סאטמאר (מהר"א): נייעסן און שמועסן בתוככי הקהלה

[יהושע עבד השם]

בינעך נייגעריג צו די מוסדות איז באמת שארט אין געלט אדער עס איז פשוט וויכטיג צו אנפולן די רעזערוו אקאטנטס?

ווי אויך האט מען טאקע נישט מצליח געעווען, און קען מען נישט מצליח זיין צו קאווערן די בנינים פון נגידים וכו‘ אדער עס איז פשוט גרינגער ארויפצושמירן אויפן ביל?

כפרעג ווייל כ‘ווייס נישט, און כ‘וויל וויסן

איינער ווייסט?

וואס איז די מציאות ביים בויען איז ווייסעך נישט
אבער אנדערע געלט בעטערייען מאכט צומאל נישט קיין סענס
נעקסטע וואך גייט זיין א חומש סעודה, מען שיקט אהיים א צעטל יעדער זאל ברענגן 10 דאלער פאר די הוצאות (וועלכע הוצאות?)
ס'איז דא קיעה"ר 500+ קינדער אין כתה א'
נעקסטע וואך גייט מען זען אויף די בילדער אז די רבי געט פאר הרבני הנגיד וכו' א שיינע מתנה ווייל ער האט געספאנסערט די הוצאות פון די חומש סעודה
איז דער הרבני הנגיד האט באקומען א דיסקאונט פון 5000 דאלער (10X500), איז וויפיל האט ער יא געגעבן? און וואס האט ער באצאלט?
תיקו!

איך ווינדער מיר טאקע אייביג אויב מ'פארקויפט שוין די נאמען פון די גאנצע בנין, וויאזוי מ'קען נאך פארקויפן די זכות פון די חדרים פון אינעווענדיג....

[רעאליסטיש]

בינעך נייגעריג צו די מוסדות איז באמת שארט אין געלט אדער עס איז פשוט וויכטיג צו אנפולן די רעזערוו אקאטנטס?

ווי אויך האט מען טאקע נישט מצליח געעווען, און קען מען נישט מצליח זיין צו קאווערן די בנינים פון נגידים וכו‘ אדער עס איז פשוט גרינגער ארויפצושמירן אויפן ביל?

כפרעג ווייל כ‘ווייס נישט, און כ‘וויל וויסן

איינער ווייסט?

שאפט זיך דען 115 מעלאונעס אזוי גרינג?
קלערסט טאקע אז מקען רעיזען פון נגידים נאך 20 מיליאן טאלער און עס איז פשוט גרינגער צו קאלעקטן פון די המון עם 1800 טאלער?

[סוחר]

בינעך נייגעריג צו די מוסדות איז באמת שארט אין געלט אדער עס איז פשוט וויכטיג צו אנפולן די רעזערוו אקאטנטס?

ווי אויך האט מען טאקע נישט מצליח געעווען, און קען מען נישט מצליח זיין צו קאווערן די בנינים פון נגידים וכו‘ אדער עס איז פשוט גרינגער ארויפצושמירן אויפן ביל?

כפרעג ווייל כ‘ווייס נישט, און כ‘וויל וויסן

איינער ווייסט?

שאפט זיך דען 115 מעלאונעס אזוי גרינג?
קלערסט טאקע אז מקען רעיזען פון נגידים נאך 20 מיליאן טאלער און עס איז פשוט גרינגער צו קאלעקטן פון די המון עם 1800 טאלער?

כ‘ווייס נישט אויב ס‘קאסט 115 מעלאנעס, אדער אפילו עטוואס נאנט דערצו.

כ‘קלער דעפינעטלי אז מ‘קען שאפן פון נגידים 20 מיליאן אויב ס‘פעלט אויס

ס‘זיכער נישט גרינגער צו קאלעקטן נדבות פון המון עם, אבער געוויס יא גרינגער ארויפצושיסן אן התחייבות.

כ‘האב געפרעגט ווייל כ‘האבן געטראכט אפשר ווייסט איינער עפעס מער פרטים וגדו‘ אבער דערווייל ברענגט דערוילעם נאך אויסצוגן פון די צעטלעך אויף די וואנט...

אגב, פונקט האב איך באמערקט אין די היימשטאט אז עס בויט זיך יעצט 3 אויסנאם טייערע שווים באסיינען און די ווערד פון עטליכע ”מיליאן” טאלער, סא כ‘טראכט צו די מוסדות שטייט טאקע אין א געלט קריזיס

[בודקע]

בינעך נייגעריג צו די מוסדות איז באמת שארט אין געלט אדער עס איז פשוט וויכטיג צו אנפולן די רעזערוו אקאטנטס?

ווי אויך האט מען טאקע נישט מצליח געעווען, און קען מען נישט מצליח זיין צו קאווערן די בנינים פון נגידים וכו‘ אדער עס איז פשוט גרינגער ארויפצושמירן אויפן ביל?

כפרעג ווייל כ‘ווייס נישט, און כ‘וויל וויסן

איינער ווייסט?

שאפט זיך דען 115 מעלאונעס אזוי גרינג?
קלערסט טאקע אז מקען רעיזען פון נגידים נאך 20 מיליאן טאלער און עס איז פשוט גרינגער צו קאלעקטן פון די המון עם 1800 טאלער?

כ‘ווייס נישט אויב ס‘קאסט 115 מעלאנעס, אדער אפילו עטוואס נאנט דערצו.

זיי זאגן אז יא, וואסערע נגיעה זאלן זיי האבן צו זאגן ליגענט?

כ‘קלער דעפינעטלי אז מ‘קען שאפן פון נגידים 20 מיליאן אויב ס‘פעלט אויס

דו קלערסט.. זיי קומען שוין פון דארט.

ס‘זיכער נישט גרינגער צו קאלעקטן נדבות פון המון עם, אבער געוויס יא גרינגער ארויפצושיסן אן התחייבות.

וואספארא בענעפיטן האבן זיי פון דעם אז די עולם רעגט זיך?

כ‘האב געפרעגט ווייל כ‘האבן געטראכט אפשר ווייסט איינער עפעס מער פרטים וגדו‘ אבער דערווייל ברענגט דערוילעם נאך אויסצוגן פון די צעטלעך אויף די וואנט...

אגב, פונקט האב איך באמערקט אין די היימשטאט אז עס בויט זיך יעצט 3 אויסנאם טייערע שווים באסיינען און די ווערד פון עטליכע ”מיליאן” טאלער, סא כ‘טראכט צו די מוסדות שטייט טאקע אין א געלט קריזיס

טיפיקל סאטמארע סעלף-העיטינג, אנשטאטס גיין זאגן שכח פארן אונטער נעמען אזא קאסטבארע פראיעקט לטובת די קינדער, גראבט מען מיט א פלעסטיק גופל אז הע הע.. זיי האבן יא געלט.

[בודקע]

כהאב געוואלט אראנדזשירן א פעטיציע פון צענדליגע אינגעלייט וואס זאלן אונטערשרייבן אז זיי סטאפן פרייוויליגע נדבות ווי בן גמלא וכו' אדאנק דעם התחייבות.

אבער כ'וויל דאך נישט שאדן מאכן די מוסדות.

סא כ'טו עס נישט.

גראדע געהערט היינט איין היפשע טענה אויף די התחייבות... די סיבה פארוואס מ'דארף בויען אזוי סאך בנינים אזוי שנעל אין קרית יואל איז א גרויס חלק צוליב די אומנויטרליכע וואקס וואס קומט פון די וואס מופן ארויס פון די שטאט, איז אויב אזוי זאלן די נייע תושבים באצאלן פאר יעדע קינד וכדומה קרן הבנין געלט ( גראדע מיין איך אז אויף די זעלבע טענה איז געבויעט די געלט וואס די בויערס דארפן געבן פאר די וועד הקריה/מוסדות/ווילעדש וגו')

זיי צאלן שוין. יעדער וואס קויפט א הויז דארף באצאלן פאר די מוסדות א התחייבות צו אקאמאדירן די פרישע קינדער וואס ער ברענגט מיט. (סיי מהר"א און סיי מהרי"י)

די עיקר פראבלעם איז אז די בנינים ווערן געבויעט מיט די טייערסטע דעזיינס און פיטשעווקעס פונדרויסן און אינעווייניג. אויב נעמט מען אריין די עלטערן אין די קאסטן דאן דארפן זיי אויך האבן א ווארט אין די עקספענסעס. די בנינים זענען געבויעט פיל מער לוקסוריעז ווי רוב פשוטע הייזער.

איך געדענק נאך אלס קינד האט די תלמוד תורה געהאט ברוינע ציגל אינדרויסן און די גאנצע בנין אינעווייניג איז באשטאנען פון ווייסע ווענט און ביליגע טיילס. זהו. די טישן און בענק זענען געווען צוזאמגעקלאפט היימישע העלצער מיט סקרוס ארויפגעשמירט אביסל פעינט. היינט זענען אלע בנינים באצירט מיט שיינעדיגע לעקטערס און טייערע מאלדינגס מבית ומחוץ און נאכדעם וואונדערט מען זיך פארוואס די קינדער וואקסן אויף מפונקים און זיי מוזן האבן פונעם שענסטן און בעסטן.

זאגן זיי, אז דאס אז מבויעט אזוי שיין, דאס העלפט זיי טרעפן נדבנים פאר די שם הבנין פאר אזאלכע גרויסע סכומים, און די קאסטן דערפון זענען נאר עטליכע הונדערט טויזנט דאלאר, סאוי ס'צאלט זיך זיי אויס.

אגב, די חדרים, טישן, בענק, זענען די זעלבע ווי אמאל, ס'איז ס"ה די אינדערויסן און די לאביס וואס מ'מאכט אזױ שיין.

[אגד]

אויב דער בנין קאסט 115, איז די קאסט פון "שיין מאכן פאר נדבנים" נישט אין די געגנט פון עטליכע הונדערט טויזענט...

קענסט גלייבן איינס פון די צוויי קלעימס, נישט ביידע.

און יא, אויב דו לייגסט עווענטועל ארויף די עקספענסעס אויפן ציבור, מעגסטו טשעקן זייער מיינונג אויב זיי קענען זיך יעצט עפארדן די פולס. (אפשר איז איינס אויפאיינמאל גענוג פאר יעצט ווען עס איז טייט?)

[יאנטשי]

איך פארשטיי נישט די טענה פון די פולס, עס איז א עקסטערע פראדשעקט, געלט קומט פון א. עקסטערע קאסע, שוין געפלאנט אפאר יאר.

מיינסט מען לייגט אלע איבריגע געלט פון שכ"ל און סיוםס אריין אין די נייע בנינים?

[יאנטשי]

אוודאי רעדט מען אז די אפגרעידס קאסט אין די מיליאנען, מסתמא כאטש 5-10% פון די קאסט.

די שאלה איז, אויב ספענדט מען 15 מיליאן דאלאר כדי צו באקומען מער פון נדבנים, און למעשה פאנדרעיזט מען טאקע מיט 15 מיליאן מער אבער די לאך בלייבט די זעלבע גרויס און די עלטערן דארפן עס ווייטער דעקן, צו זאג איך אז ספענד ווייניגער-פאנדרעיז ווייניגער און האב מער סימפאטיע פון די עלטערן, אדער זאג איך אז למעשה פאר די זעלבע געלט באקומט מען א שיינע בנין מיט אלע פיטשעווקעס?

[בודקע]

אויב דער בנין קאסט 115, איז די קאסט פון "שיין מאכן פאר נדבנים" נישט אין די געגנט פון עטליכע הונדערט טויזענט...

קענסט גלייבן איינס פון די צוויי קלעימס, נישט ביידע.

און יא, אויב דו לייגסט עווענטועל ארויף די עקספענסעס אויפן ציבור, מעגסטו טשעקן זייער מיינונג אויב זיי קענען זיך יעצט עפארדן די פולס. (אפשר איז איינס אויפאיינמאל גענוג פאר יעצט ווען עס איז טייט?)

האסט עס אויסגערעכענט?

רויטע ציגל איז ביליגער ווי ברוינע?

[סוחר]

שאפט זיך דען 115 מעלאונעס אזוי גרינג?
קלערסט טאקע אז מקען רעיזען פון נגידים נאך 20 מיליאן טאלער און עס איז פשוט גרינגער צו קאלעקטן פון די המון עם 1800 טאלער?

כ‘ווייס נישט אויב ס‘קאסט 115 מעלאנעס, אדער אפילו עטוואס נאנט דערצו.

זיי זאגן אז יא, וואסערע נגיעה זאלן זיי האבן צו זאגן ליגענט?

כ‘קלער דעפינעטלי אז מ‘קען שאפן פון נגידים 20 מיליאן אויב ס‘פעלט אויס

דו קלערסט.. זיי קומען שוין פון דארט.

ס‘זיכער נישט גרינגער צו קאלעקטן נדבות פון המון עם, אבער געוויס יא גרינגער ארויפצושיסן אן התחייבות.

וואספארא בענעפיטן האבן זיי פון דעם אז די עולם רעגט זיך?

כ‘האב געפרעגט ווייל כ‘האבן געטראכט אפשר ווייסט איינער עפעס מער פרטים וגדו‘ אבער דערווייל ברענגט דערוילעם נאך אויסצוגן פון די צעטלעך אויף די וואנט...

אגב, פונקט האב איך באמערקט אין די היימשטאט אז עס בויט זיך יעצט 3 אויסנאם טייערע שווים באסיינען און די ווערד פון עטליכע ”מיליאן” טאלער, סא כ‘טראכט צו די מוסדות שטייט טאקע אין א געלט קריזיס

טיפיקל סאטמארע סעלף-העיטינג, אנשטאטס גיין זאגן שכח פארן אונטער נעמען אזא קאסטבארע פראיעקט לטובת די קינדער, גראבט מען מיט א פלעסטיק גופל אז הע הע.. זיי האבן יא געלט.

הא? שיקסט מיר א ביל און איך דארף זאגן שכח פאר‘ן אינטערנעמען א קאסבארע פראיעקט???

און ניטאמאל מעג איך פרעגן??

איך האב גארנישט געזאגט אדער געפרעגט, נישט ביים בויען, וואס צו בויען, און וויאזוי צו בויען, און וויפל צו בויען, און ווען איך האב הנאה פון עפעס, זאג איך שכח.

ווען איך באקום א ביל, פרעג איך קשיות.

זאגן העיט פארן פרעגן קשיות אויף א ביל איז אומערוואקסענע נאנסענס, אדער נישט אויפריכטיג.

הרב @בודקע דו האסט באקומען דעם $3,600 ביל?

דו צאלסט א יעדע חודש פול פרייז שכר לימוד?

[פון די חברה]

אויב דער בנין קאסט 115, איז די קאסט פון "שיין מאכן פאר נדבנים" נישט אין די געגנט פון עטליכע הונדערט טויזענט...

קענסט גלייבן איינס פון די צוויי קלעימס, נישט ביידע.

און יא, אויב דו לייגסט עווענטועל ארויף די עקספענסעס אויפן ציבור, מעגסטו טשעקן זייער מיינונג אויב זיי קענען זיך יעצט עפארדן די פולס. (אפשר איז איינס אויפאיינמאל גענוג פאר יעצט ווען עס איז טייט?)

האסט עס אויסגערעכענט?

רויטע ציגל איז ביליגער ווי ברוינע?

דאס איז די גאנצע חילוק צווישן די אמאליגע בנינים און היינטיגע?

[אגד]

אוודאי רעדט מען אז די אפגרעידס קאסט אין די מיליאנען, מסתמא כאטש 5-10% פון די קאסט.

די שאלה איז, אויב ספענדט מען 15 מיליאן דאלאר כדי צו באקומען מער פון נדבנים, און למעשה פאנדרעיזט מען טאקע מיט 15 מיליאן מער אבער די לאך בלייבט די זעלבע גרויס און די עלטערן דארפן עס ווייטער דעקן, צו זאג איך אז ספענד ווייניגער-פאנדרעיז ווייניגער און האב מער סימפאטיע פון די עלטערן, אדער זאג איך אז למעשה פאר די זעלבע געלט באקומט מען א שיינע בנין מיט אלע פיטשעווקעס?

דו ווייסט אויף וועלכע אפציע דער ציבור וואלט געשטימט, אויב איז עס טאקע אזוי.

די מוסדות הנחה איז אבער אז מען פאנדרעיזט פי כמה מער פאר פענסי בנינים, און דאס איז לכאורה וואר געווען טו סאם עקסטענד ביז היינט. אבער היינט איז עס פיל ווייניגער זיכער, סיי צוליב דעם סקעיל פון די בנינים, זינט עס זעהט אויס אז דו קענסט ממילא נישט פארקויפן דעם שם פון אזאנע ריזיגע בנינים פאר רעלעוואנטע פראצענטן פון די קאסטן, דערווייל זעהט נישט אויס אז מען קען טרעפן א נדבן פאר צוואנציג מיליאן אר סאו פארן שם הבנין, סיי צוליב די טרוקנקייט אין די היימישע עקאנאמיע.

כיתות קען מען לכאורה פונקט אזוי פארקויפן אין אלטע בנינים. דאס איז לכאורה די צענטראלע באזיס פון בויען נייע בנינים. (על כל פנים עס וואלט געקענט זיין, מיט מאקסימייזד בנינים.)

[אנדערער]

אוודאי רעדט מען אז די אפגרעידס קאסט אין די מיליאנען, מסתמא כאטש 5-10% פון די קאסט.

די שאלה איז, אויב ספענדט מען 15 מיליאן דאלאר כדי צו באקומען מער פון נדבנים, און למעשה פאנדרעיזט מען טאקע מיט 15 מיליאן מער אבער די לאך בלייבט די זעלבע גרויס און די עלטערן דארפן עס ווייטער דעקן, צו זאג איך אז ספענד ווייניגער-פאנדרעיז ווייניגער און האב מער סימפאטיע פון די עלטערן, אדער זאג איך אז למעשה פאר די זעלבע געלט באקומט מען א שיינע בנין מיט אלע פיטשעווקעס?

אפילו אויב איז אפגרעידס גאנצע 15 פראצענט וואס קומט אויס מער ווי 15 מיליאן האט עס אבער געהאלפן צו שאפן כמעט 100 מיליאן

אן אפגרעידס שפארט מען 15 20 מיליאן אבער מען דארף שוויצן פאר 100 מיליאן

[אסרוחג]

אוודאי רעדט מען אז די אפגרעידס קאסט אין די מיליאנען, מסתמא כאטש 5-10% פון די קאסט.

די שאלה איז, אויב ספענדט מען 15 מיליאן דאלאר כדי צו באקומען מער פון נדבנים, און למעשה פאנדרעיזט מען טאקע מיט 15 מיליאן מער אבער די לאך בלייבט די זעלבע גרויס און די עלטערן דארפן עס ווייטער דעקן, צו זאג איך אז ספענד ווייניגער-פאנדרעיז ווייניגער און האב מער סימפאטיע פון די עלטערן, אדער זאג איך אז למעשה פאר די זעלבע געלט באקומט מען א שיינע בנין מיט אלע פיטשעווקעס?

דו ווייסט אויף וועלכע אפציע דער ציבור וואלט געשטימט, אויב איז עס טאקע אזוי.

די מוסדות הנחה איז אבער אז מען פאנדרעיזט פי כמה מער פאר פענסי בנינים, און דאס איז לכאורה וואר געווען טו סאם עקסטענד ביז היינט. אבער היינט איז עס פיל ווייניגער זיכער, סיי צוליב דעם סקעיל פון די בנינים, זינט עס זעהט אויס אז דו קענסט ממילא נישט פארקויפן דעם שם פון אזאנע ריזיגע בנינים פאר רעלעוואנטע פראצענטן פון די קאסטן, דערווייל זעהט נישט אויס אז מען קען טרעפן א נדבן פאר צוואנציג מיליאן אר סאו פארן שם הבנין, סיי צוליב די טרוקנקייט אין די היימישע עקאנאמיע.

כיתות קען מען לכאורה פונקט אזוי פארקויפן אין אלטע בנינים. דאס איז לכאורה די צענטראלע באזיס פון בויען נייע בנינים. (על כל פנים עס וואלט געקענט זיין, מיט מאקסימייזד בנינים.)

זייער ריכטיג
ביים שם הבנין קענסטו זאגן דער נדבן וויל א שיינע בנין
אבער די אידן וואס קויפן כיתות, זענען נישטא פאר די שיינקייט פונעם בנין, זיי ווילן א זכות אינעם בנין, און הלואי זאל מען ביים בויען דעם בנין נוצן ר' משה חיים פר"מ צו מאכן וואס ביליגער, מ'וואלט געקענט מיט די זעלבע געלט וואס קאסט יעצט 2 בנינים, באלד בויען א דריטע בנין

[טעכנאלאגיע קענער]

אדורכפארנדיג די שטח המתיבתא זעה איך אז מען האט דארט געלייגט אסאך צמענטענטע בלאקרס מיט בלומען אויף די בלאקרס

וואס איז פשט פון די בלומען? עס פאסט נישט פאר א ישיבה, דאס זעהט מען געווענדליך ביי א גוישע בית הקברות

PXL_20260626_121528888.jpg (339.4 KiB) געזען געווארן 28 מאל

בחורישע ארבעט

[יאנטשי]

אוודאי רעדט מען אז די אפגרעידס קאסט אין די מיליאנען, מסתמא כאטש 5-10% פון די קאסט.

די שאלה איז, אויב ספענדט מען 15 מיליאן דאלאר כדי צו באקומען מער פון נדבנים, און למעשה פאנדרעיזט מען טאקע מיט 15 מיליאן מער אבער די לאך בלייבט די זעלבע גרויס און די עלטערן דארפן עס ווייטער דעקן, צו זאג איך אז ספענד ווייניגער-פאנדרעיז ווייניגער און האב מער סימפאטיע פון די עלטערן, אדער זאג איך אז למעשה פאר די זעלבע געלט באקומט מען א שיינע בנין מיט אלע פיטשעווקעס?

אפילו אויב איז אפגרעידס גאנצע 15 פראצענט וואס קומט אויס מער ווי 15 מיליאן האט עס אבער געהאלפן צו שאפן כמעט 100 מיליאן

אן אפגרעידס שפארט מען 15 20 מיליאן אבער מען דארף שוויצן פאר 100 מיליאן

די חדרים העלפט עס זיכער נישט שאפן, בתי מדרשים לכאורה אויך נישט עכט, די אידן וואס געבן 1,800 פער בנין אויך נישט, מען רעדט פון די קומות און שערים וואס עס העלפט, און אוודאי די שם הבנין.

די שאלה איז וויפיל פראצענט זענען זיי צוטיילט, וויפיל ווייניגער וואלט מען געשאפן וכו'