגארן און איז נאכן קריג געקומען צו די רוישיגע ניו יארק, האט זיך זיין לעבן טאקע שטארק געטוישט, אבער מיט יארק תש"י איז געווען בערך די זעלבע ווי 15 יאר פריער אום תרצ"ה, און די קליינע דערפל אין אונגארן איז אויך געבליבן דאס זעלבע אום תש"י ווי אין תרצ"ה.

דאפלטער האט געשריבן: ↑פרייטאג סעפטעמבער 01, 2023 1:50 pm טייערע אידטיש ליינער,
מיין נושא ווי אימער איך דריי מיר איז היסטאריע, אידישע און אלגעמיינע, אריינקומענדיג אין היסטאריע פארום דא האב איך גלייך באמערקט אז ס'איז דא ווייניג היסטאריע ליב האבער דא, איז מיין שאלה, לוינט זיך מיר אריין צו לייגן כוחות צו אויפבויען די היסטאריע פארום דא ? אדער קיינער ברויכט עס נישט?

אזוי צו אזוי כ'ועל אהער שטעלן א לינק ווען ס'איז דא עפעס פריש אין היסטאריע פארום, אפשר וועט עס א גרעסערע ציבור באמערקן און הנאה האבן
@מאנטרעאל הייב מיר אן?

עָשִׂ֕יתִי כְּכֹ֖ל אֲשֶׁ֥ר צִוִּיתָֽנִי

דער תהלים איד האט געשריבן: ↑פרייטאג סעפטעמבער 01, 2023 1:54 pm היסטאריע ליב האבער איז מסתמא יא דא.

יא יא @מסתמא גלייכט זייער שטארק היסטאריע

טייערע איד-טיש ליינער, ווילנדיג בויען אביסל דעם סייט אין אלע הינזיכטן האב איך מיר פארבינדן מיט עטליכע גאר גרויסע שרייבערס און זיי געבעטן הילף אין היסטאריע טעמעס, ברוך ה' זיי האבן זיך פיין צוגעשטעלט און ס'פליסט אריין סחורה, טייל דערפון איז שוין געווען פובליצירט אבער זענען שוין גוט פארשטויבט און טייל זענען פריש...1
אלעס וואס ווערט דא ארויף געשטעלט דורך מיר איז מיט די פולסטע גוטהייסונג פון די שרייבערס

viewtopic.php?p=18175#p18175
האט איר דעם ערשטן...

ומכאן הקריאה יוצאת ביטע העלפט ארויס,
האט איר סיי וואס צו צולייגן? האלט אייך נישט אפ פון שרייבן פרעגן און קאמענטירן

דאפלטער האט געשריבן: ↑דינסטאג סעפטעמבער 05, 2023 11:49 pm viewtopic.php?p=18175#p18175
האט איר דעם ערשטן...

דאס ווערט אנגערופן "ביאגראפיע", נישט היסטאריע. אבער ס'איז זייער שיין...

אז מ'רעדט פון אויפבויען היסטאריע, האלט איך, אז מען וואלט אויך געמעגט אויפבויען 'ידיעות און וויסנשאפט'.

פאר מיר וואָלט עס געווען זייער אינטערעסאנט, און ווי איך פארשטיי, אויך פאר אסאך באנוצער.

דעריבער וויל איך בעטן, מ'זאל זיך אריינלייגן אויך אין דעם.

טובי' שרייבער האט געשריבן: ↑מיטוואך סעפטעמבער 06, 2023 2:55 pm אז מ'רעדט פון אויפבויען היסטאריע, האלט איך, אז מען וואלט אויך געמעגט אויפבויען 'ידיעות און וויסנשאפט'.

פאר מיר וואָלט עס געווען זייער אינטערעסאנט, און ווי איך פארשטיי, אויך פאר אסאך באנוצער.

דעריבער וויל איך בעטן, מ'זאל זיך אריינלייגן אויך אין דעם.

viewtopic.php?t=545, דא האסטו ידיעות און וויסנשאפט, MAKE BELIEVE אז ס'איז גארנישט תורה'דיג.

(איך ווייס נישט וויאזוי מ'לייגט דא ווערטער אנשטאט א לינק).

דאפלטער האט געשריבן: ↑דינסטאג סעפטעמבער 05, 2023 11:44 pm טייערע איד-טיש ליינער, ווילנדיג בויען אביסל דעם סייט אין אלע הינזיכטן האב איך מיר פארבינדן מיט עטליכע גאר גרויסע שרייבערס און זיי געבעטן הילף אין היסטאריע טעמעס, ברוך ה' זיי האבן זיך פיין צוגעשטעלט און ס'פליסט אריין סחורה, טייל דערפון איז שוין געווען פובליצירט אבער זענען שוין גוט פארשטויבט און טייל זענען פריש...1
אלעס וואס ווערט דא ארויף געשטעלט דורך מיר איז מיט די פולסטע גוטהייסונג פון די שרייבערס

פיינע ארבעט געמאכט ביטע ממשיך זיין

צ'ק

העלא, איך בין א נייע באנוצער אויף אידטיש, און איך האב געליינט ענקער דיסקוסיע איבער היסטאריע, און:
יא, איך האלט אז ס'וואלט געווען א געוואלדיגע זאך צו צושטעלן פאר די טייערע ליינער אינטערעסאנטע היסטאריע, סיי אידישע און סיי וועלטליכע, אבער מיט איין שטארקע תנאי, ווי מער דעטאלירטע אינפארמאציע אלס מער אינטערעסאנטער איז עס, און ווי ווייניגער דעטאלירט און אויך אקוראט די אינפארמאציע איז, אלס ווייניגער אינטערעסאנט איז עס, איז ממילא דארף די היסטאריע זיין דעטאלירט און אקוראט, ואם אתה עושה כן, אשריך וטוב לך.