אידישע ווערטער פאר אפט גענוצט לשה''ק ווערטער

[פינאַטשוָ]

ווי אזוי זאגט מען אגב אין אידיש?

[כאטש טראץ אפי']

ווי אזוי זאגט מען אגב אין אידיש?

אגב פון די "קנין אגב" איז אין צוגאב
אבער די "דרך אגב" (ביידע וועי נ.ב.) וואס טאקע?

[שאינו יודע לשאול]

אן עי סייד נאוט - אין א זייטיגע נאטיץ

[כאטש טראץ אפי']

פחד - פארכט
מורא - שרעק
רעדה - ציטער
כבוד - ערע
כלי - געצייג
עולה - אומרעכט
בא'עולה'ט - באקריוודעט
מלחמה - קריג
ניגון - ליד
שיר - געזאנג
יושר - גלייכקייט
רוב - מערהייט
שוחד - כאבאר
חוצפה - פרעכקייט
חרפה - שאנד

[כאטש טראץ אפי']

ווערטער וואס ווארטן נאך אויף זייער באשערטע
טענה
רבי
ויכוח
בעצם
נס
כדי
גאוה
שוחט
דרשה
מח
חסד
תבואה
גניבה
אלמנה

[פינאַטשוָ]

אות - בוכשטאב

ווי אויך אלפאבעט

[הדסים]

למשל ווערט באנוצט צומאל אומריכטיג, במקום לדוגמא. א משל איז נישט די זעלבע זאך נאר ענליך, משא"כ א דוגמא איז א סעמפל פון דאס פון וואס איך רעד.

סיבה און גורם האבן לכאורה די זעלבע באדייט במקורם, מ'נוצט [אין אידיש] גורם אלס דער אורזאך און סיבה אלס דער ערקלערונג דערצו.

פילייכט און לכאורה הערן זיך טאקע נישט גוט, אבער אפשר איז טייטש מעגליך - אי אפשר להתקיים... ווייסעך נישט וועגן פילייכט.

א קשיא איז עפעס וואס מאכט שווער דיין הנחה. ס'איז קשה צו פארשטיין וואס דו זאגט וויבאלד AB און C, אלזא ווילאנג דו האסט נישט קיין תירוץ ביסטו מופרך.

סבר - ער האט געקלערט, סברא - אן ערקלערונג. דו וואלטסט געטייטשט סבר - ער האט געמיינט... ביידע קענען זיין ריכטיג.

אפי' ווערט גענוצט במקום טראץ אויך, בעיקר אין אנהויב פון א פאראגראף וואו זאגאר קומט נישט אריין.

ס'איז נישט אייביג מעגליך צו טרעפן א פונקטליכע ווארט אפצוטייטשן פון איין שפראך אויף דער אנדערער וואס וועט שטימען אין יעדן פאל. צומאל דארף מען ניצן עטליכע ווערטער געוואנדן אינעם ספעציפישן פאל.

פילייכט איז ווארשיינליך דער אפטייטש פון אולי, אבער זוכנדיג ווערטער זיך צו באניצן דערמיט אנשטאט לשה"ק ווערטער קוקט מען נישט וואס די ווערטערליכע אפטייטש איז נאר וויאזוי ס'ווערט באניצט, ממילא קען מען ניצן פילייכט דארט ווי מיר ניצן צומאל אולי, אפשר, מסתמא א.ד.ג.

דאס זעלבע איז מיט גורם, קען זיין אז אורזאך איז נישט די ווערטערליכע אפטייטש פונעם אריגינעלן ווארט אבער פאראורזאכן איז יא די פונקטליכע אפטייטש פון (דאס וואס מיר מיינען) גורם זיין.

[שאינו יודע לשאול]

איך וואלט געזאגט אז פחד איז שרעק און מורא איז פארכט. נורא - דער פארכטיגער, נישט דער שרעקעוודיגער...

כאבאר איז מער אידיש ווי שוחד?..

טענה איז אן ארגומענט, א וויכוח קען זיין אן ארגומענט אדער דעבאטע, גאווה קען זיין שטאלץ אדער גרויסהאלטערישקייט, שוחט איז לכאורה נישטא, אבער א בית השחיטה איז א שלאכט הויז.

א רבי איז א לערער אדער פירער [ווען דער ציבור איז א געמיינדע...]

מח איז נישט א פאטעיטא?..

[הדסים]

אות - בוכשטאב

ווי אויך אלפאבעט

אלפאבעט איז דער צאמשטעל פון אסאך אותיות וואס פארעמען ווערטער, א שטייגער ווי וואלוטע איז נישט א ספעציפישע מטבע נאר די סיסטעם פון געלט. (דער פארגלייך איז נישט בוכשטעבליך כ'טרעף נאר נישט עפעס בעסער).

אזוי מיין איך.

_____

פחד - פארכט
מורא - שרעק
רעדה - ציטער
כבוד - ערע
כלי - געצייג
עולה - אומרעכט
בא'עולה'ט - באקריוודעט
מלחמה - קריג
ניגון - ליד
שיר - געזאנג
יושר - גלייכקייט
רוב - מערהייט
שוחד - כאבאר
חוצפה - פרעכקייט*
חרפה - שאנד

קען אויך ווערן געזאגט:
כבוד - רעספעקט
עולה - קריוודע
יושר - ארנטליכקייט

___
*פרעכהייט

[כאטש טראץ אפי']

איך וואלט געזאגט אז פחד איז שרעק און מורא איז פארכט. נורא - דער פארכטיגער, נישט דער שרעקעוודיגער...

כאבאר איז מער אידיש ווי שוחד?..

טענה איז אן ארגומענט, א וויכוח קען זיין אן ארגומענט אדער דעבאטע, גאווה קען זיין שטאלץ אדער גרויסהאלטערישקייט, שוחט איז לכאורה נישטא, אבער א בית השחיטה איז א שלאכט הויז.

א רבי איז א לערער אדער פירער [ווען דער ציבור איז א געמיינדע...]

מח איז נישט א פאטעיטא?..

קןמסט אריין קלאר...
ביזט גערעכט וועגן פארכט אבער וועגן שרעק קלער איך אצינד איז מער ווי דערשרעקן ווען עפעס איז שרעקע((וו) - אין 2025)דיג מאכט עס דערשראקן, דהיינו(דאס הייסט) מער
א געפילישער שרעק, דאגעגן (לעומת)פארכט איז מער א מחשבה'דיגע (טראכטן)? מעגליך
כאבאר איז א ריין אידיש ווארט
"דעבאטע" גערעכט (איינער האט עפעס פאר מודה זיין? ווידוי?) ארגומענט אויכעט כאטש עס שטאמט ווארשיינליך פון argument, אדער פון ווי ער קומט
אבער וויאזוי זאגסטו ער טענה'ט? ער ארגומענטירט?
איך האב געטראכט פון שלאכט איך בין אומזיכער וויל מ'נוצט עס אויך פאר די ענגלישע battle
רבי איז בוכשטעבליך לערער, א גוטן לערער איד,
פאטעיטא? איר מיינט זיכער קארטאפל

[שוהם]

וויאזוי זאגט מען אין אידיש פשטות?
"ער זאגט מיט א פשטות אז יא"

[הדסים]

איך וואלט געזאגט אז פחד איז שרעק און מורא איז פארכט. נורא - דער פארכטיגער, נישט דער שרעקעוודיגער...

כאבאר איז מער אידיש ווי שוחד?..

טענה איז אן ארגומענט, א וויכוח קען זיין אן ארגומענט אדער דעבאטע, גאווה קען זיין שטאלץ אדער גרויסהאלטערישקייט, שוחט איז לכאורה נישטא, אבער א בית השחיטה איז א שלאכט הויז.

א רבי איז א לערער אדער פירער [ווען דער ציבור איז א געמיינדע...]

מח איז נישט א פאטעיטא?..

קןמסט אריין קלאר...
ביזט גערעכט וועגן פארכט אבער וועגן שרעק קלער איך אצינד איז מער ווי דערשרעקן ווען עפעס איז שרעקע((וו) - אין 2025)דיג מאכט עס דערשראקן, דהיינו*(דאס הייסט) מער
א געפילישער שרעק, דאגעגן (לעומת)פארכט איז מער א מחשבה'דיגע (טראכטן)? מעגליך
כאבאר איז א ריין אידיש ווארט
"דעבאטע" גערעכט (איינער האט עפעס פאר מודה זיין? ווידוי?) ארגומענט אויכעט כאטש עס שטאמט ווארשיינליך פון argument, אדער פון ווי ער קומט
אבער וויאזוי זאגסטו ער טענה'ט? ער ארגומענטירט?
איך האב געטראכט פון שלאכט איך בין אומזיכער וויל מ'נוצט עס אויך פאר די ענגלישע battle
רבי איז בוכשטעבליך לערער, א גוטן לערער איד,
פאטעיטא? איר מיינט זיכער קארטאפל

ארגומענט איז אויך אין דויטש
ארגומענטירט איז געהעריג אין באניץ
שלאכטהויז איז א בית השחיטה, ס'איז אין באניץ ביי אלע ביכער.
____
*דהיינו - נעמליך

[כאטש טראץ אפי']

וויאזוי זאגט מען אין אידיש פשטות?
"ער זאגט מיט א פשטות אז יא"

אויב פשוט איז איינפאך וואלט מען געברויך זאגן:
"ער זאגט מיט א איינפאכקייט אז יא" אבער עס הערט זיך מער ווי איינפאך פון עניוות...

[כאטש טראץ אפי']

כח - קראפט
דומה - ענליך
גזירה - געזעץ
שר - מיניסטער
מעשה - טאט
פעולה - אקט
קיום - שטאנדהאפטיג

ווי האט יענער געזאגט ווען מ'פראבירט זיך צו דערמאנען עפעס, וועט מען . .

[הדסים]

כח - קראפט
דומה - ענליך - גלייך
גזירה - געזעץ
שר - מיניסטער
מעשה - טאט
פעולה - אקט
קיום - שטאנדהאפטיג

ווי האט יענער געזאגט ווען מ'פראבירט זיך צו דערמאנען עפעס, וועט מען . .

[שאינו יודע לשאול]

דומה - ענליך - גלייך

שווה איז גלייך. משל למה הדבר "דומה", מיינט נישט אז ס'גלייך.

[כאטש טראץ אפי']

דומה - ענליך - גלייך

שווה איז גלייך. משל למה הדבר "דומה", מיינט נישט אז ס'גלייך.

דא איז דער ארט אנצומערקן (כהמל''ע) אויף די צעווישנשייד צווישן ענליך און ענדליך וואס פארשינענע פארטוישן צומאל.

[הדסים]

דומה - ענליך - גלייך

שווה איז גלייך. משל למה הדבר "דומה", מיינט נישט אז ס'גלייך.

מדמה זיין מילתא למילתא מיינט פארגלייכן איין זאך צו דער אנדערער. 'ס'איז נישט דומה' קען מען מעגליך זאגן 'ס'איז נישט גלייך'.