"טועמיה" - וועכנטליכע אויסגאבע דורך חסידי סאטמאר (מהרי"י)

[הלבלר בקולמסו]

ביז ווי לאנג אין די אויסגאבע איז דא א שרייבער פאר די פרויען אויסגאבע מיטן נאמען ד שטייו אין זי שרייבט זאכן וואס איז נגד השכל ונגד התורה נמשל נישט לאנג צירוק האט זי געשריבן א מעשה אז די חיוב פון כיבוד אב איז מחייוב אן חתונה געהאטע ווייבל וואס איר טאטע פלעגט חרוב מאכן די סעודת אין עס פלעגט זייער שטערן די קינדער אין עס איז דא א חיוב פאר די ווייבל צי האלטן די טאטע ביי זיך אינדערהיים אפי' איר משפחה ווערט חרוב ועוד דברי דופי מען נעמט עפעס א פרוי אין זי שרייבט וואס זי וויל אן קיין שום איבערזיכט
אזא אויסגאבע האט נישט קיין זכיות קיום סארי

טו מיר א טובה... אויב א פרוי לייגט אריין אין א מעשה עפעס וואס קען זיין איז נישט הונדערט פראצענט אזוי, ווי דער דוגמא פון דעם חיוב כיבוד אב, איך ווייס נישט וואס דער הלכה דא איז, קען זיין אז עס איז טאקע נישט פארהאן קיין שום חיוב פאר איר ע"פ הלכה, אבער ע"פ מענטשליכקייט, נאכדערצו אז איר מאן איז מסכים דערמיט, מאכט סענס עס צו טון, און אפילו ע"פ הלכה איז א שיינע זאך, א לפנים משורת הדין, פארלירט נאך דעם אויסגאבע נישט קיין זכות קיום דערוועגן...

פליז...

נאפ עס איז נישט ערלויבט פאר א פרוי וואס איז חתונה געהאט צי חרוב מאכן אן אייגענע שטוב פאר כיבוד אב אבער עס איז נאר געווען א משל נעם די ארטיקלן פון ד שטיין אין ליין עס אין זאג מיר וואס די האלטס אויף איר

נאו פראבלעם,
ס'איז צייט צו איבערגעבן אין שטוב אז מען קען צוריקגיין צו עמי און משפחה...

[תורה ויראה]

ביז ווי לאנג אין די אויסגאבע איז דא א שרייבער פאר די פרויען אויסגאבע מיטן נאמען ד שטייו אין זי שרייבט זאכן וואס איז נגד השכל ונגד התורה נמשל נישט לאנג צירוק האט זי געשריבן א מעשה אז די חיוב פון כיבוד אב איז מחייוב אן חתונה געהאטע ווייבל וואס איר טאטע פלעגט חרוב מאכן די סעודת אין עס פלעגט זייער שטערן די קינדער אין עס איז דא א חיוב פאר די ווייבל צי האלטן די טאטע ביי זיך אינדערהיים אפי' איר משפחה ווערט חרוב ועוד דברי דופי מען נעמט עפעס א פרוי אין זי שרייבט וואס זי וויל אן קיין שום איבערזיכט
אזא אויסגאבע האט נישט קיין זכיות קיום סארי

איי געס זיי האלטן אנדערש ווי דיר.
attachment (2) (1).jpg

די ברייו איז שקר וכזב עין אין די פאריגע וואך ביילאגע איך האב עס נישט דא צי די האנט אבער אויב איינער קען ארויפברענגן די ברויי וואס די שרייבער ד שטיין שרייבט זי האט אנגהויבן א מעשה אין עס איז געווארן א שטורעם האט זי געשריבן א לאנגע בריוו עין שם וועסטו זען צי סאיז דא רבנים צי נישט אויב איינער קען עס ברענגען וואלט עס געוון א גרויסע זאך אין זעטס מיט די אייגענע אויגן

ביודעי ומכירא אז אירע מעשיות ווערן איבערגעקוקט, די מעשה וואס האט געברענגט א שטורעם איז איבערגעקוקט דורך מרת יאקאבאוויטש אשת הרב יקותיאל הערש ראש המנהלים קרית יואל און איבערגעשמועסט מיט די מחנכים.
כ'מיין נישטא אזא תוכנדיגע שרייבערין אין די פרויען ליין מאטריעל

[Think and Thank]

אודאי, ווייל ביי די גוים איז נישטא קיין משכילים... מילא איינער וואס באשרייבט די גוים פאלט נישט אריין קיין השכלה..

אגב, די סארט ארטיקלען ווי די שומרונים איז געווען גאנץ אין אנהייב, און זיי שרייבן שוין בכלל נישט אזעלכע סארט ארטיקלען לעצטנס.
און אין דער איד תורה אפטיילונג איז גענונג און נאך דא פון דיין סארט א.ג. השכלה. ע"ע שמות החדשים וכו'..

דאס איז ריכטיג אז די שומרונים ארטיקל איז געווען ממש אנהייב, און ווי איינער האט דא געברענגט א צעטל (וואס איז אגב א גרויסע עוולה געווען עס ארויסצושטעלן פאר די גאס (הועווער ס'האט עס געליעקט) ווען די שרייבער פונ'ם צעטל בעטן זייער קלאר עס זאל בלייבן פנימי) וואו דיינים און מחנכים מקרב קהלתינו וואס באשטעטיגן אז טועמיה האלט זיך צו די ליינס וואס מען האט אפגעמאכט מיט זיי, ממילא קומט טאקע נישט אריין זייערע אלטע עוולות.

'מיין סארט א.ג' השכלה' רעדט פון שרייבן אויף עפעס וואס ראשונים שרייבן "היינט ווייסט מען שוין אנדערש" באזירט אויף אויסטייטשונגען פון חוקרים איבער געפינסן אין גניזה. אויב האלטסטו אז דאס איז נישט קיין השכלה, ביטע זיי מסביר וואס איז יא. און יא, אזא סארט השכלה איז ערגער ווי באשרייבן גוי'אישע פאליטיק.

דער איד תורה אפטיילונג האב איך שוין גאר לאנג נישט געליינט. אדרבה, וואס שרייבן זיי וועגן די שמות החדשים?

די היינטיגע אינטערנעט ידענים וועלן ווי פארשטענדליך זייער אסאך אריינכאפן פון וואס די חוקרים זאגן, און יעדע אויסגאבע וואס פרובירט צו האבן שיינע תורה'דיגע ארטיקלען, נישט ממש אויף אויסגעדראשענע נושאים, וועט זיך אריינכאפן אזעלכע ווערטער ביודעים ובלא יודעים...

ווען מען רעדט פון א ערליכע שרייבער, וואס סך הכל איז ער אביסל אומוויסנד וויאזוי צו אפצולערנען געוויסע זאכן, און מען לייגט אויף אים א לעיבל "משכיל", מאכט שוואך די מערכה קעגן השכלה...

מען קען דעבאטירן א לאנגע צייט וואס השכלה איז, אבער דאס איז זיכער אז זיי האבן זיך געוואלט צוגלייכן צום גוי, און מאכן די אידן פאר'גוי'אישט, מילא קענסטו אנרופן אריינברענגען גוי'אישע מושגים פונקט אזוי השכלה...

איך האב געשריבן אויף איינעם אז ער איז א משכיל? איך האב געשריבן אז אין די אויסגאבע איז געווארן געלופטערט השכלה (וואס גראדע האלט איך ביי דעם שרייבער פערזענליך אז עס קומט פון שטארקע אומוויסנהייט). אויב נוצן זיי שרייבער וואס האבן נישט די חוש ההבחנה, זאלן זיי זיכער מאכן עס צו געבן איבערצוקוקן פאר איינעם וואס האט יא. (אויף למעשה האט מען דא געברענגט די בריוו וואו חשוב'ע דיינים און מחנכים זאגן אז זיי באשטעטיגן די תוכן די לעצטע האלבע יאר, וא"כ דברי כלא היו.)

וואס איז די חילוק צווישן השכלה און רעפארם? צווישן השכלה און שמד? צווישן השכלה און קאנסערוואטיזם? זיי אלע האבן דאך געוואלט זיך צוגלייכן צום גוי? אלא מאי, דו פארשטייסט בכלל נישט די קאנצעפט פון השכלה. השכלה מיינט נישט ווערן א גוי (רוב פון די ערשטע משכילים אריינגערעכנט דעסויער שר"י זענען געווען פולשטענדיגע שומרי תורה ומצוות). השכלה מיינט אין א נאטשעל זיך איינרעדן אז איך ווייס און פארשטיי בעסער ווי די פריערדיגע און אפילו חז"ל.


און נאכאמאל, וואס האט דער איד תורה אפטיילונג געשריבן בנוגע שמות החדשים וואס איז השכלה?

[Think and Thank]

ביז ווי לאנג אין די אויסגאבע איז דא א שרייבער פאר די פרויען אויסגאבע מיטן נאמען ד שטייו אין זי שרייבט זאכן וואס איז נגד השכל ונגד התורה נמשל נישט לאנג צירוק האט זי געשריבן א מעשה אז די חיוב פון כיבוד אב איז מחייוב אן חתונה געהאטע ווייבל וואס איר טאטע פלעגט חרוב מאכן די סעודת אין עס פלעגט זייער שטערן די קינדער אין עס איז דא א חיוב פאר די ווייבל צי האלטן די טאטע ביי זיך אינדערהיים אפי' איר משפחה ווערט חרוב ועוד דברי דופי מען נעמט עפעס א פרוי אין זי שרייבט וואס זי וויל אן קיין שום איבערזיכט
אזא אויסגאבע האט נישט קיין זכיות קיום סארי

אין מיין גמרא שטייט עד היכן כיבוד אב און די גמרא גיבט אויך ווילדע דוגמאות און פארט איז מען מחויב ווייטער מכבד צו זיין.
צו כיבוד אב גייט אן ביי א פרוי נאך די חתונה איז א מחלוקת האחרונים, אבער על הצד אז יא כאפ איך נישט וואו זי זאגט ראנג, נאכדערצו עד כדי די אויסגאבע זאל פארלירן איר זכות קיום.

דאס איז נאר א משל קןק אריע אלע ארטיקלן אפי די ארטיקל וואס זי האט אנגהויבן פארגיע וואך אין לאז מיר וויסן צי זי איז אויסגעהאלטן

איך ליין נישט די טועמיה בקביעות אבער יא גאנץ אפט, און איך האב נאך דערווייל נישט געטראפן גארנישט וואס זי זאל האבן געשריבן וואס טויג נישט.
(אנדערע שרייבער האב איך יא געטראפן עכ"פ אין די ערשטע צייטן.)

[בני יואל]

איי געס זיי האלטן אנדערש ווי דיר.
attachment (2) (1).jpg

די ברייו איז שקר וכזב עין אין די פאריגע וואך ביילאגע איך האב עס נישט דא צי די האנט אבער אויב איינער קען ארויפברענגן די ברויי וואס די שרייבער ד שטיין שרייבט זי האט אנגהויבן א מעשה אין עס איז געווארן א שטורעם האט זי געשריבן א לאנגע בריוו עין שם וועסטו זען צי סאיז דא רבנים צי נישט אויב איינער קען עס ברענגען וואלט עס געוון א גרויסע זאך אין זעטס מיט די אייגענע אויגן

ביודעי ומכירא אז אירע מעשיות ווערן איבערגעקוקט, די מעשה וואס האט געברענגט א שטורעם איז איבערגעקוקט דורך מרת יאקאבאוויטש אשת הרב יקותיאל הערש ראש המנהלים קרית יואל און איבערגעשמועסט מיט די מחנכים.
כ'מיין נישטא אזא תוכנדיגע שרייבערין אין די פרויען ליין מאטריעל

יאפ, פאר די עזרת נשים וואס זיכען כשרע ליין מאטריאל איז דעס געווען גאר גוט און בעטעמט, ליידער קוקט אויס אז ט***ר ארבעט און אנשטאט צו קאמפיטען מיט מח גייט מען מיט כח

[תורה ויראה]

די ברייו איז שקר וכזב עין אין די פאריגע וואך ביילאגע איך האב עס נישט דא צי די האנט אבער אויב איינער קען ארויפברענגן די ברויי וואס די שרייבער ד שטיין שרייבט זי האט אנגהויבן א מעשה אין עס איז געווארן א שטורעם האט זי געשריבן א לאנגע בריוו עין שם וועסטו זען צי סאיז דא רבנים צי נישט אויב איינער קען עס ברענגען וואלט עס געוון א גרויסע זאך אין זעטס מיט די אייגענע אויגן

ביודעי ומכירא אז אירע מעשיות ווערן איבערגעקוקט, די מעשה וואס האט געברענגט א שטורעם איז איבערגעקוקט דורך מרת יאקאבאוויטש אשת הרב יקותיאל הערש ראש המנהלים קרית יואל און איבערגעשמועסט מיט די מחנכים.
כ'מיין נישטא אזא תוכנדיגע שרייבערין אין די פרויען ליין מאטריעל

יאפ, פאר די עזרת נשים וואס זיכען כשרע ליין מאטריאל איז דעס געווען גאר גוט און בעטעמט, ליידער קוקט אויס אז ט***ר ארבעט און אנשטאט צו קאמפיטען מיט מח גייט מען מיט כח

און אין 5 יאר ארום גייט זיך אויפוועקן כ'ווייס ווער דארט, און אויפשטורעמען די מוסדות אז מאמעס ליינען זיך אן מיט ענגלישע מאגאזינען, און מ'גייט מאכן אסיפת התעוררות מיט טעלע קאנפערענס, און זיך ברעכן די קאפ פארוואס ס'איז (צוריק)געווארן אזוי...

[בני יואל]

ביודעי ומכירא אז אירע מעשיות ווערן איבערגעקוקט, די מעשה וואס האט געברענגט א שטורעם איז איבערגעקוקט דורך מרת יאקאבאוויטש אשת הרב יקותיאל הערש ראש המנהלים קרית יואל און איבערגעשמועסט מיט די מחנכים.
כ'מיין נישטא אזא תוכנדיגע שרייבערין אין די פרויען ליין מאטריעל

יאפ, פאר די עזרת נשים וואס זיכען כשרע ליין מאטריאל איז דעס געווען גאר גוט און בעטעמט, ליידער קוקט אויס אז ט***ר ארבעט און אנשטאט צו קאמפיטען מיט מח גייט מען מיט כח

און אין 5 יאר ארום גייט זיך אויפוועקן כ'ווייס ווער דארט, און אויפשטורעמען די מוסדות אז מאמעס ליינען זיך אן מיט ענגלישע מאגאזינען, און מ'גייט מאכן אסיפת התעוררות מיט טעלע קאנפערענס, און זיך ברעכן די קאפ פארוואס ס'איז (צוריק)געווארן אזוי...

אפשר דארף מען מאכען א שטיקעל קאמפיין צו מודיע זיין די וואס האבן עס אפגעשטעלט אז דער עולם איז אויף טועמי זייט

[עומד על תלת]

ביודעי ומכירא אז אירע מעשיות ווערן איבערגעקוקט, די מעשה וואס האט געברענגט א שטורעם איז איבערגעקוקט דורך מרת יאקאבאוויטש אשת הרב יקותיאל הערש ראש המנהלים קרית יואל און איבערגעשמועסט מיט די מחנכים.
כ'מיין נישטא אזא תוכנדיגע שרייבערין אין די פרויען ליין מאטריעל

יאפ, פאר די עזרת נשים וואס זיכען כשרע ליין מאטריאל איז דעס געווען גאר גוט און בעטעמט, ליידער קוקט אויס אז ט***ר ארבעט און אנשטאט צו קאמפיטען מיט מח גייט מען מיט כח

און אין 5 יאר ארום גייט זיך אויפוועקן כ'ווייס ווער דארט, און אויפשטורעמען די מוסדות אז מאמעס ליינען זיך אן מיט ענגלישע מאגאזינען, און מ'גייט מאכן אסיפת התעוררות מיט טעלע קאנפערענס, און זיך ברעכן די קאפ פארוואס ס'איז (צוריק)געווארן אזוי...

100 פראצענט!!!
די באלעבאסטע לייגט אויך אריין פון איר, פאר יו"ט,
זי שרייבט אויך פון די נושאים וואס די פרויען האבן ליב,
די סארט שרייבעריי איז לכאורה די איינציגסטע וואס קען ארויס רוקן די ענגלישע צייטונג,
אבער עס דארף טאקע א גוטע השגחה.

[קרישקע]

ביז ווי לאנג אין די אויסגאבע איז דא א שרייבער פאר די פרויען אויסגאבע מיטן נאמען ד שטייו אין זי שרייבט זאכן וואס איז נגד השכל ונגד התורה נמשל נישט לאנג צירוק האט זי געשריבן א מעשה אז די חיוב פון כיבוד אב איז מחייוב אן חתונה געהאטע ווייבל וואס איר טאטע פלעגט חרוב מאכן די סעודת אין עס פלעגט זייער שטערן די קינדער אין עס איז דא א חיוב פאר די ווייבל צי האלטן די טאטע ביי זיך אינדערהיים אפי' איר משפחה ווערט חרוב ועוד דברי דופי מען נעמט עפעס א פרוי אין זי שרייבט וואס זי וויל אן קיין שום איבערזיכט
אזא אויסגאבע האט נישט קיין זכיות קיום סארי

איי געס זיי האלטן אנדערש ווי דיר.
attachment (2) (1).jpg

אז מען האט טאקע געשיקט די בריוו פאר די רביס גבאי. מיינט אז די רבי האט עס טאקע פארשפארט וועגן אידישקייט.
אויב סאיז סתם וועגן דער איד ווי קומט דאס אריין צו זיי קוקן עס יא איבער אדער נישט איבער.

[בודקע]

ביז ווי לאנג אין די אויסגאבע איז דא א שרייבער פאר די פרויען אויסגאבע מיטן נאמען ד שטייו אין זי שרייבט זאכן וואס איז נגד השכל ונגד התורה נמשל נישט לאנג צירוק האט זי געשריבן א מעשה אז די חיוב פון כיבוד אב איז מחייוב אן חתונה געהאטע ווייבל וואס איר טאטע פלעגט חרוב מאכן די סעודת אין עס פלעגט זייער שטערן די קינדער אין עס איז דא א חיוב פאר די ווייבל צי האלטן די טאטע ביי זיך אינדערהיים אפי' איר משפחה ווערט חרוב ועוד דברי דופי מען נעמט עפעס א פרוי אין זי שרייבט וואס זי וויל אן קיין שום איבערזיכט
אזא אויסגאבע האט נישט קיין זכיות קיום סארי

איי געס זיי האלטן אנדערש ווי דיר.
attachment (2) (1).jpg

אז מען האט טאקע געשיקט די בריוו פאר די רביס גבאי. מיינט אז די רבי האט עס טאקע פארשפארט וועגן אידישקייט.
אויב סאיז סתם וועגן דער איד ווי קומט דאס אריין צו זיי קוקן עס יא איבער אדער נישט איבער.

לאמיר שפעקולירן אינאיינעם..
מעגליך אז זיי האבן עס געוואלט פארמאכן, אבער סתם גיין טעראריזירן אן קיין סיבה העט דאך ברענגען בייזע אויגן, האט מען אנגעדרייט אז ס'איז דא א אידישקייט אישו, און אויף דעם ארויף האבן די וואס זענען געשטעלט אויף די השגחה, געשיקט א בריוו אפצופרעגן די טענות.
מאכט שוין מער סענס?

אגב, מיינע שפעקולאציעס גייען נאך טיפער, מען האט אנגעהויבן מיט טרייבל כדי אויסצופלאסטערן דעם וועג פאר די מערכה מיט טועמיה, און כדי עס צו מאכן נאך בעסער האט מען פאר פראפעגאנדע זיך באנוצט מיטן בעל טועמי', און אזוי האט ער אומוועלנדיג אליינס געשארפט דעם מעסער מיט וואס מ'גייט אים שטעכן.

(און ווי געשריבן שארפט ער שוין דעם מעסער די לעצטע פאר יאר, נישט כאפנדיג אז ווען א מעסער איז צו שארף איז גרינג אפי' פאר ווער סהאלט עס צו כאפן א שניט..)

[הלבלר בקולמסו]

השכלה מיינט אין א נאטשעל זיך איינרעדן אז איך ווייס און פארשטיי בעסער ווי די פריערדיגע און אפילו חז"ל.

זייער א שיינע הגדרה וואס דו האסט אוועקגעשטעלט. עס שפיגלט אבער נישט אפ דאס מציאות.
די השכלה זענען געווען מענטשן וואס זענען אפיציעל נשפע געווארן פון די 'ענלייטמענט', זיי האבן געהאלטן אז דער אופן וויאזוי אידישקייט פירט זיך איז 'פאנאטיש' און מען דארף זיך מאדיפיצירן צו די נייע צייטן. הן מיט חכמות און לימודים, און הן מיט קולטור און התנהגות.

איך וויל נישט אריינגיין אין אן אריכות וויל עס געהער נישט דא, אבער לאמיר דיר נאר פרעגן א שאלה, דער רמב"ם שרייבט קלאר אז זיין חכמת התכונה איז באזירט אויף די חכמי יוון. קומט א איד און ער זאגט אז היינטיגע אסטראנאמער האבן א אנדערע בליק אויף די גלגלים, איז דאס השכלה?..

דו האסט נישט געזאגט וואסערע השכלה דו האסט געזען דארט, ווייס איך נישט אויב די רעדע איז מיט הלכה, השקפה, אדער טבעי העולם, אבער דאס איז זיכער אז ס'איז נישט א זאך וואס מען קען געבן א קלארע שניט דערויף, און מדמה זיין מילתא למילתא. און אויף יעדן ארטיקל וואס מ'שרייבט קען זיך א צווייטער ארויפכאפן און שרייען אז דאס איז השכלה...

אין דער איד איז געלאפן א סעריע פון שמות החדשים, וואס האט אויסגעשמועסט די נעמען פון די בבלישע חדשים וואס זיי באדייטן, און פון ווי די ווערטער 'שטאמען'. עס האט שטארק געשמעקט פון וויקיפידיע און חוקרישע ווערק. פארשטייט זיך אז אין די 'פריערדיגע' זעט מען בכלל נישט די אלע טעמים און הסברים...
איך האב נישט געהאט ביי מיר די 'השכלה' גלעזער צו קענען אנווייזן אויף א ספעציפישע שורה וואס איז דארט געשטאנען, אבער מיין הרגשה איז אז מען וואלט פונקט אזוי געקענט דאס זאגן אויף יענע מאמרים, און אנדערע פון דעם משפחה.

[הלבלר בקולמסו]

לאמיר שפעקולירן אינאיינעם..
מעגליך אז זיי האבן עס געוואלט פארמאכן, אבער סתם גיין טעראריזירן אן קיין סיבה העט דאך ברענגען בייזע אויגן, האט מען אנגעדרייט אז ס'איז דא א אידישקייט אישו, און אויף דעם ארויף האבן די וואס זענען געשטעלט אויף די השגחה, געשיקט א בריוו אפצופרעגן די טענות.
מאכט שוין מער סענס?

אגב, מיינע שפעקולאציעס גייען נאך טיפער, מען האט אנגעהויבן מיט טרייבל כדי אויסצופלאסטערן דעם וועג פאר די מערכה מיט טועמיה, און כדי עס צו מאכן נאך בעסער האט מען פאר פראפעגאנדע זיך באנוצט מיטן בעל טועמי', און אזוי האט ער אומוועלנדיג אליינס געשארפט דעם מעסער מיט וואס מ'גייט אים שטעכן.

(און ווי געשריבן שארפט ער שוין דעם מעסער די לעצטע פאר יאר, נישט כאפנדיג אז ווען א מעסער איז צו שארף איז גרינג אפי' פאר ווער סהאלט עס צו כאפן א שניט..)

זייער שיינע שפעקולאציעס...

אבער אויף וואס איז דאס באזירט?!...

אויף "קראנטע" אידישע טעקסט מעסעדזשעס, וואס זאגן אליינס אז זיי ווייסן די "אינסיידס"?...

אויף טועמיה פראפאגאנדע, וואס ווילן ווי פארשטענדליך קויפן סימפאטיע?

אדער אויף אפאר אומוויסנדע חסידי מהר"א, וואס קויפן אפ יעדן אורח'ס לאקשן וואס קען ווארפן א טונקעלע ליכט אויף מהרי"י?

ביז דערווייל האב איך נאכנישט געזען קיין איין וואלידע פונקט, וואס זאל אונטערשטיצן דעם באשולדיגונג.

ואתכם הסליחה.

[Think and Thank]

השכלה מיינט אין א נאטשעל זיך איינרעדן אז איך ווייס און פארשטיי בעסער ווי די פריערדיגע און אפילו חז"ל.

זייער א שיינע הגדרה וואס דו האסט אוועקגעשטעלט. עס שפיגלט אבער נישט אפ דאס מציאות.
די השכלה זענען געווען מענטשן וואס זענען אפיציעל נשפע געווארן פון די 'ענלייטמענט', זיי האבן געהאלטן אז דער אופן וויאזוי אידישקייט פירט זיך איז 'פאנאטיש' און מען דארף זיך מאדיפיצירן צו די נייע צייטן. הן מיט חכמות און לימודים, און הן מיט קולטור און התנהגות.

איך וויל נישט אריינגיין אין אן אריכות וויל עס געהער נישט דא, אבער לאמיר דיר נאר פרעגן א שאלה, דער רמב"ם שרייבט קלאר אז זיין חכמת התכונה איז באזירט אויף די חכמי יוון. קומט א איד און ער זאגט אז היינטיגע אסטראנאמער האבן א אנדערע בליק אויף די גלגלים, איז דאס השכלה?..

דו האסט נישט געזאגט וואסערע השכלה דו האסט געזען דארט, ווייס איך נישט אויב די רעדע איז מיט הלכה, השקפה, אדער טבעי העולם, אבער דאס איז זיכער אז ס'איז נישט א זאך וואס מען קען געבן א קלארע שניט דערויף, און מדמה זיין מילתא למילתא. און אויף יעדן ארטיקל וואס מ'שרייבט קען זיך א צווייטער ארויפכאפן און שרייען אז דאס איז השכלה...

אין דער איד איז געלאפן א סעריע פון שמות החדשים, וואס האט אויסגעשמועסט די נעמען פון די בבלישע חדשים וואס זיי באדייטן, און פון ווי די ווערטער 'שטאמען'. עס האט שטארק געשמעקט פון וויקיפידיע און חוקרישע ווערק. פארשטייט זיך אז אין די 'פריערדיגע' זעט מען בכלל נישט די אלע טעמים און הסברים...
איך האב נישט געהאט ביי מיר די 'השכלה' גלעזער צו קענען אנווייזן אויף א ספעציפישע שורה וואס איז דארט געשטאנען, אבער מיין הרגשה איז אז מען וואלט פונקט אזוי געקענט דאס זאגן אויף יענע מאמרים, און אנדערע פון דעם משפחה.

כ'גיי שרייבן זייער איינגעהאלטן אבער במח"כ פארשטייט איר אליינס נישט וואס איר שרייבט, ממילא וועל איך נישט מער מגיב זיין אין די שמועס וואס השכלה מיינט.

השכלה אין טועמיה וואס איך רעד איז ווען א ראשון שרייבט אז מחבר פלוני האט געמאכט פיוט פלוני, אין גם אחד אין די תורה'דיגע וועלט וואס זאל שרייבן אנדערש, אבער היות פראפעסאר אלמוני האט דערקלערט אין אן עסעי אז עס מוז זיין אז דער פיוט איז שוין עלטער ווי מחבר פלוני (באזירט אויף נארישע ראיה'לעך כדוגמת החוקרים), שרייבט מען אז 'היינט ווייסט מען שוין אז מחבר פלוני האט נישט געמאכט דעם פיוט נאר האט אויסגעלערנט דעם פריערדיגן פיוט.

גענוג?

דאס אז די שמות החדשים קומען אריגינעל פון בבל שטייט דאך, ווי געשריבן, אין ירושלמי און אין מדרש רבה, און דער רמב"ן אין פרשת בא איז עס ברייט מסביר. דיין הרגשה איבער וואס מען קען אלץ דערקלערן אלס השכלה דארף נאך א שיין ביסל ארבעט.

[אברמי]

ביז ווי לאנג אין די אויסגאבע איז דא א שרייבער פאר די פרויען אויסגאבע מיטן נאמען ד שטייו אין זי שרייבט זאכן וואס איז נגד השכל ונגד התורה נמשל נישט לאנג צירוק האט זי געשריבן א מעשה אז די חיוב פון כיבוד אב איז מחייוב אן חתונה געהאטע ווייבל וואס איר טאטע פלעגט חרוב מאכן די סעודת אין עס פלעגט זייער שטערן די קינדער אין עס איז דא א חיוב פאר די ווייבל צי האלטן די טאטע ביי זיך אינדערהיים אפי' איר משפחה ווערט חרוב ועוד דברי דופי מען נעמט עפעס א פרוי אין זי שרייבט וואס זי וויל אן קיין שום איבערזיכט
אזא אויסגאבע האט נישט קיין זכיות קיום סארי

איי געס זיי האלטן אנדערש ווי דיר.
attachment (2) (1).jpg

אז מען האט טאקע געשיקט די בריוו פאר די רביס גבאי. מיינט אז די רבי האט עס טאקע פארשפארט וועגן אידישקייט.
אויב סאיז סתם וועגן דער איד ווי קומט דאס אריין צו זיי קוקן עס יא איבער אדער נישט איבער.

אזוי תמימותדיג צו טראכטן. כהאב געמיינט ביסט מער כיטרע.

די גרינגעסטע וועג צו קאנווינסן די רבי / מחנכים צו צושפארן א מאגאזין איז טאמער מקען ארויפלייגן בלבולים אז סאיז נישט כשר, און אזוי האבן זיי געטוהן. ביז... זיי האבן געזעהן אז סארבעט נישט. וויבאלד טועמיה האט געוויזן פאר די מחנכים און דיינים ווי כשר און ערליך סאיז. אזוי ווייט אז זיי האבן געהאלטן אז סאיז זייער א וויכטיגע זאך צו האבן און געווען גרייט אונטערצושרייבן אז סאיז כשר וישר.

[הלבלר בקולמסו]

כ'גיי שרייבן זייער איינגעהאלטן אבער במח"כ פארשטייט איר אליינס נישט וואס איר שרייבט, ממילא וועל איך נישט מער מגיב זיין אין די שמועס וואס השכלה מיינט.

בקיצור, דו אליינס קענסט נישט מסביר זיין אויף וואס די הרגשה איז באזירט, קיין משל פון וואס די רעדע איז האסטו נישט געברענגט.

אבער אויף יענעם האסטו טענות פארוואס ער האט נישט ארויסגעווארפן דעם שרייבער. איך הער.

[הלבלר בקולמסו]

איי געס זיי האלטן אנדערש ווי דיר.
attachment (2) (1).jpg

אז מען האט טאקע געשיקט די בריוו פאר די רביס גבאי. מיינט אז די רבי האט עס טאקע פארשפארט וועגן אידישקייט.
אויב סאיז סתם וועגן דער איד ווי קומט דאס אריין צו זיי קוקן עס יא איבער אדער נישט איבער.

אזוי תמימותדיג צו טראכטן. כהאב געמיינט ביסט מער כיטרע.

די גרינגעסטע וועג צו קאנווינסן די רבי / מחנכים צו צושפארן א מאגאזין איז טאמער מקען ארויפלייגן בלבולים אז סאיז נישט כשר, און אזוי האבן זיי געטוהן. ביז... זיי האבן געזעהן אז סארבעט נישט. וויבאלד טועמיה האט געוויזן פאר די מחנכים און דיינים ווי כשר און ערליך סאיז. אזוי ווייט אז זיי האבן געהאלטן אז סאיז זייער א וויכטיגע זאך צו האבן און געווען גרייט אונטערצושרייבן אז סאיז כשר וישר.

און פארוואס האט דער בריוו נישט געהאלפן?

[בודקע]

לאמיר שפעקולירן אינאיינעם..
מעגליך אז זיי האבן עס געוואלט פארמאכן, אבער סתם גיין טעראריזירן אן קיין סיבה העט דאך ברענגען בייזע אויגן, האט מען אנגעדרייט אז ס'איז דא א אידישקייט אישו, און אויף דעם ארויף האבן די וואס זענען געשטעלט אויף די השגחה, געשיקט א בריוו אפצופרעגן די טענות.
מאכט שוין מער סענס?

אגב, מיינע שפעקולאציעס גייען נאך טיפער, מען האט אנגעהויבן מיט טרייבל כדי אויסצופלאסטערן דעם וועג פאר די מערכה מיט טועמיה, און כדי עס צו מאכן נאך בעסער האט מען פאר פראפעגאנדע זיך באנוצט מיטן בעל טועמי', און אזוי האט ער אומוועלנדיג אליינס געשארפט דעם מעסער מיט וואס מ'גייט אים שטעכן.

(און ווי געשריבן שארפט ער שוין דעם מעסער די לעצטע פאר יאר, נישט כאפנדיג אז ווען א מעסער איז צו שארף איז גרינג אפי' פאר ווער סהאלט עס צו כאפן א שניט..)

זייער שיינע שפעקולאציעס...

אבער אויף וואס איז דאס באזירט?!...

אויף "קראנטע" אידישע טעקסט מעסעדזשעס, וואס זאגן אליינס אז זיי ווייסן די "אינסיידס"?...

אויף טועמיה פראפאגאנדע, וואס ווילן ווי פארשטענדליך קויפן סימפאטיע?

אדער אויף אפאר אומוויסנדע חסידי מהר"א, וואס קויפן אפ יעדן אורח'ס לאקשן וואס קען ווארפן א טונקעלע ליכט אויף מהרי"י?

ביז דערווייל האב איך נאכנישט געזען קיין איין וואלידע פונקט, וואס זאל אונטערשטיצן דעם באשולדיגונג.

ואתכם הסליחה.

כ'ווייס נישט אויף וואס פונקטליך דו באציסט זיך, אבער די ערשטע און דריטע חלק זענען קראנט אמת, די מיטעלסטע חלק איז א אייגענע דעת עני וואס איז שטארק מעגליך אמת.

[בודקע]

אז מען האט טאקע געשיקט די בריוו פאר די רביס גבאי. מיינט אז די רבי האט עס טאקע פארשפארט וועגן אידישקייט.
אויב סאיז סתם וועגן דער איד ווי קומט דאס אריין צו זיי קוקן עס יא איבער אדער נישט איבער.

אזוי תמימותדיג צו טראכטן. כהאב געמיינט ביסט מער כיטרע.

די גרינגעסטע וועג צו קאנווינסן די רבי / מחנכים צו צושפארן א מאגאזין איז טאמער מקען ארויפלייגן בלבולים אז סאיז נישט כשר, און אזוי האבן זיי געטוהן. ביז... זיי האבן געזעהן אז סארבעט נישט. וויבאלד טועמיה האט געוויזן פאר די מחנכים און דיינים ווי כשר און ערליך סאיז. אזוי ווייט אז זיי האבן געהאלטן אז סאיז זייער א וויכטיגע זאך צו האבן און געווען גרייט אונטערצושרייבן אז סאיז כשר וישר.

און פארוואס האט דער בריוו נישט געהאלפן?

דאס דארפסטו פרעגן דעם רבי'ן.
אדער ווער געװאר פארדעם צו די בריוו איז למעשה טאקע אנגעקומען צום רבי'ן..

[Think and Thank]

כ'גיי שרייבן זייער איינגעהאלטן אבער במח"כ פארשטייט איר אליינס נישט וואס איר שרייבט, ממילא וועל איך נישט מער מגיב זיין אין די שמועס וואס השכלה מיינט.

בקיצור, דו אליינס קענסט נישט מסביר זיין אויף וואס די הרגשה איז באזירט, קיין משל פון וואס די רעדע איז האסטו נישט געברענגט.

אבער אויף יענעם האסטו טענות פארוואס ער האט נישט ארויסגעווארפן דעם שרייבער. איך הער.

הא?! איך האב דיר געברענגט א קלארע משל, מעשה שהי'! און איך האף אז דו פארשטייסט ווי ווייט דאס איז פון דיין נארישע פאגלייך צו שמות החדשים וואס די איינציגסטע וואס האבן א פראבלעם דערמיט איז מענטשן מיט קליינע מוחות וואס מיינען אז דאס איז עפעס א מאדערנע שיטה.

און וואס פאלטער ביי אז איך האב טענות אויף יענעם פאר'ן נישט ארויסווארפן דעם שרייבער? איך האב דעמאלס זייער קלאר געזאגט פאר די מערכת פון טועמיה אז איך האלט נישט אז דער שרייבער האט דאס געטון במזיד, נאר אויב קען ארויסגיין מתחת ידו אזעלכע זאכן דארפן זיינע זאכן ווערן איבערגעקוקט דורך איינער וואס פארשטייט דערצו.

---

אה, יעצט כאפ איך דיין טעות. איך גיי יא רעדן וועגן וואס איך האב געמיינט מיט השכלה אין טועמיה, נאר די שמועס בנוגע השכלה בכלליות און איר באדייט וועל איך מער נישט פירן ווייטער נאך וואס ס'איז קלאר אז איר האט נישט קיין השגה בחייכון אין די נושא.

[אברמי]

אז מען האט טאקע געשיקט די בריוו פאר די רביס גבאי. מיינט אז די רבי האט עס טאקע פארשפארט וועגן אידישקייט.
אויב סאיז סתם וועגן דער איד ווי קומט דאס אריין צו זיי קוקן עס יא איבער אדער נישט איבער.

אזוי תמימותדיג צו טראכטן. כהאב געמיינט ביסט מער כיטרע.

די גרינגעסטע וועג צו קאנווינסן די רבי / מחנכים צו צושפארן א מאגאזין איז טאמער מקען ארויפלייגן בלבולים אז סאיז נישט כשר, און אזוי האבן זיי געטוהן. ביז... זיי האבן געזעהן אז סארבעט נישט. וויבאלד טועמיה האט געוויזן פאר די מחנכים און דיינים ווי כשר און ערליך סאיז. אזוי ווייט אז זיי האבן געהאלטן אז סאיז זייער א וויכטיגע זאך צו האבן און געווען גרייט אונטערצושרייבן אז סאיז כשר וישר.

און פארוואס האט דער בריוו נישט געהאלפן?

לכאורה ווייל סאיז פארגעקומען עפעס א סטראשע. כך שמעתי כאטשיג כווייס נישט פונקטליך. און פארשטייט זיך אליין אז זיי וואלטן ענדערש עס געוואלט צושפארן וועגן א אידישקייט אישו, אזוי האט עס אפיציעל גארנישט מיט דער איד. (עיין טרייבל)

[הלבלר בקולמסו]

כ'ווייס נישט אויף וואס פונקטליך דו באציסט זיך, אבער די ערשטע און דריטע חלק זענען קראנט אמת, די מיטעלסטע חלק איז א אייגענע דעת עני וואס איז שטארק מעגליך אמת.

איך ווייס נישט וואס די ערשטע און דריטע חלק זענען, אבער איך האב נאכנישט געזען קיין איין קראנטע און אפענע באווייז.

[הלבלר בקולמסו]

דו כאפסט אז דו האסט בכלל נישט געזאגט וואס די נושא איז געווען?

מיין טענה'ט זיך אויף א זאך וואס מען ווייסט ניטאמאל פון וואס מען רעדט...

(אישי איז אויך גוט)

(כ'וועל אראפשלינגען דיינע לויב ווערטער, ווייל איך ווייס כ'האב זיך נישט אזוי גוט ארויסגעברענגט...)

[Think and Thank]

דו כאפסט אז דו האסט בכלל נישט געזאגט וואס די נושא איז געווען?

מיין טענה'ט זיך אויף א זאך וואס מען ווייסט ניטאמאל פון וואס מען רעדט...

(אישי איז אויך גוט)

איך האב נישט געזאגט וואס די נושא איז געווען ווייל איך וויל נישט נאכאמאל אריינגיין אין די נושא ברבים, האב איך דיר עס געשריבן אין אישי. סיי וויאזוי האב איך עס אראפגעלייגט דא גענוי אזוי ווי עס איז געווען נאר אן מסביר זיין ספעציפיש פון וועלכן פיוט, ראשון אדער שרייבער מען רעדט.

[אברמי]

כ'ווייס נישט אויף וואס פונקטליך דו באציסט זיך, אבער די ערשטע און דריטע חלק זענען קראנט אמת, די מיטעלסטע חלק איז א אייגענע דעת עני וואס איז שטארק מעגליך אמת.

איך ווייס נישט וואס די ערשטע און דריטע חלק זענען, אבער איך האב נאכנישט געזען קיין איין קראנטע און אפענע באווייז.

באווייז? ער איז יעצט אין קאורט מיט דיר? און בכלל וואס ווילסטו? ער מוז האבן א ווידעא ווי דער איד זאגט אז זיי גייען אונטערברענגן טועמיה?... משמועסט דא אויס וואס מווייסט און מיטגעהאלטן, אדער געהערט פון די מענטשן וואס האבן מיטגעהאלטן. די ווילסט נישט מוזט נישט גלייבן. אבער באווייז קומט נישט אריין דא.

[Who knows]

כ'גיי שרייבן זייער איינגעהאלטן אבער במח"כ פארשטייט איר אליינס נישט וואס איר שרייבט, ממילא וועל איך נישט מער מגיב זיין אין די שמועס וואס השכלה מיינט.

השכלה אין טועמיה וואס איך רעד איז ווען א ראשון שרייבט אז מחבר פלוני האט געמאכט פיוט פלוני, אין גם אחד אין די תורה'דיגע וועלט וואס זאל שרייבן אנדערש, אבער היות פראפעסאר אלמוני האט דערקלערט אין אן עסעי אז עס מוז זיין אז דער פיוט איז שוין עלטער ווי מחבר פלוני (באזירט אויף נארישע ראיה'לעך כדוגמת החוקרים), שרייבט מען אז 'היינט ווייסט מען שוין אז מחבר פלוני האט נישט געמאכט דעם פיוט נאר האט אויסגעלערנט דעם פריערדיגן פיוט.

גענוג?

רעדסט פון דעם?
https://forum.otzar.org/viewtopic.php?f=30&t=36366