נייעס פון בלומינגראוו, קרית יואל

[גאלדבערג]

דברי מלכיאל

Screenshot_20260817_230430_Gmail.jpg (212.77 KiB) געזען געווארן 515 מאל

[רעאליסטיש]

דברי מלכיאל
Screenshot_20260817_230430_Gmail.jpg

קענסט אפשר מסביר וואס סשטייט אין די אלע העתקות? אונז האמיר שוין געארבעט היינט און אויך געלערנט עטליכע שיעורים, סאיז שווער זיך יעצט אריינצולאזן און שו"ת

[להגדיל הטראסק]

מילי דאבות, צו עס איז א ניק צו עפעס א גליון, איז מסתמא זייער באליבט ביי מיר און ביי אלע אידן, אבער מיר גייען נאר קוקן וואס די פוסקים זאגן אי"ה, און אדרבה אויב איז מילי דאבות א פוסק ציטיר אים בפירוש, אויב נישט מוזטו יעצט איבערלאזן די ספעיס פאר דעת תורה, און יעדער וועט קענען ברענגען זיינע ראיות לכאן ולכאן כדת של תורה בע"ה. א גוטע נאכט!

כ'האב שוין ציטירט זיינע רייד, די מקור בכתב קען איך דיר נישט ברענגען, אבער איך און נאך עטליכע אידן האבן עס געהערט פון אים פערזענליך.

דער מילי דאבות איז א גרויסער גאון, א פוסק אין ד' חלקי שולחן ערוך, מוסמך דורך די גרעסטע גאונים בדורו, די הארבסטע שאלות קומען אן צו זיין טיש, א פארהערער וואס פארהערט וועכנטליך ש"ס, שולחן ערוך, און נאך, א גרויסער בעל דרשן און משפיע, א איד וואס נעמט אויף טעגליך צענדליגער און הונדערטער מענטשן וועלכע זענען משכימים לפתחו, א בארימטער ראש ישיבה, א איד וועלכע שלאפט זייער ווייניג ביי די נעכט, זייענדיג עוסק בתורה שעות ארוכות, א גרויסער יחסן, א תלמוד חכם וואס האט שוין ארויסגעגעבן צענדליגער ספרים, א איד א גרויסער עסקן וועלכער האט שוין ארויסגעהאלפן כלל ישראל אין מערערע הינזיכטן מיט זיין עסקנות, א איד וואס סאם האו פירט די השגחה עליונה אז אסאך מענטשן דארפן ווארטן יארן צו זעהן די גערעכטיגקייט פון זיינע רייד...

[בלומינגראווער איד]

ווייסט אפשר איינער, צו קרית יואל האט בכלל א שייכות היינטיגען טאג מיט רבינו יואל, אדער סך הכול איז עס א חלק פון היסטריע?

איז די ברך משה געווען א ממלא מקום?

אויב פארשטייסטו אז קרית יואל איז תחת רשותו פון רבינו יואל, דאן קען מען ווייטער שמועסן.

אויב נישט, איז די גאנצע טעהנעריי אינגאנצען נישט רעלעוואנט.

יא, איך האלט אויך אז מהר"א איז מרא דאתרא אויף קרית יואל אויב דו ביזט נייגעריג

[גאלדבערג]

דברי מלכיאל
Screenshot_20260817_230430_Gmail.jpg

קענסט אפשר מסביר וואס סשטייט אין די אלע העתקות? אונז האמיר שוין געארבעט היינט און אויך געלערנט עטליכע שיעורים, סאיז שווער זיך יעצט אריינצולאזן און שו"ת

כ'בין נישט בכח יעצט אלעס צו דורכגיין, קודם וועל איך מסביר זיין די דברי מלכיאל

געמיינזאמע שותפות,
ווען די זיבן טובי העיר אדער די גאנצער ציבור פון א געגנט ("גליל המשותף") האבן זיך אינאיינעם מחייב געווען צו איין שוחט, קען א חלק פון זיי נישט זיך אפברעכן און דינגען א צווייטן שוחט פאר זיך אליין

דער טעם פונעם איסור,
אזא אפטיילונג און מאכן עקסטער שבת פאר זיך ברענגט א "קלקול הרבים"
די איבערגעבליבענע וועלן נישט קענען אליין באצאלן פארן שוחט, און זיין פרנסה און ישוב הדעת וועט געשעדיגט ווערן, וואס דאס קען משפיע זיין אויף די כשרות הבשר

קיין חילוק צווישן שטאט און דארף,
דער דין איז גלייך סיי פאר די שטאטישע איינוואוינער און סיי פאר די מענטשן פון די ארומיגע דערפער וואס האבן זיך אנגעשלאסן אין די שותפות פון אנהייב

א השתעבדות און הסכמה אן א חתימה,
אזוי ווי דער ציבור האט שוין געשאכטן ביי אים און מסכים געווען צו זיין משועבד צו אים, ווערט עס פאררעכנט ווי זיי האבן זיך אונטערגעווארפן אונטער אים ("נשתעבדו לו")
מען דארף נישט קיין פיזישע חתימה אויף א כתב מינוי מען טאר נישט אוועקגיין פון אים אן די הסכמה פון די אנדערע, ספעציעל ביי א זאך וואס באטרעפט די גאנצע קהילה

[בלומינגראווער איד]

ווידער האסטו פארפעלט פון רעאגירן צו מיין פראגע!!
עס איז פשוט טראגי קאמיש פארוואס דו באצייכנסט בלומינגראוו אלס א אינדיוויאלע שטאט וואס בויט זיך הונדערט פראצענט אליינס אן קיין שום הילף פון די גרויסע שטאט
איינער פארשטייט???
אנשטאט מסדר זיין די פראבלעם פון גלילות וואס איך האב קלאר און דייטליך געזאגט אז דו קענסט מיר נישט ברענגען קיין מקור צו מחלק זיין פון בלומינגראוו צו יעדע אלגעמיינע גליל וואס ערנערט זיך פון די גרויסע שטאט, גייסטו פשוט און פראסט אפלייקענען אז בלומינגראוו איז א גליל דו גייסט מיר קומען זאגן אז דו האלטס אז עס איז פונקט ווי ווען די שטאט זאל זיך בויען ערגעץ אין די סטעיטס???
איז נוגע צו די ראשי העיר האט יא געשמעקט אז עס בויט זיך א גליל אדער נישט?
אויב איז דאס דין מהלך איז דער שמועס דא געענדיגט עס איז נישט ווערד קיין איין ווארט מער

לאמיר גיין שטאטלעך, וועלכע פלאץ האט א גליל על פי דין תורה?

זייער גוט! גיין שטייט!
דיין קשיא איז עטוואס נישט קלאר לכוירע א טעות, ווי כפארשטיי דו מיינסט צו פרעגן וואס איז די פשוטע באדייט פון א גליל אין די הלכה.
די תירוץ איז מיין איך פשוט און קלאר, א גליל איז די געדאנק פון געגנטער און שכונות פון א גרויסע שטאט וואס מענטשן באזעצן זיך דערנעבן ארום און ארום פשוט ווייל עפענען א נייע שטאט איז גאר א שווערע און כמעט אוממעגליכע זאך און דערפאר ציט מען זיך ארויס ארום דעם גרויסן שטאט און אזוי געניסט מען פון די בענעפיטן פון וואוינען אין א גרויסע שטאט וואס איז זייער פשוט עס פעלט נישט אויס צו מאריך זיין אין קיין פרטים
פונקט אזוי איז דער איינפאכע מציאות פון דער יישוב אין בלומינגראוו וואס איז קלאר ווי די טאג אז דער יישוב קען נאר עקזיסטירן בלויז ווייל ער איז גלייך אין קרית יואל און יעדער תושב ווייסט אז ער געניסט פון יעדע בענעפיט וואס א תושב קרית יואל האט ברוחניות און בגשמיות!!
דאס איז פשוטער פון פשוט אויב דו ווילסט עס לייקענען, ווייס איך אויך אז דו ווייסט עס, און איך האב סך הכל נישט קיין וועג דיר דא צו איבערצייגן אבער עס איז א אומלייקנבארע פאקט!!
אנדערש ווי די נערישע פארפירערישע טעענע אז אויב אזוי אויך בלומינגבורג!! קיין איין תושב אין בלומינגבורג האט נישט געקלערט קיין סקונדע אז ער איז רואיג ווייל ער וואוינט א האלבע שעה פון קרית יואל!! יעדע תושב אין בלומינגראוו (אריינגערעכנט חסידי וויזניץ וכו') האט פארן סיינען קאנטרעקט קלאר גענומען אין באטראכט אז ער בלייבט אין די ד' אמות פון קרית יואל וואס איז א עטאבלירטע סטאבילע שטאט און נאר נאכדעם האט ער געשריבן קאנטראקט (אקעי, כווייס אז דו גייסט שרייען אז דו האסט איין ציקוועטשעטע נעיבער אן אנטיסעמיט וואס ער האט יא געוואלט אנטלויפן פון קרית יואל) און דאס איז די איינציגסטע און איינציגסטע וועג ווי אזוי בלומינגראוו האט לפי ערך מצליח געווען פשוט ווייל ער איז נישט קיין נייע שטאט!!!
דאס איז די דיפאלט פשוטע איינפאכע באגריף פון א ג-ל-י-ל-!!
יעצט באמת דע אלע זאכן מיין איך אז עס פעלט ניטאמאל אויס צו זאגן אבהער ווילאנג מקען פרעגן פרעגט מען מיז מען ענטפערן!
אויב ווילסטו קומען זאגן אז ווען א געוויסע קאנצעטראציע איינוואוינער ווילן זיך אפרייסן פונעם שטאט און גרינדן אייגענע אינפראסטרוקטור קען מען זיך אפרייסן פונעם גרויסט שטאט ברויכסטו ברענגען א מקור און דאס איז נאכנישט גענוג איידערן הערן א פסק הלכה פון א אנגענומענע פוסק וואס דו עכ"פ וואלטס אים געטרויעט אין דיין פריוואטן לעבן.

אנטשולדיגט אבער דער פוינט פון בלומינגבורג איז פשוט געבראטענע שקר, מיר זענען אלע גענוג אלט צו געדענקען אז מען האט עס אפיציעל פראמאוטעד אלס גענוג נאנט צו קרית יואל פאר גראסערי אין מוסדות ביז זיי האבן זיך אליינס אהערגעשטעלט, ממש ווי בלומינג גראוו יעצט, זיי האלטן שוין פשוט ווייטער אינעם דעוועלאפמענט ווי אונז

[בלומינגראווער איד]

איך בין סתם נייגעריג צו הערן פון די שרייבער דא: לשיטתכם איז דא עני וועג פאר א גליל צו ווערן אן אייגענע שטאט?

[ימין]

א רבי וואס האט א ריזיגע ציבור אלפים ורבבות חסידים הולכים לאורו, א רבי וואס זיין ווארט און פסק ווערט ארויפגעקוקט ביי רוב חסידישע און ליטווישע קרייזן, האט אזוי געזאגט, אדרבה, ברענג מיר איין רבי וואס איז האלב אויף דעם לעוועל פון האדמו"ר מהר"א בכמות או באיכות וואס האט אמאל געזאגט אדער געשריבן אנדערש

איך וויל נישט אריינגיין דערין צופיל ווייל עס גייט קומען א ווארענונג פון די הנהלה דא אבער עס איז שיין געווארן עסטאבלישד דא אז דער וויזשניצער רב פון בלומינג גראוו האלט אז עס איז נישט קרית יואל (די הנהלה דא האט נישט געלאזט פירן דעם שמועס ווייטער דערנאך), א חלק פון די לאקאלע רבנים ודיינים זאגן אויך אזוי, די אמאונט פון חסידים איז נישט מכריע אויף איין זייט אדער די צווייטע, אויב יא וואלט דער רבי ז"ל זיך געברויכט צושטעלן צו די רבני האגודה וואס זענען פיל מער ווי סאטמאר

פון וויזניצע רב פון מאנסי/בלאמינגראוו וויל איך נישט רעדן משום תקנת המקום

אנדערע רבנים ודיינים? אויב זענען זיי אינטער מהר"א/מהרי"י קהילות איז זייער מיינונג אירעלעווענט, זיי זענען נכנע אינטער זייער רבי

אויב אנדערע רבנים וואס האבן געעפענט עפעס א שולעכעל, העלמיר דן זיין וואס זייער כח איז, וויפיל מענטשן זענען סרים למשמעתם און נוצן אט דיזע רבנים פאר זייער פוסק אחרון ומורה דרך על החיים

און לגבי דעם רבי'ן ז"ל קעגן די אגודה, טאקע דערפאר האט די רבי ז"ל געבויעט א שטאט וואס זאל זיין 100 פראצענט לויט זיינע שיטות, און דאס ווילן טייל צוברעכן היל"ת והוי זהיר בגחלתו

וכן למר

[גאלדבערג]

נאך איין מראה מקום די חת''ס אין די תשובות או''ח קצ''ג

איך וועל לייגן אין אידיש א תמצית -געהאקטע אידיש- עס איז גוט צו אריינקוקן דערין און זעהן אינעווייניג וויזוי ער שמועסט עס אויס

זיי טענה'ן אזוי ווי עס איז דער שטייגער וועגן די שטייערן און אפגאבן און אלע קהילה-הוצאות. די קהילה פאדערט פון זיי געלט,
אבער זיי טענה'ן אז זיי קומען דאך כמעט נישט אין שטאט, נאר בלויז דריי טעג א יאר – ראש השנה און יום כיפור – צו דאווענען אין דער הייליגער שול. און דעם גאנצן יאר האבן זיי קיין שום הנאה נישט פון די זאכן וואס די קהילה שטעלט צו און פירט אויס

וייל אויב זיי האבן אן אייגענע פראגע אדער א ספק (אין הלכה), זענען זיי דאך זייער ווייט פון דער קהילה, און עס איז פאר זיי אוממעגלעך צו פארן און פסק'ענען יעדער קלייניקייט.
זיי האבן אייגענע שוחטים און בודקים פאר זיך, און זיי האבן נישט קיין הנאה פון די שוחטים וואס זענען באשטימט דורך דער קהילה.
דאס זעלבע איז מיט אנדערע זאכן ווי א מקוה וכדומה (זיי נוצן עס נישט).
אויב אזוי, פון וואו נעמט זיך דאס רעכט ארויפצוצינגען אויף זיי דעם עול פון די אלע הוצאות פונקט ווי א פולער איינוואוינער פון דער קהילה
אבער די מענטשן פון דער שטאט קהילה פאדערן פארקערט. זיי זאגן אז מען קען נישט צוגלייכן די ארבעט און די שטייער-אפשאצונג פון יעדן איינעם לויט זיין ערך, און מען דארף לייגן אויף די דאָרפישע בעלי-בתים נאך מער ווי אויף די שטאטישע לויט זייער געלט און עשירות. ווייל די שטאטישע צאלן כסדר פאר דער קהילה-קאסע פון יעדע פונט פלייש, פון עופות שחיטה, פון טרינקען וויין און קויפן מצות, און דאס גאנצע געלט גייט אריין אין קאַסע צו שטיצן די קהילה-הוצאות.
און די דאָרפישע מענטשן צאלן דאך נישט די אלע קליינע שטייערן (ווייל זיי קויפן נישט אין שטאט), כאטש זיי זענען אויך באלאדנט מיט אנדערע שווערע רעגירונגס-שטייערן און אפגאבן. נאך א טענה און א וואונדער איז דא: עס זענען געקומען מענטשן פון אנדערע גלילות און האבן זיך באזעצט דארט דורך די קהילה-לייט, און צוליב דעם זענען אנדערע ארטיקע יידן פארטריבן געווארן פון זייערע וואוינונגען און שטעטלאך.

דער חתם סופר פסק'נט
אז די דארפישע יידן קענען זיך נישט אינגאנצן פטר'ן פון די הוצאות הקהילה. אפילו אויב זיי קומען נאר דריי טעג א יאר (ראש השנה און יום כיפור), זענען זיי נאך אלץ מחויב צו צאלן פאר די הויפט-זאכן וואס האלטן אויף דאס יידישקייט פונעם גאנצן גליל
רב און שוחט: די דארפישע יידן מוזן האבן א רב צו וועמען צו פרעגן שאלות און א שוחט, אפילו אויב זיי האבן אן אייגענעם שוחט אינעם דארף, ווייל דער ארטיקער שוחט מוז שטיין אונטער די השגחה פונעם גרויסן רב פונעם גליל.
ביהמ"ד און מקוה: אזוי ווי זיי קומען פאר די ימים נוראים דאווענען אין שטאט, זענען זיי שותפים אין דעם בנין בית המדרש און אין די מקוה.

וויאזוי רעכנט מען אויס די שטייערן? (דער אמת'ער יושר)
דער חתם סופר פארשטייט די טענה פון די דארפישע יידן אז די שטאטישע מענטשן צאלן ווייניקער דירעקטע שטייערן ווייל זיי צאלן כסדר קליינע אפגאבן (אויף פלייש, וויין, מצות וכדומה) וואס גייט אריין אין די קהילה-קאסע. דעריבער פסק'נט ער א יושר'דיגן חשבון:

מען דארף אויסרעכנען די גאנצע הוצאות הקהילה (למשל: 1000 רייניש).
מען נעמט אראפ דאס געלט וואס די שטאט פארדינט פון די קליינע שטייערן (למשל: 300 רייניש).
דעם איבערגעבליבענעם חוב (די 700 רייניש) דארפן אלע אינאיינעם צאלן – סיי די שטאטישע און סיי די דארפישע – יעדער איינער לויט זיין עשירות און פארמעגן.

די אויסנאם – וויין: אויף וויין זאגט ער אז די דארפישע יידן האבן בכלל נישט קיין שותפות, ווייל זיי קויפן זייער וויין ביליג אין די דערפער און האבן קיין שום שייכות נישט צו די שטאטישע וויין-האנדל. דעריבער טאר מען זיי נישט בעטן קיין געלט דערפאר.
לגבי די טענה אז די קהילה האט אריינגענומען נייע מענטשן פון אנדערע גלילות און צוליב דעם זענען ארטיקע יידן פארטריבן געווארן ("נתגרשו יהודים ממשכנותם"), שרייבט דער חתם סופר זייער שארף:

אזוי ווי די נייע מענטשן זענען געקומען פון דאס ניי און זענען נישט קיין אלטע שותפים אין די קהילה, האבן זיי נישט קיין רעכט הנאה צו האבן פון די אלטע מוסדות (ביהכנ"ס, מקוה) אן די הסכמה פון די דארפישע יידן.
די קהילה-לייט האבן נישט קיין שום רעכט צו געבן פאר די נייע מענטשן פריווילעגיעס וואס טשעפענען אדער נעמען צו די פרנסה און וואוינונגען פון די אלטע דארפישע יידן.
דער חתם סופר צייגט אונז דא א געוואלדיגן יסוד אין חושן משפט און הנהגת הכלל:
די קהילה איז נישט א ביזנעס ואיש כל הישר בעיניו יעשה. א קהילה איז א שותפות קדושה.
מצד אחד מוז יעדער איינער שטיצן די רוחניות'דיגע יסודות (רב, שחיטה, מקוה), אבער מצד שני טאר די הנהגה פון די שטאט נישט אויסנוצן די כח פונעם רוב צו באעוולען די מינדערהייט אדער די דארפישע יידן וואס זענען שוואכער אין קול. אלעס מוז געטאן ווערן מיט אן אמת'ן יושר און א מדוקדק'דיגן חשבון.



.

[להגדיל הטראסק]

א פאסיגע מעשה וואס כ'האב אמאל געהערט וואס קומט דא אריין גאנץ קלאר

עס איז געווען ביי א געוויסע גרויסע מערכה מיט א האקעלע שאלה וואס הגאון ר' משה פיינשטיין ז"ל האט געהאלטן להיתר און סאטמארער רב האט געהאלטן לאיסור, האט זיך געהאנדלט איבער א דעלעגאציע וואס זאל אריבערגיין צו ר' משה זיך מתווכח זיין און אים אויפקלערן אז ער זאל צוריקציען זיין היתר. דער סאטמארער רב האט געבעטן אז זיי זאלן נישט רעדן מיט אים הלכה נאר השקפה.

למעשה איז די דעלעגאציע אנגעקומען, קיין דעטאלן געדענק איך שוין נישט, אבער ר' משה אדער א צווייטער דארט האט אנגעהויבן מיט הלכה און די רבנים זענען אריינגעשלעפט געווארן ביז ר' משה האט זיי באזיגט.

ווען זיי זענען צוריקגעקומען צום דברי יואל, האט ער זיי געזאגט "כ'האב ענק געזאגט אז ענק זאלן זיך נישט אריינלאזן מיט אים אין הלכה..."

ר' משה איז געווען גאר גאר א גרויסער גאון, אבער צו השקפה, און א בליק ארויס פון די הלכה'דיגע גבולים האט דער רבי דער דברי יואל געהאט א ברייטערע בליק.
====================
לענינינו: צו הלכה'דיג מעג מען זיך אפטיילן צו נישט? דאס קען מען דן זיין (הגם לויט הרב @אשר קען מען נישט), אבער דאס איז קלאר, צו יא מהר"א צו נישט מהר"א, דער פלאץ געהערט השקפה'דיג צום רבי'ן ז"ל דער דברי יואל, און זיך פירן קעגן זיין רצון, האבן אנדערע דיעות און השקפות פון אים, לאדענען מענטשן וואס וועלן זיך נישט פירן אין זיינע דרכים, דאס איז השקפה'דיג אביסל נידריגער פון די העכסטע שטאפל אין דרך ארץ פאר כבודו הטהור.

[גאלדבערג]

ווען מען עפנט א חתם סופר, א דברי מלכיאל, און מען קוקט די הלכה.
קען מען אביסל געבן צו פארשטיין די הבנה פון די רבני העיר פארוואס זיי באטראכטן עס אלץ א גענצליך באזונדערע שטאט
פארוואס בלומינגראוו קען און מעג זיין זעלבסטשטענדיג, און פארוואס דער אלטער צענטער קען נישט כופה זיין קיין בעלות.


אינעם חתם סופר שטייט קלאר אז ס'איז א שותפות פון יושר, נישט קיין כפיי' פון רוב
דער חתם סופר רעדט פון א מציאות פון "דארפישע אידן" וואס וואוינען ארום א שטאט
צו קענען מדמה זיין דעם חתם סופר צו אונזער פאל, און ארויסהאבן במה דברים אמורים דארף מען קודם פארשטיין דעם ריזיגן חילוק אין מציאות
בלומינגראוו הייסט היינט א "דארף"?
בלומינגראוו איז א שטאט פון הונדערטער משפחות, זיי קומען דען אריין קיין קרית יואל דריי טעג א יאר אויף ימים נוראים ווייל זיי האבן נישט קיין אייגענע שול?
פארקערט, בלומינגראוו איז פול מיט אייגענע בתי מדרשים, אייגענע מקוואות, אייגענע דיינים אייגענע חלוקה פאר יו''ט פאר עניי העיר
א "עיר ואם בישראל" פאר זיך אליין!

אבער אפילו אויב איינער וועט זיך עקשנ'ען אז בלומינגראוו האט א דין פון א "דארף",
קוק וואס דער הייליגער חתם סופר פסק'נט:
"די קהילה איז נישט קיין ביזנעס ואיש כל הישר בעיניו יעשה."

דער חתם סופר שרייט חי וקים, א שטאט קען נישט נוצן איר כח פון "מיר זענען דער רוב"
צו טשעפען די מינדערהייט פינעם דארף
דער חתם סופר מאכט א פונקטליכן חשבון, מ'רעכנט אראפ די קליינע שטייערן, מ'מעסט עס לויט יושר
דאס מיינט, אז די הנהגה אינעם גרויסן שטאט קען נישט פשוט באשליסן "עטס אלע באלאנגטס צו אונז און מיר וועלן אייך מאכן די פרייזן און די תקנות ווי אזוי מיר ווילן
ווייל אונז זעמיר די 'מאמע שטאט'
הלכה פאדערט יושר און פולע אנערקענונג מיט די איינוואוינער פון די נייע געגנט

מען טאר נישט טשעפן פרנסות:
די חתם סופר'ס שארפע ווערטער אז מ'טאר נישט ברענגען נייע מענטשן אדער פריווילעגיעס
וואס טשעפענען די פרנסה אדער וואוינונגען פון די לאקאלע
דאס איז א געוואלדיגער יסוד!
ווען בלומינגראוו בויט זיך אויף אלס אן אייגענער מוניציפאלער קערפערשאפט, מיט אייגענע געזעצן וואס שיצט די איינוואוינער און זייערע נכסים
קען נישט די שכנות'דיגע שטאט פרובירן ארויפצוצווינגען זאכן (ווי פאליטישע איינגעלעגנהייטן אדער טעקס רעגולאציעס)
וואס שטערט די וואוינונגען אדער די רעכטן פון די בלומינגראווער תושבים.

די דברי מלכיאל איז זייער קלאר צוברעכן א מוסד אדער בויען א נייעם כלי?
דער דברי מלכיאל ברענגט ארויס דעם יסוד פון "קלקול הרבים"
אז אויב א ציבור האט אינאיינעם אויפגענומען א שוחט אדער א רב, קען איין חלק נישט פלוצלינג זיך אפטיילן, ווייל דערמיט לאזן זיי איבער די אנדערע אין א מיינוס
דער שוחט וועט הונגערן, און די איבערגעבליבענע וועלן נישט קענען אליין דעקן די קאסטן.

יעצט לאמיר דאס צולייגן אויף אונזער שמועס,

איז דא א "קלקול הרבים" פאר קרית יואל?
קרית יואל איז א שטאט פון בלי עין הרע צענדליגע טויזנטער איינוואוינער
אויב די נייע שטאט בלומינגראוו שטעלט זיך אויף אירע אייגענע פיס מיט אן אייגענער קהילה,
רבנים און דיינים פאלט דען קרית יואל איין?
גייט דען עפעס א שוחט, אדער א מוסד אין קרית יואל צובראכן ווערן דערפון?
אבסאלוט נישט! די שטאט איז אדיר וחזק.
דער דברי מלכיאל'ס גאנצער איסור פון זיך אפטיילן איז געבויט אויף היזק פונעם ציבור דא איז נישטא קיין שום היזק; עס איז פשוט הרחבת גבולי הקדושה!
עס ווערט נאר א קאנקורענץ פון וואס טויזענטער אידן זענען נהנה

קיינער האט זיך נישט משעבד געווען: ווען אידן קויפן א דירה און מופן ארויס פון קרית יואל קיין בלומינגראוו,
איז עס דאך מיטן חשבון אז זיי בויען א נייע שטאט. זיי זענען א נייע ענטיטי
עס איז נישט א חלק פון די תושבי קרית יואל וואס מאכן פלוצלינג א מרידה אינמיטן שטאט
עס איז א גרופע מענטשן וואס זענען כדת וכדין ארויסגעגאנגען פונעם "גליל המשותף" כדי צו גרינדן א נייעם ישוב.

מען זעט מען איין קלארע זאך, די הלכה באשיצט דעם 'יושר' און היט אויס פון 'היזק'.
בלומינגראוו איז נישט קיין דארף וואס איז אנגעוויזן אויף די חסדים פון קרית יואל צו האבן ווי צו הערן שופר,
און דעריבער קען קרית יואל זיי נישט טעקסירן אדער קאנטראלירן אלס תלויים בהם
צווייטנס, בלומינגראוו'ס אויפבויען זיך ווי א זעלבסטשטענדיגע קהילה ברענגט נישט קיין שום פינאנציעלע חורבן פאר די מאמע-שטאט קרית יואל, וואס פארלאנגט אז מ'זאל עס אסר'ן.

אדרבה, דער חתם סופר ווארנט קלאר אז די שטארקע שטאט טאר נישט ניצן איר מאכט צו באעוולען און צונעמען די רעכטן פון די דארפישע
צו כופה זיין פאר די בלומינגראווער אז זיי זענען אייביג משועבד צו א פריערדיגן צענטער – אן פאקטישע סברות פון היזק –
דאס איז קעגן דעם הבנה פון יושר פונעם חתם סופר''

[להגדיל הטראסק]

איר ווייסט וואס איך וועל אייך זאגן? כ'האב עס שוין געשריבן, און כ'וועל עס שרייבן נאכאמאל:

ווען די נושא איז פאליטיק, טעקסעס, וכדו' זיי ווילן מאכן שבת פאר זיך בגשמיות זענט איר מעגליך גערעכט, אבער ווען די עומדים בראש הייבן אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות קעגן די גייסט פונעם שטאט, דאס איז די נושא דא, און דאס זענען די הזיקות וואס זיי קענען אנזייען פאר די גרויסע שטאט!

[נויז מאשין]

איר ווייסט וואס איך וועל אייך זאגן? כ'האב עס שוין געשריבן, און כ'וועל עס שרייבן נאכאמאל:

ווען די נושא איז פאליטיק, טעקסעס, וכדו' זיי ווילן מאכן שבת פאר זיך בגשמיות זענט איר מעגליך גערעכט, אבער ווען די עומדים בראש הייבן אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות קעגן די גייסט פונעם שטאט, דאס איז די נושא דא, און דאס זענען די הזיקות וואס זיי קענען אנזייען פאר די גרויסע שטאט!

סיריעסלי...

גערעכט, נאר אין בלומינגראוו האט די מהר''א בוטשער א סיטינג עריע, א רוחניות'דיגע הפקרות וואס מען זעהט נישט אין שטעטל. (אפילו אויפן זעלבן גאס האט שוין אמאל די רבי ז''ל פארברענט א גראסערי וואס האט זיך געוואגט צו האבן סיטינג! שפעטער אינטער א נייע אייגנטומער איז שוין נישט געווען קיין אישא)

נאך אנדערע פארשידענע הפקירות קומט פאר אין בלומינגראוו אבער ס'איז דערווייל א שטרענגע געהיימניס און קיינער ווייסט נישט וואס דאס איז.

[גאלדבערג]

אבער ווען די עומדים בראש הייבן אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות קעגן די גייסט פונעם שטאט,

ווען די נושא איז קאנטראל און מאכט,
אבער מ'ווייסט אז מ'האט נישט קיין רעכט צו צווינגען, טוט מען זיך אהן א פאליציי היטל
דעם אידישן פאליטישן פאנצער און מ'הייבט אן שרייען: רוחניות! הפקירות! הצילו!

ס'לוינט נישט צו עפענען דעם קען פון ווארעם
און אנהייבן גיסן גארבעדזש אויף די סכנה פינעם לאזן די מאנאפאל פון ק''י אויף אנדערע,
בעסער לאז עס דא און נישט אריינגיין דא ווער ס'איז גערעכט וועמענס רוחניות'דיגע הנהגה עס שאדט פאר וועם,
לאז עס סתם ביי די טריקענע הלכה וואס די ספרי שו''ת שמועסן אויס אין די הלכה'דיגע נושא

[להגדיל הטראסק]

איך וועל דיר זאגן דעם לויטערן אמת.

ווען כ'האב געשריבן מיין תגובה האב איך אינזין געהאט בעיקר ציוניסטישע קרייזן, און בכלליות הוראות וואס דער רבי דער דברי יואל האט געהאלטן, און מיטן לאדענען אידן מיט אנדערע השקפות איז דאס אין קעגנזאץ פון אונזערע ווירדן און השקפות - אן ענין מיט וואס כ'מיין אז רוב אידן פארשטייען דאס און זענען מסכים דערצו.

היות עס האט זיך געפנט די קאנע ווערים בנוגע לאקאלע א.ג. סאטמארע פנימי ענינים, נישט דאס האב איך אינזין געהאט, און הלואי זאל די הנהלה פארמעקן דעם שמועס, ווייל עס קען גיין שמוץ פעך און שוועבל אויף אלע זיבן זייטן.

[בלומינגראווער איד]

איך וועל דיר זאגן דעם לויטערן אמת.

ווען כ'האב געשריבן מיין תגובה האב איך אינזין געהאט בעיקר ציוניסטישע קרייזן, און בכלליות הוראות וואס דער רבי דער דברי יואל האט געהאלטן, און מיטן לאדענען אידן מיט אנדערע השקפות איז דאס אין קעגנזאץ פון אונזערע ווירדן און השקפות - אן ענין מיט וואס כ'מיין אז רוב אידן פארשטייען דאס און זענען מסכים דערצו.

היות עס האט זיך געפנט די קאנע ווערים בנוגע לאקאלע א.ג. סאטמארע פנימי ענינים, נישט דאס האב איך אינזין געהאט, און הלואי זאל די הנהלה פארמעקן דעם שמועס, ווייל עס קען גיין שמוץ פעך און שוועבל אויף אלע זיבן זייטן.

עס איז טאקע א טשעלענדזש ווייל אלעס קומט באמת צוריק צו דעם למחצה, לשליש ולרביע

[גאלדבערג]

איך וועל דיר זאגן דעם לויטערן אמת.

ווען כ'האב געשריבן מיין תגובה האב איך אינזין געהאט בעיקר ציוניסטישע קרייזן, און בכלליות הוראות וואס דער רבי דער דברי יואל האט געהאלטן, און מיטן לאדענען אידן מיט אנדערע השקפות איז דאס אין קעגנזאץ פון אונזערע ווירדן און השקפות - אן ענין מיט וואס כ'מיין אז רוב אידן פארשטייען דאס און זענען מסכים דערצו.

היות עס האט זיך געפנט די קאנע ווערים בנוגע לאקאלע א.ג. סאטמארע פנימי ענינים, נישט דאס האב איך אינזין געהאט, און הלואי זאל די הנהלה פארמעקן דעם שמועס, ווייל עס קען גיין שמוץ פעך און שוועבל אויף אלע זיבן זייטן.

עס איז טאקע א טשעלענדזש ווייל אלעס קומט באמת צוריק צו דעם למחצה, לשליש ולרביע

ס'נישט נאר למחצה וכו' עס קומט אינגאנצן צוריק צו דעם כל כולו
ווייל ווען די הייבסט אהן רעדן צו א מענטש פון דעם הייבט ער אהן מיטן טול קורה.. אזא ריזיגע באלקן וואס מען קען ניטאמאל דא אריינברענגן עס וועט אפשפארן דעם גאנצן שנירל דא
לאמיר עס לאזן נאר ביי די הלכה'דיגע חלק אויסשמועסן

[רב הכולל]

אויב האט מען זיך געצויגן קיין בלומינגראוו צו זיין אפגעטיילט פון קר"י, פארוואס איז מען נישט געגאנגען לעבן מאנסי, סקווער, בלומענבורג, קיימישע וכדומה, פארוואס דווקא לעבן קר"י?

[גאלדבערג]

מענטשן פרעגן ווי די מקור אין שו''ע אויף די נושא
די ערשטע איז דער סימן אין שו''ע חו''מ

► Show Spoiler

כופין בני העיר זה את זה (אפי' מיעוט כופין את המרובין) (רבי ירוחם נל"א ח"ו) לעשות חומה דלתים ובריח לעיר ולבנות להם בית הכנסת ולקנות ספר תורה נביאים וכתובים כדי שיקרא בהם כל מי שירצה מן הצבור:

הגה: וה"ה לכל צרכי העיר וע' בא"ח סי' נ"ה דין שכירות חזן לבני העיר גם סי' נ"ג שם וכופין בני העיר זה את זה להכניס אורחים ולחלק להם צדקה וליתן בתוך כיס של צדקה (מרדכי פ"ק דב"ב ותשובת מיימוני ספר קנין סי' נ"ט) וע"ל סי' ד' וסי' ז' בני העיר שיש להם דין עם יחיד אם יכולים לדונו ואם נקראים מוחזקין דין שכירות למניין ע' בא"ח סוף סי' נ"ה ועל הוצאות שהוציאו לבער מסור כל הדרים בעיר חייבים ליתן לזה (הרא"ש בתשובה כלל ו' סי' כ"א כ"ז וכפול לקמן סי' שפ"ח) כל צרכי ציבור שאינן יכולין להשוות עצמן יש להושיב כל בע"ב הנותנים מס ויקבלו עליהם שכל אחד יאמר דעתו לשם שמים וילכו אחר הרוב ואם המיעוט ימאנו הרוב יכולין לכוף אותן אפילו בדיני עכו"ם ולהוציא ממון על זה והם צריכין לתת חלקם והמסרב מלומר דעתו ע"פ החרם בטילה דעתו ואזלי' בתר רוב הנשארים האומרים דעתן (תשו' מוהר"ם ספר קנין סי' כ"ז והגמי"י פי"א דתפלה) וע' בי"ד סי' רנ"ו אימת חייב ליתן לכיס של צדקה:
סעיף ב
מי שיש לו חצר בעיר אחרת בני העיר משעבדים אותו לחפור עמהן בורות שיחין ומערות ואמת המים אבל בשאר כל הדברים אין משעבדים אותו וכל הדר בעיר י"ב חדשים או שקנה בה בית דירה נותן עם בני העיר בכל הדברים הצריכים לתיקון החומה ודלתות ושכר הפרשים והשומרים את המדינה וכיוצא בדברים אלו ששומרים העיר:

הגה: ודוקא בסתם אבל אם ידענו שרוצה לקבוע בעיר מיד הוי כאנשי העיר וי"א דאם שכר בית דירה כל ששכרה לי"ב חדש הוי כאנשי העיר מיד (ריב"ש סי' תע"ה) וי"א דבעינן קנה דוקא להשתקע (מרדכי פ"ק דב"ב) ויש אומרים אפי' לגור ולכ"ע אם נפל לו בית בירושה או במתנה אינו כלום (ריב"ש סי' תי"ד וקל"ב) מיהו אם יש מנהג הולכין אחריו וי"א דכל זה במס קצוב אבל כשאינו קצוב מיד כששוכר בית חייב ליתן גם הוא דעושה עין כמו שאר בני העיר ואיכא למימר דמתרבה המס בשבילו (מוהר"ם מירזבו"רק ותוס' ומרדכי והרא"ש) ויש חולקין (נ"י פ' חזקת) והא דמהני אם דר שם י"ב חדש היינו שנתעכב שם שלא מחמת אונס אבל אם נתעכב שם מחמת אונס כגון שחלה או כדומה לזה לא ומיהו אם הרויח שם צריך לתת מס לפי ענין ההרוחה כמו שנתבאר לעיל סי קנ"ו (מהרי"ו סי' ק"ו) מי ששהה בעיר שנים רבות ולא תבעו ממנו מס לא הוי מחילה ולכשיתבעו ממנו צריך לתת למפרע (מהר"מ מירזבורק) כל מס שהושם על בני העיר אין אדם יכול לפטור עצמו ממנו בצאתו העיר אחר שהושם המס (מרדכי פ' השותפין בשם הר"י) ואפי' אחר שנתנו לשר חלקם אם השר כופר צריכין לחזור וליתן (הגהות מרדכי פ' הנ"ל) ואם יש להם חילוקים עם בני העיר צריכין לחזור למקומם ולדון עמהם (מהרי"ק שורש ב') ואם נהגו בענין אחר הכל כפי המנהג (תרומת הדשן סי' שמ"ב):


סעיף ג
כשגובין מאנשי העיר לבנות החומה גובין לפי קירוב הבתים לחומה כל הסמוך לחומה נותן יותר וי"א שגובין לפי הממון ואחר שחלקו לפי הממון גובין ג"כ איזה בית קרוב לחומה הוא פורע יותר כיצד ב' בתים שוים בקירוב זה בזה ויש בהן ממון בשוה פורעים בשוה ואם יש בית קרוב לחומה ואין בו ממון ואחד רחוק ויש בו ממון אין גובין מהקרוב כלום כיון שאין לו על מה לחוש:

הגה: כל מה שגובין לפי הממון הולכין אחר רוב הממון והעשירים שהם מיעוט נפשות הם חשובים רוב בענין זה ולכן פסק מהרא"י (ת"ה סי' שמ"ד) על ה' אנשים בעיר אחת ומהן ב' אחין תקיפין ועשירים ורוצים שהם יבררו שנים שיש שייכות להן שהדין עמהם
ואם שני בתים יש בהם ממון בשוה וא' רחוק וא' קרוב הקרוב יתן יותר מהרחוק ודוקא כשיש שלום בארץ ואיכא אימת מלכות אבל בזמן שיש מלחמה והמלכים מתגרים זה בזה לא איכפת לן בקירוב בתים כלל ואין גובין אלא לפי שבח הממון ואם באים על עסקי נפשות גובים אף לפי שבח נפשות החצי לפי שבח ממון והחצי לפי נפשות והאי שבח ממון דוקא ממון דמיטלטל:

הגה: וכן אם טעו חבורה ההולכת במדבר ואיכא סכנת נפשות גובין לפי הנפשות (תוס' ומרדכי והרא"ש פ"ק דב"ב) וכל מה שמעלילין עובדי כוכבים על ישראל שמדות ואפי' מענין אותו ביסורין י"א דגובין לפי הממון של ישראל (הרא"ש) ויש חולקין וסבירא להו דכל שיש בו סכנת נפשות ואפי' רק ציוו שלא למכור לחם ליהודים או אסרו השחיטה וכדומה גובין לפי נפשות (תשו' רשב"א סי' אלף צ"א)
ולי נראה דדנין בזה לפי ענין הנראה לדיינים שומרי העיר ששומרין בעצמן בלילות ונתפשרו עם המושל לתת קצבה לשנה גובין לפי ממון אע"פ שמתחלה הוצרכו לשמור בשוה (מרדכי פ"ק דב"ב) ודוקא בכה"ג אבל אם העכו"ם עדיין שומרים והיהודים שוכרים שנים או שלשה לשמור במקומן עדיין אקרקפתא דגברא מונח וגובין בשוה הן דל הן עשיר (ת"ה סי' קמ"ה) וכשגובין לפי ממון אין חילוק בין ממון שלו או ממון אחרים שעסק בהן ואפי' נהגו שלא ליתן מהם יכולים לשנות ולקצוב ליתן מהם מכאן והלאה (מרדכי פ' השותפין) וי"ח וסבירא להו דא"צ ליתן ממון אחרים ואם מתייראין שעושין להם עין יגידו למלך (מרדכי פ' הגוזל בתרא בשם ר"ת)
והמנהג כסברא הראשונה ומי שיש לו בידו עיסקא זה פטרו וגובה מהם חלקו שנתמעט -- צריך לשלם להם חלקו שהטיל עליהם.
אבל אם מעצמו פטרו -- אע"פ שהטיל חלקו על שאר בני העיר -- פטור.


הגה: הא דאדם בטל חייב במס היינו כשדר בעיר, אבל מי שבא דרך מקרה בעיר אינו חייב כלום מאחר שאינו מרויח בה (ת"ה הנ"ל). וכל זה שפטרוהו קודם שקבעו המס אבל אם קבעו המס על בני העיר ואח"כ פטרו אדם בטל -- חייב ליתן חלקו (ב"י בשם נ"י שם). מי שמחל לו השר חלקו במסים -- אם בא ע"י בקשתו -- צריך ליתן להקהל חלקו, ואם פטרו מעצמו -- הרי הוא שלו לבד (אשר"י פרק הגוזל בתרא ות"ה סי' שמ"א). וי"א שקודם שנתפשרו עם השר אין כח ביד השר לפטור א' מהן או להקל על אחד ולהכביד על אחרים או להפרידן זה מזה, אבל אם כבר נתפשרו עם השר ומחל אח"כ לאחד חלקו אפי' ע"י בקשתו -- הוא שלו וא"צ ליתן להקהל (הרשב"א סי' תתמ"א ומהרי"ו סי' ל"ח ומרדכי פ' הגוזל בתרא שתי הדעות). ומי שפטרו המלך או השר ממסים וארנוניות -- מ"מ משאר צרכי העיר לא פטרו וחייב ליתן לכל צרכי העיר (תשו' רשב"א סי' תרמ"ד). יחיד שנותן חק למלך אפ"ה צריך ליתן עם הקהל (ריב"ש סי' קל"ב). הקהל שותפין זה עם זה במסים הקצובים אבל בעלילות -- אין שותפין, ואם המושל מעליל על קצתן -- אין האחרים חייבים ליתן. אפי' העליל תחילה על כולן וברחו קצתן או נפטרו בחכמתן -- פטורים (תשו' מיימוני דקנין סי' א' ותשובת רשב"א אלף צ"ט). וע' לעיל סי' קכ"ח. ואם בא עלילה על עיר אחת כל הקהילות אשר יש לחוש שגם עליהם יעבור חייבין ליתן לזה (מהרי"ק שורש ד'). ובמס שאינו קצוב יכול המלך או המושל להפריד או לחבר הנותנין כפי מה שירצה (ת"ה סי' שמ"א) ואין רשות לאיזה יחיד או קהל לגרום עם המלך לחבר לאיזה קהל או להפרידן אם הדבר מזיק לאחרים. ואם עשו יש להם דין מסור. אך רשאין לומר אנחנו מועטים או כדומה לזה והמלך יעשה מה שירצה (שם ושם). ובני המדינה שהיו שותפין בנתינת מסים ואח"כ נתן המלך קצת המדינה לבנו, אם המס בא ליד בן המלך נתפרדו זה מזה ואם המס בא עדיין ליד המלך השותפות קיים כמו בראשונה (מרדכי פרק הנ"ל). מי שתפסו השר והוצרך לתת לו ממון הרבה וע"י כך פטרו ממסים -- פטור לתת עם הקהל. אבל אם עובד לשר וע"י כך פטרו -- חייב וכמו שנתבאר (מהר"מ מריזבורק). יש אומרים שאם הוצרכו להוציא הוצאות שיעזור להם השר עם שטרי חובותיהן אותן שאינם נושאין ונותנין בשטרות אין חייבין ליתן לזה (הרא"ש כלל ו' סי' ט'). וע' לעיל סוף סעיף ג' סימן זה. קהל שפטרו א' ממסים פטור וכל דברי הקהל אינן צריכין קנין. מיהו יכולין למימר שלא פטרוהו רק לשנה (הרא"ש כלל ו'). וע' לקמן סוף סימן רנ"א מדיני תקנות קהל.
ובני העיר נמצא בתקנות קדומות שלא להוציא טלית או ספר מבית הכנסת בלי רשות בעלים.

ומי שאינו נושא בעול עם הציבור יכול להכריח אחרים אבל לא יהיה גבאי (כל בו סי' קי"ו

[אשר]

נאך איין מראה מקום די חת''ס אין די תשובות או''ח קצ''ג

איך וועל לייגן אין אידיש א תמצית -געהאקטע אידיש- עס איז גוט צו אריינקוקן דערין און זעהן אינעווייניג וויזוי ער שמועסט עס אויס

זיי טענה'ן אזוי ווי עס איז דער שטייגער וועגן די שטייערן און אפגאבן און אלע קהילה-הוצאות. די קהילה פאדערט פון זיי געלט,
אבער זיי טענה'ן אז זיי קומען דאך כמעט נישט אין שטאט, נאר בלויז דריי טעג א יאר – ראש השנה און יום כיפור – צו דאווענען אין דער הייליגער שול. און דעם גאנצן יאר האבן זיי קיין שום הנאה נישט פון די זאכן וואס די קהילה שטעלט צו און פירט אויס

וייל אויב זיי האבן אן אייגענע פראגע אדער א ספק (אין הלכה), זענען זיי דאך זייער ווייט פון דער קהילה, און עס איז פאר זיי אוממעגלעך צו פארן און פסק'ענען יעדער קלייניקייט.
זיי האבן אייגענע שוחטים און בודקים פאר זיך, און זיי האבן נישט קיין הנאה פון די שוחטים וואס זענען באשטימט דורך דער קהילה.
דאס זעלבע איז מיט אנדערע זאכן ווי א מקוה וכדומה (זיי נוצן עס נישט).
אויב אזוי, פון וואו נעמט זיך דאס רעכט ארויפצוצינגען אויף זיי דעם עול פון די אלע הוצאות פונקט ווי א פולער איינוואוינער פון דער קהילה
אבער די מענטשן פון דער שטאט קהילה פאדערן פארקערט. זיי זאגן אז מען קען נישט צוגלייכן די ארבעט און די שטייער-אפשאצונג פון יעדן איינעם לויט זיין ערך, און מען דארף לייגן אויף די דאָרפישע בעלי-בתים נאך מער ווי אויף די שטאטישע לויט זייער געלט און עשירות. ווייל די שטאטישע צאלן כסדר פאר דער קהילה-קאסע פון יעדע פונט פלייש, פון עופות שחיטה, פון טרינקען וויין און קויפן מצות, און דאס גאנצע געלט גייט אריין אין קאַסע צו שטיצן די קהילה-הוצאות.
און די דאָרפישע מענטשן צאלן דאך נישט די אלע קליינע שטייערן (ווייל זיי קויפן נישט אין שטאט), כאטש זיי זענען אויך באלאדנט מיט אנדערע שווערע רעגירונגס-שטייערן און אפגאבן. נאך א טענה און א וואונדער איז דא: עס זענען געקומען מענטשן פון אנדערע גלילות און האבן זיך באזעצט דארט דורך די קהילה-לייט, און צוליב דעם זענען אנדערע ארטיקע יידן פארטריבן געווארן פון זייערע וואוינונגען און שטעטלאך.

דער חתם סופר פסק'נט
אז די דארפישע יידן קענען זיך נישט אינגאנצן פטר'ן פון די הוצאות הקהילה. אפילו אויב זיי קומען נאר דריי טעג א יאר (ראש השנה און יום כיפור), זענען זיי נאך אלץ מחויב צו צאלן פאר די הויפט-זאכן וואס האלטן אויף דאס יידישקייט פונעם גאנצן גליל
רב און שוחט: די דארפישע יידן מוזן האבן א רב צו וועמען צו פרעגן שאלות און א שוחט, אפילו אויב זיי האבן אן אייגענעם שוחט אינעם דארף, ווייל דער ארטיקער שוחט מוז שטיין אונטער די השגחה פונעם גרויסן רב פונעם גליל.
ביהמ"ד און מקוה: אזוי ווי זיי קומען פאר די ימים נוראים דאווענען אין שטאט, זענען זיי שותפים אין דעם בנין בית המדרש און אין די מקוה.

וויאזוי רעכנט מען אויס די שטייערן? (דער אמת'ער יושר)
דער חתם סופר פארשטייט די טענה פון די דארפישע יידן אז די שטאטישע מענטשן צאלן ווייניקער דירעקטע שטייערן ווייל זיי צאלן כסדר קליינע אפגאבן (אויף פלייש, וויין, מצות וכדומה) וואס גייט אריין אין די קהילה-קאסע. דעריבער פסק'נט ער א יושר'דיגן חשבון:

מען דארף אויסרעכנען די גאנצע הוצאות הקהילה (למשל: 1000 רייניש).
מען נעמט אראפ דאס געלט וואס די שטאט פארדינט פון די קליינע שטייערן (למשל: 300 רייניש).
דעם איבערגעבליבענעם חוב (די 700 רייניש) דארפן אלע אינאיינעם צאלן – סיי די שטאטישע און סיי די דארפישע – יעדער איינער לויט זיין עשירות און פארמעגן.

די אויסנאם – וויין: אויף וויין זאגט ער אז די דארפישע יידן האבן בכלל נישט קיין שותפות, ווייל זיי קויפן זייער וויין ביליג אין די דערפער און האבן קיין שום שייכות נישט צו די שטאטישע וויין-האנדל. דעריבער טאר מען זיי נישט בעטן קיין געלט דערפאר.
לגבי די טענה אז די קהילה האט אריינגענומען נייע מענטשן פון אנדערע גלילות און צוליב דעם זענען ארטיקע יידן פארטריבן געווארן ("נתגרשו יהודים ממשכנותם"), שרייבט דער חתם סופר זייער שארף:

אזוי ווי די נייע מענטשן זענען געקומען פון דאס ניי און זענען נישט קיין אלטע שותפים אין די קהילה, האבן זיי נישט קיין רעכט הנאה צו האבן פון די אלטע מוסדות (ביהכנ"ס, מקוה) אן די הסכמה פון די דארפישע יידן.
די קהילה-לייט האבן נישט קיין שום רעכט צו געבן פאר די נייע מענטשן פריווילעגיעס וואס טשעפענען אדער נעמען צו די פרנסה און וואוינונגען פון די אלטע דארפישע יידן.
דער חתם סופר צייגט אונז דא א געוואלדיגן יסוד אין חושן משפט און הנהגת הכלל:
די קהילה איז נישט א ביזנעס ואיש כל הישר בעיניו יעשה. א קהילה איז א שותפות קדושה.
מצד אחד מוז יעדער איינער שטיצן די רוחניות'דיגע יסודות (רב, שחיטה, מקוה), אבער מצד שני טאר די הנהגה פון די שטאט נישט אויסנוצן די כח פונעם רוב צו באעוולען די מינדערהייט אדער די דארפישע יידן וואס זענען שוואכער אין קול. אלעס מוז געטאן ווערן מיט אן אמת'ן יושר און א מדוקדק'דיגן חשבון.



.

אה וואו... הרב גאלדבערג האט מיר אויסגעכאפט!!
איך האב געוואלט אנהויבן מיט דעם תשובות חתם סופר וואס טובא איכא למשמע מינייהו פאר אונזער סוגיא, אבער ער באקומט די קרעדיט.
איך וויל בעטן יעדער וואס וויל האבן א חלק אינעם שיעור און וואס איז נייגעריג צו מברר זיין די אית'ע דעת תורה אין דעם ענין זאל אדורכלערנען די תשובה מיט מתינות און דערנאך וועלן מיר עס בעארבייטן רוהיג. יישר כח

[אשר]

א פאסיגע מעשה וואס כ'האב אמאל געהערט וואס קומט דא אריין גאנץ קלאר

עס איז געווען ביי א געוויסע גרויסע מערכה מיט א האקעלע שאלה וואס הגאון ר' משה פיינשטיין ז"ל האט געהאלטן להיתר און סאטמארער רב האט געהאלטן לאיסור, האט זיך געהאנדלט איבער א דעלעגאציע וואס זאל אריבערגיין צו ר' משה זיך מתווכח זיין און אים אויפקלערן אז ער זאל צוריקציען זיין היתר. דער סאטמארער רב האט געבעטן אז זיי זאלן נישט רעדן מיט אים הלכה נאר השקפה.

למעשה איז די דעלעגאציע אנגעקומען, קיין דעטאלן געדענק איך שוין נישט, אבער ר' משה אדער א צווייטער דארט האט אנגעהויבן מיט הלכה און די רבנים זענען אריינגעשלעפט געווארן ביז ר' משה האט זיי באזיגט.

ווען זיי זענען צוריקגעקומען צום דברי יואל, האט ער זיי געזאגט "כ'האב ענק געזאגט אז ענק זאלן זיך נישט אריינלאזן מיט אים אין הלכה..."

ר' משה איז געווען גאר גאר א גרויסער גאון, אבער צו השקפה, און א בליק ארויס פון די הלכה'דיגע גבולים האט דער רבי דער דברי יואל געהאט א ברייטערע בליק.
====================
לענינינו: צו הלכה'דיג מעג מען זיך אפטיילן צו נישט? דאס קען מען דן זיין (הגם לויט הרב @אשר קען מען נישט), אבער דאס איז קלאר, צו יא מהר"א צו נישט מהר"א, דער פלאץ געהערט השקפה'דיג צום רבי'ן ז"ל דער דברי יואל, און זיך פירן קעגן זיין רצון, האבן אנדערע דיעות און השקפות פון אים, לאדענען מענטשן וואס וועלן זיך נישט פירן אין זיינע דרכים, דאס איז השקפה'דיג אביסל נידריגער פון די העכסטע שטאפל אין דרך ארץ פאר כבודו הטהור.

עד כאן דברי מרן להגדיל הטראסק שליט"א, יעצט וועלן מיר זעהן אויב אלע פוסקים בדור הקודם האבן אויך געהאלטן אז דאס איז א הלכה שאלה אדער השקפה שאלה.
דערנאך וועלן מיר אי"ה מברר זיין דעת קדשו פון רבינו זי"ע איבער אננעמען גאנצע הנחות על סמך פון א מעשה וואס מען פארציילט איבער פון צדיקים.
ועוד חזון להגדיל הטראסק אי"ה.

[להחזיר עטרה ליושנה]

איך בין ניי דא, אבער נאכן דורכקוקן שנעל די טעמע דא וואונדער מיר פארוואס אין אלע צוויי הונדערט בלעטער דא זעה איך נישט בארירן די טעמע פארוואס טאקע דער רבי שליט"א האלט אז בלומינג גראוו איז זיין שטאט?
עס קען זיין אז אין הלכה איז דא אזא זאך אז גלילות פון א שטאט ווערט גערעכנט ווי די שטאט אליינס, אבער דא איז דאך באמת בלומינג גראוו א שטאט פאר זיך, סיי לעגאל און אפיציעל, סיי מצד די נאמען שבו, סיי מצד די גרויסקייט וואו עס שלינגט ממש איין קרית יואל, סיי מצד ווייל די מענטשן וואס האבן עס מייסד געווען האבן עס נישט מייסד געווען על מנת צו זיין א חלק פון קרית יואל, סיי מצד ווייל עס האט פירער וואס האבן בכלל נישט קיין שייכות מיט קרית יואל, סיי די וויליזש פירער סיי די רבני העיר, סיי מצד די תושבים וואס זענען נישט אויסען צו זיין אונטער די קרית יואל הנהגה, איז דא אזא זאך אז יעדע רב אדער הנהלת העיר קען אלינס באשליסן צו ארויפצווינגען אויף א מענצאפליטעט אז זיי זיי מוזן הייסן גלילות און זיי מוזן זיך אונטערווארפן בעל כרחם? ביטע מסביר זיין

נאך די אלע גאונותדיגע שקלא וטריא פון אשר, האלט נאך עימיצער דא אז אשר איז טאקע ניי דא און פרעגט פשוט פאר וואונדער? אדער איז ער גוט אויסגעקאכט אין די ענינים און איז איז לכתחילה געקומען עפענען מיט א נייע ניק צו אנדרייען א קאשע?

[פופציגער]

מאיז דן איבער גלילות, יא ניין, אבער מ'איגנארירט דעם עיקר.

קרית יואל איז נישט געבינדן צו א ווילעדזש!

ובכן, האלטן מיר נאך א שטאפל פריער. פארוואס איז בלומינגראוו בכלל גלילות? א שיינע לשון קודש אויסדרוק פאר וואס מפלעגט אמאל רופן "אינדרויסן פון שטעטל", אבער להלכה? להלכה איז קרית יואל נישט קיין ווילעדש נאר א ישוב. בלומינגראוו איז בפשטות געהעריג טייל דערפון, פשוט קאמאן סענס.

[אשר]

איר ווייסט וואס איך וועל אייך זאגן? כ'האב עס שוין געשריבן, און כ'וועל עס שרייבן נאכאמאל:

ווען די נושא איז פאליטיק, טעקסעס, וכדו' זיי ווילן מאכן שבת פאר זיך בגשמיות זענט איר מעגליך גערעכט, אבער ווען די עומדים בראש הייבן אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות קעגן די גייסט פונעם שטאט, דאס איז די נושא דא, און דאס זענען די הזיקות וואס זיי קענען אנזייען פאר די גרויסע שטאט!

בוודאי, על זה גופא אנו דנין צו מען הויבט אויף א פאן פון רוחניות'דיגע הפקירות אדער נישט. בשעת די רבני העיר שליט"א שרייען, אונז האבן א עינא פקיחא אויף יעדע ריר און די הנהלת העיר איז דן מיט אונז אויף יעדן מציאות, מיר זענען אויך תלמידי רבינו זי"ע און ווייסן וואס איז וויכטיג פאר אונזער שטאט, און ביטע נעמט קעיר פון אייער שמוץ און לאזט אונז במנוחה, קומען שלעכטע מענטשן און דרייען א קאפ פאר רבינו שליט"א צו אנהויבן א מערכה מיט א שכנות'דיגע שטאט, צו קענען ווייזן פאר די גאנצע וועלט אז די זינלאזע מהלך פון מאכן רבינו שליט"א אויסזעהן פאר די וועלט פאר א געמיינער בעל מדות וואס וויל יעדן צוקוועטשן, צו עס האט עפס מיט אים צו נישט, און מאכן דעם אנשטעל כאילו דער רבי זעלבסט דער רבן של ישראל לאזט נישט נאך אין זיינע עלטערע גאלדענע יארן פון דעם טעראר אין וואס מען האט אים אריינגעקוועטשט אלע יארן. דאס איז אונזער ווייטאג טאקע.

[אשר]

אויב האט מען זיך געצויגן קיין בלומינגראוו צו זיין אפגעטיילט פון קר"י, פארוואס איז מען נישט געגאנגען לעבן מאנסי, סקווער, בלומענבורג, קיימישע וכדומה, פארוואס דווקא לעבן קר"י?

שאלת חכם חצי תשובה...
מען איז געגאנגען קיין בלומינגגראוו ווייל דארט איז געווען גרייט א הערליך ווינקל מיט ביליגע דירות צו בויען א הערליך אידישע שטאט, נעבן א עקזיסטירענדע אידישע שטאט וואס העלפט שטארק ארויס ביים אנהויב, און אדרבה אויב איז דא נאך אזוינע ווינקלען אין אנדער שטעט וועט עס מתמא אויך ווערן פארכאפט דורך אידן צו בויען פרישע שטעט.