קהילות וחסידות בימינו

[אגד]

און די פאקט אז אמאל פלעגט א טיפישע ערליכע איד קענען בעיסיק אורח חיים, איסור והיתר און מסכתות הש"ס וכו' זיכער ביי אונז פון וואו די אונגארישע אידן שטאמען.

אנע או יעס או נאו אויף לעבר, אלהבא איז נישט ריזענבל אפגעזען ווי אזוי דער סיסטעם וואלט געווען, זוי מיינעך.

[מסתמא]

און די פאקט אז אמאל פלעגט א טיפישע ערליכע איד קענען בעיסיק אורח חיים, איסור והיתר און מסכתות הש"ס וכו' זיכער ביי אונז פון וואו די אונגארישע אידן שטאמען.

אנע או יעס או נאו אויף לעבר, אלהבא איז נישט ריזענבל אפגעזען ווי אזוי דער סיסטעם וואלט געווען, זוי מיינעך.

דא שטעקט אויכעט אונזער יסודות'דיגע דיסעגרימענט, יהדות שטייט שוואכער צוליב וואס די פירערשאפט און קהילה מהלך איז ציפאלן פון וויאזוי עס באלאנגט און וויאזוי עס איז אלע יארן געווען.

סאו דערווייל האלטן מיר שוין ביי 3 גרויסע דיסעגרימענטס
1 יהדות, מה זה?
2 שטייט יהדות היינט שענער ווי אמאל אדער שוואכער ווי אמאל?
3 אויב שטייט עס שוואכער, איז עס די פאקט אז די קהילה לעבן ווי עס געהערט צו זיין איז ציפאלן?

מיין מסקנה איז קלאר, איך צווינג דיך נישט צו עגריען, מיך איז גענוג אז איך בין איבערצייגט און אז איך האב מיטגעטיילט מיין איבערצייגונג

אמונה בשם ובתורתו, יראת חטא, אמת, דאס איז מיין הגדרה אין יהדות - יהדות האט געטראסקעט טויזנטער מדריגות. יעצט אויב איינער איז אנדערש מגדיר יהדות קען ער טאקע צוקומען צו די מסקנה אז יהדות שטייט היינט גאר שענער

דורות וואקסן אויף און פראווענען אפ א לעבן פוסט און לעהר פון בעיסיק ידיעת התורה ויראת שמים. איך לינק עס צו דעם יסוד אין הלכה פון אין ממנין פרנס על הציבור וכו' מיטן אויסרייד 'ממלא מקום' און דערמיט ווערן א ליסטע פון 10 משפחות געבוירענע מנהיגים פון די ווינדלען אפגעהאקט פון סיי וועלכע הבנה אינעם ציבור כללי. די פאקט אז אומערוועלטע דינאסטיעס דינען במקום קהילה האט משכח געווען די מושג קהילה, די ערשטע דור האט דאך בוחר געווען אהין אבער די נעקסטע ווערן ירושה ריעל עסטעיט און נאטורליך אז מען סערווירט נישט די ריעל עסטעיט, פארקערט מיין ריעל עסטעיט סערווירט מיך. בנוסף לזה לעת עתה זענען אינגאנצן דא 7 גרויסע קאמפעניס פאר כלל יהדות ניו יארק, אלעס אנדערש לעבט במשרין ובעקיפין פון דעי קאמפעניס, כלל ישראל איז קיינמאל געשטאנען אין אזא צענטראליזירטע מצב (הגם וויזניץ איז די אויסנאם בנושא הזה זיי שטייען אסאך בעסער לע"ע און כמעט יעדער האט דארטן זיין נשמה ב"ה). נאכדעם די טישטוש צווישן בעיסיק יהדות און מדריגות חסידות וואו דער פשוטער וואוילער בעל הבית ווערט נאטורליך אויסגעשפיגן אין א פלאץ וואס איז געבויט אלץ א חסידות במקום ווערן סערווירט באופן קהילה.

אז עס זענען נישטא קיין נוטראלע מקורות פון אידישקייט סערוויסעס פאלט עס אין די הענט פון יורשי נפשות וועלכע זענען בכלל נישט ראוי לאותו דבר און זענען אפגעריקט פונעם כלל הציבור א מיליאן ליכט יארן במילה ווערט די גאנצע ניווא פון יהדות נאכגעלאזט און נעגלעקטעד

די פוינט איז אז די סיסטעם זאל זיין ריין. איך דעפיניר א קהילה אלץ אן 'איגוד פון אידן' מיט 'אן ערוועלטע תורה'דיגע הנהגה' און א פולע סעט פון 'אידישקייט סערוויסעס', אלעס אויפגענומען ביי די בני הקהילה וואס סערווירט די בני הקהילה. איך רעד פון חדר, סקול, ישיבה, בתי מדרשים, מקוה, רב ובי"ד, שיעורי תורה, בית החיים וחברה קדישה, שחיטה, השגחה, גמ"ח, צייטונגען, תורה בלעטער, פאון ליין, וכו' וכו' אלע אלע סערוויסעס. ווי מער אומאפהענגיגע סיסטעם'ס וועלכע סערווירן און שטעלן צו יהדות עס וועלן זיין, אלץ שענער וועלן מיר אויסזעהן, קנאת סופרים ירבה חכמה.

אויב קען א ישיבה נישט ווערן סופארטעד מיט א חדר פאלט עס צאם. וכן א חדר אן א סקול אדער א סקול אן א חדר. מענטשן ווילן די רואיגקייט אז מאיז איינגעשריבן אין א פראגראם וואס מגייט נישט יעדע זמן דארפן שוויצן און דאגה'נען פאר חדרים/ישיבה/סקול וכו' וכו' מען איז היינט באקוועם און אויב האסטו נישט די פולע סערוויס פעקעדזש איז עס אן אינו בר קיימא. אויב לעבט עס אויף א משפיע/ראש ישיבה מאכט זיך עס צו איין טאג לאחר פטירתו. אויב איז עס א ישיבה איז מען כסדר פארנומען מיט שטותים און די פאבליק אימעדזש ווייל נעקסטע זמן גייסטו נישט האבן גענוג פלייש צו עפענען א נייע עידזש. די פולע סערוויס פעקעדזש איז דאס וואס ערלויבט א קהילה צו בלייבן אין טאקט.

[אגד]

איך ווייס נישט אויב מיר זענען זיך מחולק אויף פונקט איינס.

אויף פונקט צוויי איז דער דעבאטע אויף אמאל.

פונקט דריי עגריען מיר צו דיסעגריען אויב דער היינטיגער חסידות/קהילה סיסטעם מיט אלע אומרעכטן און קארופציע איז ערגער ווי דער געבענקטער פון דערהיים.

[שטורעם]

איך בין נישט אין די oh yeah oh no ביזנעס. איך קען קע”ה מיין משפחה פון אלע זייטן פון יענע צייט, איך קען אסאך משפחות פון יענע צייטן, איך קען די מציאות. ווילסט קריגן מיט די מציאות וואס אני הקטן ווייס, תיתי לך. סאיז נישטא איבער וואס זיך צו טענה‘ן

עס הייסט אז די ישיבה אין סאטמאר איז ממש געשרינקן פון תרצד אויף ווייטער צוליב דעם מצב דעמאלטס.

ארטאדאקסיע איז געווען נאר ארום א דריטל אונגארן פארן קריג.

אבער יענץ איז נישט עכט א פעיר צייט צו קאמפערן עניוועי, נאך די ערשטע קריג.

אבער איך בין נאכנישט איבערצייגן אז דער יעצטיגער סיסטעם איז בכלל ערגער ווי תק אדער ת, לויט די חסידישע מעשיות איז אודאי נישט אזוי. ארשעווע איז באשריבן אויסצוזען געפערליך פאר דער רבי איז אנגעקומען, וכו'.

בפשטות איז דער מחנה מגושמים געווען א שווערער רוב, און גוט מגושם, על פי רוב, נישט אלעמאל, נישט מחמת וישמן ישורון אווי היינט, הגם עס איז דאס אויך געווען, נאר בעיקר דורך שעבוד גליות.

דיין משפּחה איז געווען לעכטיג, מיינס אויך. אבער דאס איז בכלל נישט וואס איז געווען.

עגעין, OH YEAH OH NO גיי איך נישט טון. איך רעכן די ארטאדאקסיע און נאר די ארטאדאקסיע, וואס האט זיך אפגעטון ביי די ארטאדאקסן. איך רעכן ביחס צו אנדערע לענדער וואו סאיז נישט געווען קיין טיילונג. איך רעכן יהדות אמאל ביחס צו יהדות היינט, אמונה בשם ובתורתו, יראת חטא, אמת, דאס איז מיין הגדרה אין יהדות - יהדות האט געטראסקעט טויזנטער מדריגות. יעצט אויב איינער איז אנדערש מגדיר יהדות קען ער טאקע צוקומען צו די מסקנה אז יהדות שטייט היינט גאר שענער, נו תיתי לו... כגיי נישט גיין לערנען אלף בית אז שקר אין לו רגלים און אין אדם מוריש שקר וכו' און אז ווען אמונה איז שוואך און אז יראה איז שוואך איז גארנישט דא, די יסוד פעלט. און די פאקט אז אמאל פלעגט א טיפישע ערליכע איד קענען בעיסיק אורח חיים, איסור והיתר און מסכתות הש"ס וכו' זיכער ביי אונז פון וואו די אונגארישע אידן שטאמען, היינט וואס מען קען און מען ווייסט איז א תוצאה פון א פראגראם, נישט פון לעבן יהדות און עס נעמען פערזענליך, בקיצור... אזויפיל וויל איך בעהטן אז ווער עס האלט אז היינט שטייט מען בעסער זאל נישט זיין קיין אוחז את החבל בשני ראשים און הער כאטש אויף אראפצורייסן די היינטיגע דורות, דו האסט נישט קיין לייסענס.

מאמר הכחם מכל אדם: אל תאמר מה היה שהימים הראשנים היו טובים מאלה כי לא מחכמה שאלת על זה

[הדסים]

מאמר החכם מכל אדם: אל תאמר מה היה שהימים הראשנים היו טובים מאלה כי לא מחכמה שאלת על זה

וואס איז טאקע פשט אין פסוק, די דורות ווערן דען בעסער און בעסער?

וואס הייסט לא מחכמה "שאלת"; וואס איז בכלל געווען די פראגע?

נאך איין קלייניגקייט וואס קען אפשר פארענטפערן די צוויי אויבנדערמאנטע, האסט געלערנט רש"י אויפ'ן פלאץ?

► Show Spoiler

אל תתמה על הטובה שהיתה באה על הצדיקים הראשונים כדור המדבר ודורו של יהושע ודורו של דוד כי לא מחכמה שאלת שהכל לפי זכות הדורות - רש"י

[נקודות טובות]

וואו? וואס? ווען? כלל יהדות אונגארן איז געשטאנען הערליך

נאופס. פאר די מלחמה איז געפאלן שטיקער פון רוב משפחות. טאמער מיינט מען אז היינט איז פארהאן אזויפיל OTD'ס איז אמאל געווען סאך מער. און יא, אפילו אין אונגארן. נאר אין אונגארן האט זיך עס אריינגעכאפט ביים היימישן עולם שפעטער ווי פוילן.

מ'דארף אבער אינטערשטרייכן אַז דאן איז עס געווען בעיקר צוליב ארעמקייט. די היינטיגע וועלכע פארן אפ איז א חלק צו פארדאנקן די נושא פון די אשכול.

איך בין נישט אין די oh yeah oh no ביזנעס. איך קען קע”ה מיין משפחה פון אלע זייטן פון יענע צייט, איך קען אסאך משפחות פון יענע צייטן, איך קען די מציאות. ווילסט קריגן מיט די מציאות וואס אני הקטן ווייס, תיתי לך. סאיז נישטא איבער וואס זיך צו טענה‘ן

האב איך יעצט אפגעליינט די גאנצע טעמע פון דאס לעצטע מאל וואס איך האב מגיב געווען, און @מסתמא דו גייסט יעצט כאפן פון מיר צוויי פראסקעס!...

דו האסט אראפגעשטעלט א פאקט וואס האט אדער יא אדער נישט האפט אונטער זיך, און ווער עס וואגט זיך דיר צו טשעלענדזשען כאפט פון דיר אז OH YEAH OH NO נזיפה... פאלט דיר בכלל נישט ביי אז דו ביסט דער ערשטער דא וואס האט געשטעלט אזא OH YEAH OH NO ארגיומענט?

דו זאגסט אז יהדות אונגארן איז געשטאנען אויפן העכסטן דרגה צווישן די צוויי וועלט מלחמות. וואס פונקטליך ווילסטו אז דער וואס איז מחולק מיט דיר זאל דיר ענטפערן? ער זאל דיר ברענגן א רמב"ן פון פרשת עגלה ערופה? א רמב"ם אין בית הבחירה? א משנה אין קנים? וואס פונקטליך ווילסטו? זיי מיר מוחל, אבער דאס הייסט bullying. דו מאכסט יענעם פילן סטופיד, אפילו עס קען זיין אז ער האט באמת א גערעכטע טענה. יענער שפירט זיך ווי א נאר ווייל ער האט מורא פון דער גרויסער ידען בקורות אונגארין ה"ה החכם @מסתמא, און נאכן כאפן אזא OH YEAH OH NO נזיפה, זוכט ער זיך נישט קיין צרות... און דו ביסט נאך זיכער אז דו האסט געוואנען דעם דיבאטע דא...

ניין שעפעלע.

אויב איינער גייט ברענגען א ראיה פון סיגעט, גייסטו אפלאכן פון אים אז סיגוט איז אין ראמעניע, אדער סיגוט איז יא אין אונגארין? און אויב אזוי וואס טוט זיך מיט קלויזנבורג? אדרבה, מאך מיר קלאר וועלכע רידזשן דו רופסט אונגארין. די גבולות האבן זיך דאך געטוישט יעדע פוצן מינוט...

איז קלויזענבורג אין אונגארין אדער ראמעניע ביי דיר? און אויב יא, וויפיל ערליכע אידן האבן געוואוינט דארט? און צו דען איז נישט געווען דארט א גרויסע טויש נאכן ערשטן וועלט קריג?

מונקאטש איז וואס? ווען האט זיך דארט די מצב געטוישט אויב נישט צווישן די צוויי מלחמות? און וואס איז מיט בודאפעסט? און אפשר אפילו סיגוט און דעברעצין? ואטו תנא כי רוכלא... דו רעדסט נאר פון קאלוב רעצפערט נאנאש און מאקעווע? צו פון נייטרא סאלאוואקיי? איין רגע, און מארמאראש גרויסווארדיין?

דאס אז יהדות אין גיאגראפישע מקומות און אין די גרעסערע שטעט בכלל איז געווען אין דער ערד אין יענע טעג, איז א מציאות. איך דארף דיר נישט ברענגן קיין דוגמאות, ווען דו האסט ניטאמאל געטוהן די מינומעם שבמינומעם וואס פארלאנגט זיך מצדך צו שטעלן אן ארגיומענט.

איי, דיינע זיידעס פון אלע זייטן זענען געווען חסידים תמימים און צדיקים? אמת, אבער דאס איז קיין קשיא נישט. ווען דיינע זיידעס פון אלע צדדים זאלן נישט זיין ערליכע תמימותדיגע אידן, וואלסטו געהאט גאנץ א קליינע שאנס צו זיצן און שרייבן אויף אידטיש. וואלסט ניטאמאל געקענט קיין אידיש... די וואס האבן מזניח געווען אין יהדות למחצה לשליש ולרביע, האבן זיך געפריידט נאכן קריג אז זיי האבן א תירוץ צו אפלאזן אידישקייט גענצליך אדער כמעט גענצליך. זייערע אייניקלעך דרייען זיך נישט דא. ס'איז ווי צו זאגן אז רוב וועלט זענען אידן, ווייל אלע דיינע זיידעס זענען געווען אידן... חוץ טאמער דו שטאמסט פון גרים, וואס דאס מיינט בהכרח אז רוב גוים זענען זיך מגייר....

אונזערע עלטערן זענען געווען די טאפ 20 פראצעט וואס אידישקייט האט פארמאגט פארן קריג. וממילה, ווען דו ווילסט מדמה זיין אונזער דור צו יענע דור, זיי מוחל זיי מדמה עפל צו עפל. נעם אונזער טאפ צוואנציג פראצענט אויך.


אגב, איך ווייס אז מען טרייבט איבער. און די סיבה דערצו איז ווייל אזוי קען מען פארקויפן אז דאס וואס אונזערע עלטערן זענען געגאנגען שייטלעך, איז נאר געווען אין יענע זמנים וואס אידישקייט איז געווען אין דער ערד. און בעסער א שייטל ווי איידער אייגענע האר.... און איך פארשטיי אז דאס באדערט דיר (און פאר מיר אויך) אבער דו קענסט נישט פארמאכן די אויגן פון די פאקטן.

און אמת, יא, די זעלבע היפאקריטן גייען שפעטער שרייען ירידת הדורות. איי דאס איז זיך סותר מיט זייער נעראטיוו פון די שייטלען ביי אונזערע באבעס? עס מאכט נישט אויס... אבער זייט וויסן אז @שבת קודש איז נישט פון די. ערגעץ דא אויפן טישל איז אמאל געווען א טעמע איבער אכשר דרא (איך האב נאך א לאנגע דרעפט וואס איך בין נאך נישט אנגעקומען צו ארויפשטעלן) און אויב געדענק איך גוט איז @שבת קודש דער פותח שטארק לצד אכשר דרא. סא דו סטראשעסט אים נישט אז מארגן זאל ער דיר נישט קומען זאגן ירידת הדורות...

(איך וויל מיך נישט דא אנעמען פאר @שבת קודש, כאטש וואס איך גלייך אים זייער שטארק. נאר איך וויל דיר שטיפן צו די וואנט אז ווען איינער פרעגט דיר עפעס זאלסטו ענטפערן ווי א מענשט. באווארף אים נישט מיט קיין קש וגבבא.)

עני וועי, @מסתמא טייערער, איך וועל דיר שוין איבערבעטן אין א צווייטע געלעגענהייט. יעצט זיי מוחל ענטפער, און דריי דיך נישט ארויס אז דו האסט נישט קיין צייט....

(און אגב, דו זאגסט דאך אז דו האסט געמאכט דעם חשבון צווישן דער אויבן אן מיט די פאליש זיצערס און דו ביסט געבליבן נשתומם... איין רגע? ס'איז יא אכשר דרא אדער נישט? זענען די פאליש אידן אייניקלעך יא בעסער אדער נישט?)

[Think and Thank]

מנין לענין, איך בין נישט אזוי אויסגעקאכט אין די הלכה חלק פון ירושת רבנות, איך זעה דא א שיינע שמועס בהלכתא זו ובשיטת מרן החתם סופר זי''ע.

אבער ירושה אויף רבי'סטיווע שרייבט שוין דער הייליגער דברי חיים זי''ע (שו''ת חו"מ ח"ב, סימן לב) ד''ח ירושת אדמורות.PNGד''ח ירושת אדמורות ב.PNG




ושמעתי מרב חשוב אחד אז ווען עס איז נסתלק געווארן לגני מרומים אחד מצדיקי הדור הקודם און דער עולם האט געשמועסט וועגן א ממלא מקום האט מרן הגה''ק מסאטמאר זיי'ע אויפגעמישט אינעווייניג אין שו''ת דברי חיים און עס הויעך פארגעלערנט, און אויסגעפירט ''אויף דעם דברי חיים איז קיינער נישט מחולק'', עכלש''ק.

אם לדעתו של הרה"ק דבר"י אליין נקבל (טאמער דעם מעשה איז פארלעסליך)
אבער בנוגע לדעת אחרים נראה שנמצאו חולקים, וגם יוצאי הרה"ק מצאנז לא נהגו בזה כוותיה.

איך בין נישט די גרעסטע תלמיד חכם, קען זיין עס איז דא חולקים, איך ווייס נישט, אדרבה צייכן צו.

ולגופו של ענין, קוק אריין אינעם תשובה און זאג דו מיר אויב איז שייך חולקים.

מ'קען בעצם אריינגיין אסאך טיפער אבער לאמיר עס לאזן פשוט. לדוגמא, לאמיר זאגן דער מגיד מפורסם רבי אלימלך בידערמאן שליט''א האט א שול, נאך זיינע אורך ימים ושנים, גייען זיינע קינדער איבערנעמען די שול? יא. גייען זיי יעצט אויך ווערן די מגיד העולמי? ווענדט זיך אויב קענען זיי דעליווערן פאר'ן ציבור העולמי וואס זייער טאטע האט דעליווערט.

איי ירושה? דאס איז א נישט קיין ריעל עסטעיט אדער א חפץ וואס מ'קען בכלל ירש'נען, סאיז א כח מן השמים וואס אויב האט ער עס האט ער עס, און אויב נישט נישט.

בנוגע וואס דו זאגסט אז גם יוצאי הרה"ק מצאנז לא נהגו בזה כוותיה. ווייס איך נישט פונקטליך וואס דו זאגסט, ווייל צאנזער רב'ס זון רבי אהרן זצ''ל האט איבערגענומען די רבנות אין צאנז אבער נישט די רבי'סטווע כידוע. שינאווער רב און גארליצער רב זי''ע זענען זעלבסט געווען א רבי ווייל זיי זענען געווען, נישט ווייל זיי האבן עס גע'ירש'נט.

גראדע האט שינאווער רב געהאלטן אז די רבנות אין צאנז געהערט צו אים, און ער האט זיך זאגאר באזעצט אין צאנז פאר ארום א יאר צייט. און אפילו שפעטער ווען שינאווער רב האט בפירוש מוחל געווען די רבנות פאר קרייזער רב האט ער געזאגט פאר זיין זון ר' משה'לע 'לו ולא לזרעו'. נאך די פטירה פון קרייזער רב האט ר' משה'לע זיך באזעצט אין צאנז האלטנדיג אז עס קומט זיך אים די רבנות, אבער דער מהרש"ם האט גע'פסק'נט אז מוחל געווען איז מוחל געווען כמבואר בתשובות מהרש"ם (אן די נעמען). דערפאר ליגט ער דאך אין צאנ וייל ער איז דארט אוועק.

[Think and Thank]

עס הייסט אז די ישיבה אין סאטמאר איז ממש געשרינקן פון תרצד אויף ווייטער צוליב דעם מצב דעמאלטס.

ארטאדאקסיע איז געווען נאר ארום א דריטל אונגארן פארן קריג.

אבער יענץ איז נישט עכט א פעיר צייט צו קאמפערן עניוועי, נאך די ערשטע קריג.

אבער איך בין נאכנישט איבערצייגן אז דער יעצטיגער סיסטעם איז בכלל ערגער ווי תק אדער ת, לויט די חסידישע מעשיות איז אודאי נישט אזוי. ארשעווע איז באשריבן אויסצוזען געפערליך פאר דער רבי איז אנגעקומען, וכו'.

בפשטות איז דער מחנה מגושמים געווען א שווערער רוב, און גוט מגושם, על פי רוב, נישט אלעמאל, נישט מחמת וישמן ישורון אווי היינט, הגם עס איז דאס אויך געווען, נאר בעיקר דורך שעבוד גליות.

דיין משפּחה איז געווען לעכטיג, מיינס אויך. אבער דאס איז בכלל נישט וואס איז געווען.

עגעין, OH YEAH OH NO גיי איך נישט טון. איך רעכן די ארטאדאקסיע און נאר די ארטאדאקסיע, וואס האט זיך אפגעטון ביי די ארטאדאקסן. איך רעכן ביחס צו אנדערע לענדער וואו סאיז נישט געווען קיין טיילונג. איך רעכן יהדות אמאל ביחס צו יהדות היינט, אמונה בשם ובתורתו, יראת חטא, אמת, דאס איז מיין הגדרה אין יהדות - יהדות האט געטראסקעט טויזנטער מדריגות. יעצט אויב איינער איז אנדערש מגדיר יהדות קען ער טאקע צוקומען צו די מסקנה אז יהדות שטייט היינט גאר שענער, נו תיתי לו... כגיי נישט גיין לערנען אלף בית אז שקר אין לו רגלים און אין אדם מוריש שקר וכו' און אז ווען אמונה איז שוואך און אז יראה איז שוואך איז גארנישט דא, די יסוד פעלט. און די פאקט אז אמאל פלעגט א טיפישע ערליכע איד קענען בעיסיק אורח חיים, איסור והיתר און מסכתות הש"ס וכו' זיכער ביי אונז פון וואו די אונגארישע אידן שטאמען, היינט וואס מען קען און מען ווייסט איז א תוצאה פון א פראגראם, נישט פון לעבן יהדות און עס נעמען פערזענליך, בקיצור... אזויפיל וויל איך בעהטן אז ווער עס האלט אז היינט שטייט מען בעסער זאל נישט זיין קיין אוחז את החבל בשני ראשים און הער כאטש אויף אראפצורייסן די היינטיגע דורות, דו האסט נישט קיין לייסענס.

מאמר הכחם מכל אדם: אל תאמר מה היה שהימים הראשנים היו טובים מאלה כי לא מחכמה שאלת על זה

רש"י אין ראש השנה איז מסביר אז די סיבהנ פארוואס דאס פרעגן קומט נישט פון חכמה איז פשוט ווייל עס איז נישט מעגליך אז די דורות האחרונים זאלן זיין די זעלבע ווי די פריערדיגע.

[הדסים]

איך בין מחולק מיט דעם סעיף. קודם כל איז בכלל נישט קלאר וואס מיינט באלאנגען צו א קהילה? איך דאווען אין א שול ביי מיין קארנער ווי ס'דא א חשוב'ע רב פון וועם איך בין מקבל מרות. נישט קיין קהילה, גארנישט. מוסדות - יונגלעך אין תלמוד תורה בני ישראל און מיידלעך אין בית יעקב. בית החיים וועט זיין אין הר שלום אדער חסד של אמת אין וואדריזש.

דו רעדסט וואס מ'קען טעכניש טון, איך זאג וואס מ'דארף טון.

ניין! איך זאג אז מ'דארף עס נישט טון. זיי מסביר פארוואס מ'דארף באלאנגען צו א "קהילה".

דער אמת געזאגט, כ'האב געזוכט און נישט געפונען. יתכן ביסט גערעכט.