זיכער איז די מנין שנות העולם פון בריאת האדם, אונז מאכן ראש השנה א' תשרי און נישט כ''ה אלול. וואס דו זעסט אין כוזרי כאפ איך נישט.
בונה עולמות ומחריבן עפ''י האר''י מיינט די ז' מלכין דמיתו. סדר ההשתלשלות איז געווען בעולמות העליונים, נישט קיין עולם גשמי בכלל.
טאקע דאס זאגט דער רמב''ן צו שולל זיין.
וכלשונו: "והפירוש בסידור הכתובים בזה נשגב ונעלם, ודעתנו בו פחות מטיפה מן הים הגדול".
1) די עצם זאך פון וועלן עפעס מסביר זיין על פי טבע ענדערש ווי על פי נס איז נישט קיין כפירה, דאס איז געווען שיטת הרמב"ם ווי ער שרייבט אין אגרת תחיית המתים: ואנחנו נשתדל לקבץ בין התורה והמושכל, וננהיג הדברים על סדר טבעי אפשר בכל זה, אלא מה שהתבאר בו שהוא מופת, ולא יתכן לפרש כלל, אז נצטרך לומר שהוא מופת. עס איז זיכער אז רבו החולקים עליו אבער מ'קען נישט זאגן אז דאס איז כפירה. דאס מיינט אז אפילו נאכן גלייבן אין רצון קען נאך זיין א נטי' צו מפרש זיין ווי מער על פי טבע.צווייטער האט געשריבן: ↑זונטאג אקטאבער 11, 2026 3:34 pm האב איך שוין פריער געשריבן
צווייטער האט געשריבן: ↑זונטאג אקטאבער 11, 2026 12:37 pm
אבער מיין עיקר נקודה, איינמאל מ'גלייבט אז דער בוכ"ע האט די אומבאגרעניצטע יכולת צו באשאפן א גאנצע מציאות יש מאין הגמור, מיט אלע אירע חוקים און סדרי הטבע, פארוואס דארף מען בכלל צוקומען צו טבעיות'דיגע טעאריעס כדי מסביר צו זיין דעם מעשה בראשית?
וואס פעלט אונז אן דעם? אין לך טפשות גדולה מזו.
די חוקי הטבע זענען דאך אליין א חלק פון דער בריאה. זיי זענען נישט קיין געזעצן וואס זענען געשטאנען העכער דעם בורא און האבן אים מחייב געווען וויאזוי צו באשאפן זיין וועלט. אדרבה, דער בורא האט באשאפן דעם טבע, און דער טבע איז כפוף צו זיין רצון.
ממילא, פון וואנעט נעמט זיך דער הכרח אז דער אופן פון דער ערשטער בריאה מוז שטימען מיט די סדרים און פראצעסן וואס מיר זעען היינט אין דער שוין באשאפענער וועלט?
אויב דו גלייבסט אז דער בוכ"ע האט באשאפן דעם גאנצן עולם יש מאין הגמור, און דו גלייבסט אין די ניסים פון יציאת מצרים, קריעת ים סוף, מעמד הר סיני און אלע אנדערע ניסים וואס זענען מפורש בתורה, וואס פעלט דיר בכלל אויס א טבעיות'דיגער מהלך כדי צו פארשטיין וויאזוי דער עולם איז באשאפן געווארן?
ווען די תורה דערציילט אז דער ים האט זיך געשפאלטן, זוכסטו דען א טעאריע וויאזוי דאס האט געקענט פאסירן לויט די חוקי הטבע? און אויב דו האסט נישט אזא טעאריע, איז דען עפעס שווערער צו גלייבן אין קריעת ים סוף?
פארוואס דען ווען מ'קומט צו מעשה בראשית, וואו דער בורא האט באשאפן נישט בלויז די וועלט, נאר די עצם חוקי הטבע גופא, שפירט מען פלוצלינג א צורך צו זוכן א טבעיות'דיגן פראצעס וואס זאל מסביר זיין וויאזוי דאס האט פאסירט?
אדרבה, אויב ביי קריעת ים סוף פארשטייסטו אז דער בורא איז נישט משועבד צו די חוקי הטבע, איז דאך כל שכן ביי בריאת העולם, ווען די חוקי הטבע אליין זענען נאך נישט געווען קיין באשטימטע מציאות.
ס'איז א סתירה מיט'ן רבינו בחיי?צווייטער האט געשריבן: ↑זונטאג אקטאבער 11, 2026 4:03 pmזיכער איז די מנין שנות העולם פון בריאת האדם, אונז מאכן ראש השנה א' תשרי און נישט כ''ה אלול. וואס דו זעסט אין כוזרי כאפ איך נישט.
בונה עולמות ומחריבן עפ''י האר''י מיינט די ז' מלכין דמיתו. סדר ההשתלשלות איז געווען בעולמות העליונים, נישט קיין עולם גשמי בכלל.
און ווייטער:לפי שהם מכבדין ומנשאין החכמים כפי דעתם, והם משפילים אותם בתכלית השפלות והם אינם מבינין זה.
מיין נקודה איז נישט דווקא צי די זון דרייט זיך ארום די ערד, אדער די ערד ארום די זון. אפילו אויב מען קען האבן פארשידענע מהלכים אין דעם, איז דאס נישט דער עיקר וואס איך וויל ארויסברענגען.כי הכת הזה מאבדים הדרת התורה, ומאפילים זהרה.
לע"נ חיים דוב ע"ה בן חנני' יו"ט נ"יאסמכתא בעלמא האט געשריבן: ↑מיטוואך אוגוסט 09, 2023 9:57 am ס'ממש אומגלויבליך וואס מען ליינט דא.
והחי יתן אל לבו!!! עס דרייען זיך הונדערטער אזעלכע אידן וואס בויען וועלטן שטילערהייט! בין איך איינער פון זיי?!
לע"נ חיים דוב ע"ה בן חנני' יו"ט נ"יאסמכתא בעלמא האט געשריבן: ↑מיטוואך אוגוסט 09, 2023 9:57 am ס'ממש אומגלויבליך וואס מען ליינט דא.
והחי יתן אל לבו!!! עס דרייען זיך הונדערטער אזעלכע אידן וואס בויען וועלטן שטילערהייט! בין איך איינער פון זיי?!
אז דו האסט גענוצט קבלה האב איך שוין מעיר געווען אז עפ''י קבלה האט די מדרש א אנדערע פשט. ושערי הפשט לא ננעלו ועי''ע בבאר הגולה להמהר''ל.שיש האט געשריבן: ↑זונטאג אקטאבער 11, 2026 5:28 pmס'איז א סתירה מיט'ן רבינו בחיי?צווייטער האט געשריבן: ↑זונטאג אקטאבער 11, 2026 4:03 pmזיכער איז די מנין שנות העולם פון בריאת האדם, אונז מאכן ראש השנה א' תשרי און נישט כ''ה אלול. וואס דו זעסט אין כוזרי כאפ איך נישט.
בונה עולמות ומחריבן עפ''י האר''י מיינט די ז' מלכין דמיתו. סדר ההשתלשלות איז געווען בעולמות העליונים, נישט קיין עולם גשמי בכלל.
ס"ה דער מהלך עפ"י קבלה.
שפתיים ישק
מען קען חס ושלום טראכטן מחשבת מינות
לע"נ חיים דוב ע"ה בן חנני' יו"ט נ"יאסמכתא בעלמא האט געשריבן: ↑מיטוואך אוגוסט 09, 2023 9:57 am ס'ממש אומגלויבליך וואס מען ליינט דא.
והחי יתן אל לבו!!! עס דרייען זיך הונדערטער אזעלכע אידן וואס בויען וועלטן שטילערהייט! בין איך איינער פון זיי?!
דו האלטסט אויך אז די רעדשיפטעד ספעקטראסקעפי (די פענאמענען אז די א.ג. בארקאוד פון די ספעקטרום פון היידראגען/היליאם פון די ליכטיגקייט פון ווייטע שטערנס, רוקן זיך אראפ שורות צו די רויטע זייט און צוזאמהאנג מיט זייער ספיד אוועק פון אונז. ענליך צו וויאזוי קול טוישט זיך ווען ס'קומט נענטער/ווייטער) איז אויך געווארן אפעקטעד פון די מבול?Think and Thank האט געשריבן: ↑דאנערשטאג אקטאבער 08, 2026 6:08 pm
און לאמיר עס נעמען א טריט ווייטער. דו האסט פרובירט אפצופרעגן מיין קשיא פון דעם מבול מיט דעם אז מען נוצט קארבאן דעיטינג אויף שטיינער פון ספעיס. יעצט ביזטו מודה אז מען נוצט עס נאר אויף שטיינער פון ספעיס 'וואס זענען אראפגעפאלן אויף די וועלט', צו כלומר'שט באשטעטיגן ווען זיי זענען אראפגעפאלן. סאו אויב קארבאן דעיטינג באשטימט אז עס איז אראפגעפאלן 30,000 יאר צוריק, איז עס דאך שוין דא געווען ביים מבול, ממילא איז די חשבון ווייטער נישט קראנט.
אין סך הכל: נישט נאר וואס דיין פרואוו אראפצומאלן כאילו סייענס בויעט נישט קיין סאך אויף קארבאן דעיטינג פון ערדליכע זאכן איז נישט ריכטיג, נאר אפילו דיינע ספעיס שטיינער זענען אויך ערדליכע זאכן אין די קאנטעקסט, און די קשיא פונ'ם מבול איז קאי וקיים 100%.
הערליך און קלאר!צווייטער האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 10:21 am
און לענינינו, בענין עוואלוציע, וויל איך ארויסברענגען מיין מסקנא.
עס ווילן דא טענה'ן אז עוואלוציע זעלבסט איז נישט קיין כפירה, ווייל מען קען דאך גלייבן אז דער אויבערשטער האט באשאפן דעם ערשטן חומר, אדער דעם ערשטן לעבעדיגן ארגאניזם, און פון דארט האבן זיך אלע בעלי חיים, ביז צום מענטש, אנטוויקלט דורך די חוקי הטבע וואס דער אויבערשטער האט באשאפן.
און כדי אריינצושטעלן די מיליאנען יארן אין די ששת ימי בראשית דארף מען אויך אוועקגיין פון דעם מפורש'ן רמב"ן (בראשית א', ג'): "ימים ממש, מחוברים משעות ורגעים, והיו ששה כששת ימי המעשה, כפשוטו של מקרא".► Show Spoiler
ממילא רעדט מען דא נישט פון איין שווער פסוק וואס מען דארף פארענטפערן. מען דארף איבערטייטשן די בריאת המינים, די בריאת האדם, דעם סדר הבריאה, און די ששת ימי בראשית. און דאס אלעס כדי צוצופאסן די תורה צו א וויסנשאפטליכן מהלך.
► Show Spoiler
השמים מספרים כבוד קל. שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה.בחינה 25 האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 11:19 amדו האלטסט אויך אז די רעדשיפטעד ספעקטראסקעפי (די פענאמענען אז די א.ג. בארקאוד פון די ספעקטרום פון היידראגען/היליאם פון די ליכטיגקייט פון ווייטע שטערנס, רוקן זיך אראפ שורות צו די רויטע זייט און צוזאמהאנג מיט זייער ספיד אוועק פון אונז. ענליך צו וויאזוי קול טוישט זיך ווען ס'קומט נענטער/ווייטער) איז אויך געווארן אפעקטעד פון די מבול?Think and Thank האט געשריבן: ↑דאנערשטאג אקטאבער 08, 2026 6:08 pm
און לאמיר עס נעמען א טריט ווייטער. דו האסט פרובירט אפצופרעגן מיין קשיא פון דעם מבול מיט דעם אז מען נוצט קארבאן דעיטינג אויף שטיינער פון ספעיס. יעצט ביזטו מודה אז מען נוצט עס נאר אויף שטיינער פון ספעיס 'וואס זענען אראפגעפאלן אויף די וועלט', צו כלומר'שט באשטעטיגן ווען זיי זענען אראפגעפאלן. סאו אויב קארבאן דעיטינג באשטימט אז עס איז אראפגעפאלן 30,000 יאר צוריק, איז עס דאך שוין דא געווען ביים מבול, ממילא איז די חשבון ווייטער נישט קראנט.
אין סך הכל: נישט נאר וואס דיין פרואוו אראפצומאלן כאילו סייענס בויעט נישט קיין סאך אויף קארבאן דעיטינג פון ערדליכע זאכן איז נישט ריכטיג, נאר אפילו דיינע ספעיס שטיינער זענען אויך ערדליכע זאכן אין די קאנטעקסט, און די קשיא פונ'ם מבול איז קאי וקיים 100%.
אדער אויף דעם ענטפערט מען אז דער אייבישטער האט באשאפן א אלטע וועלט?
אדער אז ס'שטותים, זיי זעהען גארנישט?
דברים כדרבונות! מדארף זיך היטן די ביינער און נישט זיין קיין אויבער חכם. למוד לשונך לומר איני. ווידעראום תורתינו איז תורת אמת. פשוט וברור.צווייטער האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 10:21 am
מען דארף וויסן אז דאס וואס איינער זאגט "איך גלייב דאך נאך אלץ אין א בורא עולם" איז נישט אליין גענוג פאר אלע יסודי האמונה. אויך אפלטון האט אנגענומען א בורא וואס איז פועל בחפץ וברצון, און פונדעסטוועגן זעט מען ווי שארף דער רמב"ם רעדט אין אנדערע פלעצער וועגן דעם יסוד פון חידוש העולם.
די י"ג עיקרים זענען נישט קיין שפילצייג. מען קען נישט נעמען א טעאריע, איבערטייטשן דערמיט די פשוטי פסוקי התורה, און זיך בארואיגן אז וויבאלד מען האט איבערגעלאזט א פלאץ פארן בורא איז שוין אלעס אויסגעהאלטן.
''מיט די י"ג עיקרים שפילט מען זיך נישט. דאס איז א שרעקעדיגע שפיל. ווען מען רירט אן די יסודות פון בריאת העולם, דארף מען וויסן אז מען שפילט זיך נישט מיט א קליינעם חילוק אין פשט, נאר מיט די יסודות אויף וועלכע די גאנצע אמונת השי''ת איז געבויעט''.
ריכטיג, כ'האב פשוט נישט ליב די תירוץ פונעם מבול.מסתמא האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 12:19 pm
השמים מספרים כבוד קל. שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה.
אויב וואלט נישט כביכול באשאפן תיכף די גאנצע שיין ( wavelength) פון די שטערנס ביז די וועלט וואלסטו דאך קיינמאל עס נישט געקענט זעהן. מאקסימום וואלטן מיר היינט געקענט זעהן וואס איז 5 טויזנט עפעס ליכט יארן אוועק. איז דאך מסתבר אז כביכול האט אונז געוואלט ווייזן די מעכטיגקייט פון די בריאה.
זיי נישט קובע קיין מסמורת ביי זאכן וואס איז אולי כפירה. ביטע זאג, איני יודע. מוטב זיין א שוטה כל ימי חיינו ווי איידער ריסקן זיין א כופר.
עס קען בעצם זיין נאך פילע פילע הסברים אבער כשרייב פשוט מיין ערשטע מחשבה
מסתמא האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 12:19 pmהשמים מספרים כבוד קל. שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה.בחינה 25 האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 11:19 amדו האלטסט אויך אז די רעדשיפטעד ספעקטראסקעפי (די פענאמענען אז די א.ג. בארקאוד פון די ספעקטרום פון היידראגען/היליאם פון די ליכטיגקייט פון ווייטע שטערנס, רוקן זיך אראפ שורות צו די רויטע זייט און צוזאמהאנג מיט זייער ספיד אוועק פון אונז. ענליך צו וויאזוי קול טוישט זיך ווען ס'קומט נענטער/ווייטער) איז אויך געווארן אפעקטעד פון די מבול?Think and Thank האט געשריבן: ↑דאנערשטאג אקטאבער 08, 2026 6:08 pm
און לאמיר עס נעמען א טריט ווייטער. דו האסט פרובירט אפצופרעגן מיין קשיא פון דעם מבול מיט דעם אז מען נוצט קארבאן דעיטינג אויף שטיינער פון ספעיס. יעצט ביזטו מודה אז מען נוצט עס נאר אויף שטיינער פון ספעיס 'וואס זענען אראפגעפאלן אויף די וועלט', צו כלומר'שט באשטעטיגן ווען זיי זענען אראפגעפאלן. סאו אויב קארבאן דעיטינג באשטימט אז עס איז אראפגעפאלן 30,000 יאר צוריק, איז עס דאך שוין דא געווען ביים מבול, ממילא איז די חשבון ווייטער נישט קראנט.
אין סך הכל: נישט נאר וואס דיין פרואוו אראפצומאלן כאילו סייענס בויעט נישט קיין סאך אויף קארבאן דעיטינג פון ערדליכע זאכן איז נישט ריכטיג, נאר אפילו דיינע ספעיס שטיינער זענען אויך ערדליכע זאכן אין די קאנטעקסט, און די קשיא פונ'ם מבול איז קאי וקיים 100%.
אדער אויף דעם ענטפערט מען אז דער אייבישטער האט באשאפן א אלטע וועלט?
אדער אז ס'שטותים, זיי זעהען גארנישט?
אויב וואלט נישט כביכול באשאפן תיכף די גאנצע שיין ( wavelength) פון די שטערנס ביז די וועלט וואלסטו דאך קיינמאל עס נישט געקענט זעהן. מאקסימום וואלטן מיר היינט געקענט זעהן וואס איז 5 טויזנט עפעס ליכט יארן אוועק. איז דאך מסתבר אז כביכול האט אונז געוואלט ווייזן די מעכטיגקייט פון די בריאה.
זיי נישט קובע קיין מסמורת ביי זאכן וואס איז אולי כפירה. ביטע זאג, איני יודע. מוטב זיין א שוטה כל ימי חיינו ווי איידער ריסקן זיין א כופר.
עס קען בעצם זיין נאך פילע פילע הסברים אבער כשרייב פשוט מיין ערשטע מחשבה
איינער האט זייער שטארק ליב צו רעדן פון בריאת העולם...צווייטער האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 2:17 pmמסתמא האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 12:19 pmהשמים מספרים כבוד קל. שאו מרום עיניכם וראו מי ברא אלה.בחינה 25 האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 11:19 am
דו האלטסט אויך אז די רעדשיפטעד ספעקטראסקעפי (די פענאמענען אז די א.ג. בארקאוד פון די ספעקטרום פון היידראגען/היליאם פון די ליכטיגקייט פון ווייטע שטערנס, רוקן זיך אראפ שורות צו די רויטע זייט און צוזאמהאנג מיט זייער ספיד אוועק פון אונז. ענליך צו וויאזוי קול טוישט זיך ווען ס'קומט נענטער/ווייטער) איז אויך געווארן אפעקטעד פון די מבול?
אדער אויף דעם ענטפערט מען אז דער אייבישטער האט באשאפן א אלטע וועלט?
אדער אז ס'שטותים, זיי זעהען גארנישט?
אויב וואלט נישט כביכול באשאפן תיכף די גאנצע שיין ( wavelength) פון די שטערנס ביז די וועלט וואלסטו דאך קיינמאל עס נישט געקענט זעהן. מאקסימום וואלטן מיר היינט געקענט זעהן וואס איז 5 טויזנט עפעס ליכט יארן אוועק. איז דאך מסתבר אז כביכול האט אונז געוואלט ווייזן די מעכטיגקייט פון די בריאה.
זיי נישט קובע קיין מסמורת ביי זאכן וואס איז אולי כפירה. ביטע זאג, איני יודע. מוטב זיין א שוטה כל ימי חיינו ווי איידער ריסקן זיין א כופר.
עס קען בעצם זיין נאך פילע פילע הסברים אבער כשרייב פשוט מיין ערשטע מחשבה
דער רמב"ם (מורה נבוכים ח"ב פי"ז) שטעלט אוועק א יסוד. מ'קען נישט ברענגען קיין ראיה פונעם טבע פון א זאך נאכדעם וואס זי איז שוין פארטיג, אויף וויאזוי זי איז צושטאנד געקומען בשעת איר התהוות.
ער ברענגט א משל פון א מענטש וואס האט קיינמאל נישט געזען א פרוי, און מ'דערציילט אים אז א קינד לעבט ניין חדשים במעי אמו, אן אטעמען דורך דער נאז, אן עסן דורך דעם מויל, און אן ארויסגעבן פסולת. וועט ער עס אפפרעגן מיט קלארע ראיות פונעם טבע, א מענטש וואס אטעמט נישט שטארבט דאך, און אן עסן קען מען נישט לעבן! אבער זיין גאנצע טעות איז, אז ער וויל מוכיח זיין פונעם טבע פון א שוין געבוירענעם מענטש אויף דעם טבע פון אן עובר בשעת זיין התהוות.
זאגט דער רמב"ם, דאס איז דער טעות פון אריסטו, וואס וויל אפפרעגן בריאת העולם מיט ראיות פון די חוקי הטבע וואס מיר זעען היינט. ווער זאגט אז דער סדר העולם בשעת זיין בריאה האט געמוזט זיין דער זעלבער ווי נאכדעם וואס דער עולם איז שוין פארטיג?
און דער רמב"ם ענדיגט מיט א שטארקן לשון, "וצריך שתזהר בזה הענין שהוא חומה גדולה בניתיה סביב התורה מקפת בה מונעת אבן כל משליך אליה".
דאס הייסט, דער יסוד איז א גרויסע חומה וואס ער האט אויפגעבויט ארום דער תורה, איר צו באשיצן פון אלע וואס ווילן איר אפפרעגן מיט אזעלכע ראיות.
נישט בלויז ווייל די פשטות התורה איז אזוי, נאר ווייל ס'האט נישט קיין הכרח צו זאגן אנדערש כמבואר במו"נ.צווייטער האט געשריבן: ↑מאנטאג אקטאבער 12, 2026 10:21 am לאמיר מאכן מיין סאמערי.
ווי שוין געברענגט פריער, דער רמב"ם אין מורה נבוכים (ח"ב פי"ג, פכ"ה) ברענגט צוויי שיטות בענין קדמות העולם, די שיטת אריסטו און די שיטת אפלטון, און מאכט א יסודות'דיגן חילוק צווישן זיי.
לויט אריסטו איז דער עולם קדמון על צד החיוב, דאס הייסט אז דער גאנצער סדר המציאות איז מוכרח אזוי צו זיין, און ס'איז נישטא קיין מקום פאר שינוי הטבע. דער רמב"ם זאגט אז די שיטה איז מופרך מיסודי הדת זעלבסט, וויבאלד זי איז סותר די גאנצע אמונה אין נסים ונפלאות, און ממילא די יסודות התורה.
משא"כ אפלטון'ס שיטה, אז עס איז געווען א חומר קדמון, און דער בורא האט דערפון באשאפן דעם עולם בחפץ וברצון, איז נישט סותר די יסודי התורה מצד עצמה, וויבאלד אויך לויט אים איז פאראן א מקום פאר נסים.
דער רמב"ם שרייבט בפירוש (מו"נ ח"ב פכ"ה): "הדעת ההוא לא יסתור יסודי התורה ולא תמשך אחריו הכזבת האותות", און ער איז ממשיך: "ואפשר שיפורשו הכתובים על פיו".
דאס הייסט אז לויטן רמב"ם קען מען, טעארעטיש, פארטייטשן די פסוקים לויט אפלטון'ס שיטה. און דער רמב"ם זאגט דארט אז ער וואלט געקענט מפרש זיין די פסוקים בענין חידוש העולם, פונקט ווי ער האט מפרש געווען די פסוקים וואס זענען לכאורה מורים אויף הגשמה.
אבער למעשה זאגט דער רמב"ם אז וויבאלד די שיטה איז נישט אויפגעוויזן געווארן במופת, איז נישטא קיין שום סיבה אוועקצוגיין פון פשוטו של מקרא, און דעריבער "אבל נבין הכתובים כפשוטיהם".
יעצט קומט אבער א געוואלדיגע הערה.
דער רמב"ם אין פירוש המשניות (סנהדרין, הקדמה לפרק חלק), וואו ער שטעלט אוועק די י"ג עיקרים, און אין הלכות תשובה (פ"ג ה"ז) פסק'נט דער רמב"ם: "חמישה הן הנקראים מינים", און צווישן זיי רעכנט ער "וכן האומר שאינו לבדו הראשון וצור לכל". דער ראב"ד איז דארט מוסיף: "כאותו שאמר אלהיכם צייר גדול היה אלא שמצא לו סמנים גדולים תהו ובהו חושך ומים ורוח ובהם עשה מה שעשה".
דאס איז דאך ממש דער יסוד פון אפלטון'ס שיטה, אז דער בורא האט באשאפן דעם עולם פון א חומר וואס איז שוין געווען פריער, און דא ווערט דאס באצייכנט אלס מינות!
דאס זענען נישט סתם ווערטער פון א פירוש אויפן פסוק, נאר דער רמב"ם רעדט פון די יסודי האמונה זעלבסט!
קומט אויס אזוי, אין מורה נבוכים זאגט דער רמב"ם אז אפלטון'ס שיטה איז נישט סותר די יסודי התורה, און מען וואלט געקענט מפרש זיין די פסוקים לויט איר; אבער אין הלכות תשובה ווערט דער וואס נעמט אן אז דער בורא איז נישט לבדו הראשון וצור לכל באצייכנט אלס מין. ''בלויז ווייל די פשטות פסוקי התורה מורים להיפך'', נישט ווייל דער שיטה זעלבסט איז סותר די יסודי התורה.
איך האב נאכנישט געהערט א זאכליכע תירוץ אויף די טענה, ווער עס קען ענטפערן א תירוץ אדער קען אנפרעגן ר' לוי יצחק זאל זיך ביטע אנרופן.Who knows האט געשריבן: ↑דאנערשטאג אקטאבער 08, 2026 4:21 pm 3) די עיקר טענה קעגן בראהע׳ס מאדעל
אין דעם צווייטן שיעור ענטפערט ער אויף די טענה אז די פלאנעטן דרייען זיך ארום די זוהן, אז דאס שטימט אויך לויט בראהע׳ס מאדעל. און אויף די טענה פון פאראלעקס, אז די נענטערע שטערנס רוקן זיך יעדעס יאר א קליין ביסל אהין און צוריק, ענטפערט ער אז לויט רעלאטיוויטעט קען מען נישט וויסן ווער עס רוקט זיך.
אבער פאראלעקס ווארפט אפ בראהע׳ס מאדעל. בראהע האט געהאלטן אז די וועלט שטייט, די זוהן דרייט זיך ארום איר און שלעפט מיט זיך אלע פלאנעטן, און די שטערנס זענען פעסט. לויט דעם דארף מען בכלל נישט זעהן קיין פאראלעקס. אדרבה, דאס איז געווען בראהע׳ס עיקר טענה קעגן קאפערניקוס: אויב די וועלט רוקט זיך, פארוואס זעהט מען נישט די שטערנס זיך רוקן? (מיט די בלויזע אויגן זעהט מען עס טאקע נישט, ווייל עס איז זייער ווייניג, ביז Bessel האט עס געמאסטן אין 1838).
ווער עס וויל היינט האלטן בראהע׳ס מאדעל, מוז צולייגן א נייע הנחה. אז יעדער שטערן, טריליאנען מייל אוועק, מוז יעדע 365 טעג מאכן א סוירקל פון ארום 186 מיליאן מייל, פונקט די גרויסקייט פון די זוהן׳ס וועג ארום די וועלט, און אינאיינעם מיט די זוהן. דאס הייסט, די זוהן שלעפט נישט נאר מיט זיך די פלאנעטן, נאר די גאנצע יוניווערס איז צוגעבינדן צו איר און האלט אייביג די זעלבע ווייטקייט פון איר. די זעלבע איז מיט Aberration (Bradley, 1729): א יערליכע רוק פון כמעט 20 סעקונדעס וואס מ'זעהט ביי אלע שטערנס גלייך.
עס איז אמת אז מאטעמאטיש קען מען אזא מאדעל אויסשטעלן, און דאס איז זיין טענה פון רעלאטיוויטעט. אבער דאס איז בלויז א וועג צו באשרייבן, און עס האט נישט קיין שום הסבר והגיון. די צענטער פון די גאנצע יוניווערס׳ס באוועגונג איז דאך די זוהן. דאס איז העליאסענטריזם בתפארתו, נאר מיט די נאמען גיאוסענטריזם.
עס איז פשוט אז בראהע, וואס האט אליינס געהאלטן אז די חסרון פון פאראלעקס ווארפט אפ קאפערניקוס, וואלט אויפגעגעבן זיין מאדעל נאכדעם וואס מ'האט עס אנטדעקט. וכן ראוי לכל בר דעת.
