הישמע כזאת בישראל אז מ'לאזט נישט אריין קינדער אין סקול וועגן שכ"ל?!

[שוהם]

און וועלכע תורה האט דיר געזאגט אז ממעג לאזן מיידלעך אויסגעשפארט אין גאס מיט בושות און גוישע שומרים?
מיין תורה זאגט עס נישט זעהט אויס אז נאר ביי די תורה וואו אנכי מיינט איך מעג אלעס און ולא יהי' לך מיינט דו טארסט גארנישט נאר דארט שטייט דאס אויך מסתם ביי לא תונו מיינט מסתמא נאר מיין קינד און דם ריעך מיינט נאר א חבר וועם איך גלייך

פרעג די טאטעס וואס האבן געשיקט זייער אייגענע בלוט און פלייש צו ווערן פארשעמט

ווען עס וואלט געווען דיין קינד וואלט דאס אויך געווען דער תירוץ? אדער נאר ווען עס איז יענעמס?

מסתמא נישט ווייל ווען ס'וואלט געווען מיינע קינדער וואלט איך געווען פול מיט נגיעות און מיין שכל וואלט נישט געקענט טראכטן גראד.

[Think and Thank]

רחמנות איז געהעריג א פאקטאר. ובנים לא יומתו על אבות אפילו ווען דער טאטע איז טאקע שולדיג. דאס לאזט א וואונד אויף יענעמס אידישקייט אויף אייביג. און כהאב שוין פריער דערמאנט די נייע שיטה פון משפיל זיין יענעם ביז דער ערד און טעראריזירן ווען יענער שרייט אין לי - און דאס איז דער עיקר סיבה לענ”ד פארוואס טייל מיידן אויס א דיאלאג מיט די מוסדות. ע”פ תקנות ר’ יהושע בן גמלא מוז א אידישע שטאט צושטעלן א חינוך אן קיין ifs and buts. ע”פ תורה טאר מען בעצם נישט נעמען קיין געלט פארן לערנען מיט אידישע קינדער, אלעס איז געבויט אויף ממש היתרים.

די נושא איז זייער שטארק מסובך. עס איז נענטער צו שווארץ. נאכאמאל, אז דו קענסט נישט פירן רשעות פריי דאן ביסטו פטור. זאל זיך עס צומאכן. דער אויבערשטער גייט נישט באנקראטירן אן דיין הילף.

על פי הלכה אויב איז דא א מלמד אין שטעטל מעג א צווייטער אריינקומען אפילו אויב עס איז ברור אז דער ערשטער וועט פארלירן זיין פרנסה. איי רחמנות? די תירוץ איז אז די תורה זאגט ווען מען רעכנט זיך מיט רחמנות און ווען נישט, נישט מיין אדער דיין הארץ.

און וועלכע תורה האט דיר געזאגט אז ממעג לאזן מיידלעך אויסגעשפארט אין גאס מיט בושות און גוישע שומרים?
מיין תורה זאגט עס נישט זעהט אויס אז נאר ביי די תורה וואו אנכי מיינט איך מעג אלעס און ולא יהי' לך מיינט דו טארסט גארנישט נאר דארט שטייט דאס אויך מסתם ביי לא תונו מיינט מסתמא נאר מיין קינד און דם ריעך מיינט נאר א חבר וועם איך גלייך

קוקט טאקע אויס אז אין דיין תורה מיינט אנכי איך מעג אלעס (אפילו ארוישמירן הוצאת שם רע ברבים) און לא יהי' לך מיינט דו טארסט נישט ראטעווען דיין מוסד.

וואס זאגט דיין תורה בנוגע לא תונו איבער א טאטע וואס שיקט זיין קינד צו א מוסד וואו ער איז נישט איינגעשריבן כאטש ער ווייסט אז מען גייט פארשיקן דאס קינד?

[אנדערער]

פרעג די טאטעס וואס האבן געשיקט זייער אייגענע בלוט און פלייש צו ווערן פארשעמט

ווען עס וואלט געווען דיין קינד וואלט דאס אויך געווען דער תירוץ? אדער נאר ווען עס איז יענעמס?

סוואלט נישט געווען ווייל ער איז א אחריותדיגע מענטש. ס'כאפסטע נישט?

קענסט מיך?

[זאנוויל ראזענבערג]

ווען עס וואלט געווען דיין קינד וואלט דאס אויך געווען דער תירוץ? אדער נאר ווען עס איז יענעמס?

סוואלט נישט געווען ווייל ער איז א אחריותדיגע מענטש. ס'כאפסטע נישט?

קענסט מיך?

מיין מגי"ש האט געזאגט מ'גייט נאך רוב...

[totty]

על פי הלכה אויב איז דא א מלמד אין שטעטל מעג א צווייטער אריינקומען אפילו אויב עס איז ברור אז דער ערשטער וועט פארלירן זיין פרנסה. איי רחמנות? די תירוץ איז אז די תורה זאגט ווען מען רעכנט זיך מיט רחמנות און ווען נישט, נישט מיין אדער דיין הארץ.

און וועלכע תורה האט דיר געזאגט אז ממעג לאזן מיידלעך אויסגעשפארט אין גאס מיט בושות און גוישע שומרים?
מיין תורה זאגט עס נישט זעהט אויס אז נאר ביי די תורה וואו אנכי מיינט איך מעג אלעס און ולא יהי' לך מיינט דו טארסט גארנישט נאר דארט שטייט דאס אויך מסתם ביי לא תונו מיינט מסתמא נאר מיין קינד און דם ריעך מיינט נאר א חבר וועם איך גלייך

קוקט טאקע אויס אז אין דיין תורה מיינט אנכי איך מעג אלעס (אפילו ארוישמירן הוצאת שם רע ברבים) און לא יהי' לך מיינט דו טארסט נישט ראטעווען דיין מוסד.

וואס זאגט דיין תורה בנוגע לא תונו איבער א טאטע וואס שיקט זיין קינד צו א מוסד וואו ער איז נישט איינגעשריבן כאטש ער ווייסט אז מען גייט פארשיקן דאס קינד?

השנאה מקלקלת השורה אדער איידעלער הנגיעות מקלקלת השורה
שטייט איינער און פארשעמט אידישע מיידלעך מיט בזיון אויף די גאסן ווי הונט און היות עס באלאנגט צי אייער חסידות מוז שוין זיין אז איך וויל אייך גאר באשמיצן און עכט מיינסטו אז ווען עס וואלט געווען ביי אונזער מוסד וואלט איך געזאגט פארקערט

אבער סאיז נישט אמת נעם אוועק אלע נגיעות און טראכט גראד ביטע

וויאזוי האט נאר יענער געזאגט: ער מעג טוהן און איך טאר נישט זאגן...

[זאנוויל ראזענבערג]

און וועלכע תורה האט דיר געזאגט אז ממעג לאזן מיידלעך אויסגעשפארט אין גאס מיט בושות און גוישע שומרים?
מיין תורה זאגט עס נישט זעהט אויס אז נאר ביי די תורה וואו אנכי מיינט איך מעג אלעס און ולא יהי' לך מיינט דו טארסט גארנישט נאר דארט שטייט דאס אויך מסתם ביי לא תונו מיינט מסתמא נאר מיין קינד און דם ריעך מיינט נאר א חבר וועם איך גלייך

קוקט טאקע אויס אז אין דיין תורה מיינט אנכי איך מעג אלעס (אפילו ארוישמירן הוצאת שם רע ברבים) און לא יהי' לך מיינט דו טארסט נישט ראטעווען דיין מוסד.

וואס זאגט דיין תורה בנוגע לא תונו איבער א טאטע וואס שיקט זיין קינד צו א מוסד וואו ער איז נישט איינגעשריבן כאטש ער ווייסט אז מען גייט פארשיקן דאס קינד?

השנאה מקלקלת השורה אדער איידעלער הנגיעות מקלקלת השורה
שטייט איינער און פארשעמט אידישע מיידלעך מיט בזיון אויף די גאסן ווי הונט און היות עס באלאנגט צי אייער חסידות מוז שוין זיין אז איך וויל אייך גאר באשמיצן און עכט מיינסטו אז ווען עס וואלט געווען ביי אונזער מוסד וואלט איך געזאגט פארקערט

אבער סאיז נישט אמת נעם אוועק אלע נגיעות און טראכט גראד ביטע

וויאזוי האט נאר יענער געזאגט: ער מעג טוהן און איך טאר נישט זאגן...

האלא פליז ביטע שעהן טייל נישט קיין נגיעות. כמיין אז די וואס שרייען קעגן מוסדות זענען סאך ענדערש נגיעות. צא ובדוק פלעגט מיין טאטי זאגן

[Think and Thank]

און וועלכע תורה האט דיר געזאגט אז ממעג לאזן מיידלעך אויסגעשפארט אין גאס מיט בושות און גוישע שומרים?
מיין תורה זאגט עס נישט זעהט אויס אז נאר ביי די תורה וואו אנכי מיינט איך מעג אלעס און ולא יהי' לך מיינט דו טארסט גארנישט נאר דארט שטייט דאס אויך מסתם ביי לא תונו מיינט מסתמא נאר מיין קינד און דם ריעך מיינט נאר א חבר וועם איך גלייך

קוקט טאקע אויס אז אין דיין תורה מיינט אנכי איך מעג אלעס (אפילו ארוישמירן הוצאת שם רע ברבים) און לא יהי' לך מיינט דו טארסט נישט ראטעווען דיין מוסד.

וואס זאגט דיין תורה בנוגע לא תונו איבער א טאטע וואס שיקט זיין קינד צו א מוסד וואו ער איז נישט איינגעשריבן כאטש ער ווייסט אז מען גייט פארשיקן דאס קינד?

השנאה מקלקלת השורה אדער איידעלער הנגיעות מקלקלת השורה
שטייט איינער און פארשעמט אידישע מיידלעך מיט בזיון אויף די גאסן ווי הונט און היות עס באלאנגט צי אייער חסידות מוז שוין זיין אז איך וויל אייך גאר באשמיצן און עכט מיינסטו אז ווען עס וואלט געווען ביי אונזער מוסד וואלט איך געזאגט פארקערט

אבער סאיז נישט אמת נעם אוועק אלע נגיעות און טראכט גראד ביטע

וויאזוי האט נאר יענער געזאגט: ער מעג טוהן און איך טאר נישט זאגן...

אן נגיעות, געפילן און ליארמען האט מען שוין געשריבן מערערע מאל. דו ביזט פון די איינציגסטע וואס קומען נאכאלץ שרייען און געוואלדעווען אן בכלל אדרעסירן די מציאות ביי דעם פאל. איך האב עטליכע מאל שוין געוואלט ענטפערן דיינע תגובות מיט די טרוקענע מציאות, אבער איך האב נישט געטראפן וואו דו זאלסט רעדן מציאות'דיג אז איך זאל קענען ענטפערן. לאמיר עס דעריבער טון אצינד, און נאכדעם וועלן מיר זעהן ווער עס טראכט גראד און ווער ס'שרייבט פון בלינדע שנאה:

- מוסדות סאטמאר לעיקוואוד (מהרי"י) מוטשען זיך זייער פינאנציעל. זיי האבן שוין איינמאל אונטערגעבראכן און זיך אפיציעל פארמאכט, און כאטש זיי האבן באוויזן זיך צוריקצושטעלן מוטשען זיי זיך זייער שטארק.
- זיי בעטן זייער די עלטערן צו באצאלן כאטש די שכר לימוד. (אגב, כ'ווייס נישט צו ס'איז נאכאלץ אזוי, אבער אריגינעל האבן זיי געבעטן היבש ווייניגער שכר לימוד פון די איינוואוינער פון די סאטמארע דעוועלאפמענטס, היות מען האט אן אחריות זיי צוצושטעלן א מוסד. מענטשן וואס וואוינען נישט אין די דעוועלאפמענטס פלעגן צאלן מער, כאטש נאכאלץ היבש ווייניגער ווי די אלגעמיינע שכ"ל פרייז אין לעיקוואוד.)
- אסאך עלטערן שטעלן זיך טאקע צו, וויסנדיג אז דאס געלט גייט אז זייערע קינדער זאלן האבן א מוסד, און זיי באצאלן צייטליך.
- טייל עלטערן מוטשען זיך מיט פרנסה און קענען נישט געהעריג באצאלן שכר לימוד. די עלטערן האבן אויסגעשמועסט זייער מצב מיט די הנהלה, און מען האט זיי געגעבן קארטלעך כאטש זיי האבן א באלאנס.
-טייל עלטערן איגנארירן פשוט יעדע פרואוו פון די הנהלה צו רעדן מיט זיי איבער די נושא. ס'נישט אז זיי צאלן נישט, נאר זיי פירן זיך צו די הנהלה ווי זיי וואלטן געווען אינדיאנער סקעמערס. די דאזיגע חיות רעות מאכן זיך די חשבון אז היות די הנהלה וועט ממילא נישט ארויסשטעלן די קינדער, קען מען זיי איגנארירן און שוין. איי די מוסד וועט אונטערברעכן? דאס איז דעם אדמיניסטראטאר'ס דאגה, נישט מיינס.
- זעענדיג אז ס'נישטא קיין אנדערע וועג צו ברענגען די עלטערן צום טיש - נאכאמאל, נישט צו באצאלן וואס זיי האבן נישט נאר פשוט עס אויסצושמועסן מיט זיי און זעהן וואס מ'קען יא טון - האט די הנהלה אהיימגעשיקט א צעטל צו די עלטערן אז זייערע קינדער וועלן נישט קענען אריינגיין אינ'ם מוסד.
- נאכ'ן באקומען די צעטל האבן די עלטערן געהאט דריי ברירות: מאכן א פאון קאל צו די הנהלה, לאזן די קינדער אין שטוב, אדער פשוט איגנארירן די צעטל און זיי שיקן כאילו לא הי'. די ערשטע מהלך וואלט זיי געשאנקען אן איינטריט קארטל און די קינדער וואלטן געקענט ווייטער גיין געהעריג אין סקול, די צווייטע מהלך וואלט זיי געלאזט בלייבן מיט זייער חיה'שקייט פון איגנארירן די הנהלה אבער וואלט כאטש געשפארט די בזיונות פאר די קינדער, און די דריטע מהלך וואלט אויסגעשטעלט די קינדער צו ביזי בזיונות כדי די עלטערן זאלן נאכדעם קענען ברעטשען מיט קראקאדיל טרערן אז מען איז מבזה קינדער.
- טייל עלטערן האבן אויסגעקליבן די דריטע מהלך, צו שיקן די קינדער כאטש זיי ווייסן אז מען גייט זיי מבזה זיין, אבי זיי זאלן קענען אנגיין מיט זייער חיה'אישקייט און רייטן אויף די מוסד עד כדי עס גענצליך פארשפארן.

זאגסטו אז על פי תורה האט די הנהלה געמוזט זיך ברעכן צו די געמיינע חיות רעות און אריינלאזן זייערע קינדער כאטש דאס קען באדייטן אז די קינדער צוזאמען מיט אלע אנדערע וועלן בקרוב בלייבן אויפ'ן גאס אנע מוסד (ווי שוין פאסירט אין די נישט ווייטע פארגאנגענהייט)? מעגליך. אבער עס איז אויך מעגליך אז על פי תורה האט די הנהלה א חיוב צו ראטעווען די מוסד דורך ווייזן פאר די חיות אז לא זו הדרך, מ'קען נישט רייטן אויפ'ן ציבור אן פרובירן זיך צוצושטעלן די מינימום. אויב פסק'נסטו אויס למעשה איין וועג אזש איינער וואס האלט פארקערט איז א רשע און רוצח, זייט'זשע ביטע מוחל און צייכנט צו מהיכן דנתנו. דיינע געפילן זענען נישט מאסגעבנד צו פסק'ענען אזעלכע הייקעלע שאלות.

און נאך איין זאך: אויב שעלטסטו אויף די הנהלה פאר'ן מבזה זיין די קינדער און דו זאגסט נישט קיין ווארט אויף די עלטערן וואס זענען די וועלכע האבן ביודעים אהינגעשיקט די קינדער וויסנדיג וואס עס ווארט זיי אפ כאטש זיי האבן געהאט צוויי אנדערע מעגליכקייטן (בעת וואס די הנהלה'ס אנדערע מעגליכקייט איז אפשליסן די מוסד), ביזטו א פארטייאישער קלאון וואס די איינציגסטע זאך וואס שטערט דיר איז אז דיין רבי האט נישט איבערגענומען גאנץ סאטמאר.

[מסתמא]

שאלה: ביסט שוין געווען אויף די צווייטע זייט? ביסט שוין געזיצן אויף די צווייטע זייט אויפן הנהלה בענקל?
תשובה: ניין, ברוך השם נישט! איזה חכם המכיר את מקומו. ווייסט וואס? דו דארפסט אויכעט נישט זיצן דארטן אויב דו קענסט עס נישט טון רשעות פריי. קענסט זיך אפזאגן.

שאלה: איך דארף צומאכן מיין מוסדות ווייל דו ווילסט נישט איך זאל טון רשעות????
תשובה: עס איז נישט ’דיינס’. דער אויבערשטער לאזט נישט טון רשעות. דער אויבערשטער דארף נישט דיין העלפ ’ער קען אליינס’.

דו ביסט נישט ’די מוסדות’. דו ביסט א גארנישט. אויב דו קענסט נישט טון זאכן רשעות פריי באדייט דאס אז דו ביסט נישט פיט פאר די פאזיציע. אויב דו זיצט ווייטער אויף די פאזיציע איז עס דיין תאוות השררה וואס איז דיך מעביר מדעתך ומדעת קונך. דריי נישט קיינעמס קאפ.

שאלה: אבער ר’ ליפא פריעדמאן האט געבעטן שכר לימוד.
תשובה: און במילא? מטאר נישט בעטן שכר לימוד? אגב, אסאך האט ער געהאלטן אפיציעל בחינם. און קענסט מיר ביטע ברענגען די נאמען פונעם אינגל אדער מיידל וועמען ער האט ארויסגעווארפן? עס איז נישטא!!!

אגב, איך קען עפעס א איד וועמענס פאסטן פלעגט זיין צו אינפארסירן אין עפעס א ישיבה גדולה אינעם לאנטש רום אז נאר בחורים מיט אן עסן קארטל זאלן מעגן עסן... סאיז געגאנגען מיט הענט. נאר ווער עס באצאלט! ער לייגט אראפ דאווענען’ס ווי אן עובד השם... אבער ער האט א שטוב מיט אפגעפארענע קינדער.

איך גיי עס זאגן נאכאמאל, אידיש בלוט איז נישט הפקר. אלעס קומט אהיים. קענסט זיין גערעכט ביז איבערמארגן. וק”ו בן בנו של ק”ו ווען דו ביסט נישט גערעכט.

ווילסט זיצן אויף מיין פאזיציע? ניין! נישט איך און נישט דו... לאמיר זיך ביידע אפזאגן... האסטע געהערט אזאנס??? גא-ט ב”ה דארף נישט קיינעמס הילף. טענקס פארן דאגה’נען.... דער אויבערשטער איז דיר שטארק מכיר טוב פארן אים ארויסהעלפן....

[זאנוויל ראזענבערג]

שאלה: איך דארף צומאכן מיין מוסדות ווייל דו ווילסט נישט איך זאל טון רשעות????
תשובה: עס איז נישט ’דיינס’. דער אויבערשטער לאזט נישט טון רשעות. דער אויבערשטער דארף נישט דיין העלפ ’ער קען אליינס’.

מיינד באגלינג. קרום. פאלש. ס'נאך זאלעך דער זאגן?!... ס'טע געהערט אזאנס. "איך האב נישט קיין פלאן אבער דו לאז די מוסד לויפן".

אפשר פארט אביסל הגיון? ס'וואלט געווען בעסער

[מסתמא]

שאלה: איך דארף צומאכן מיין מוסדות ווייל דו ווילסט נישט איך זאל טון רשעות????
תשובה: עס איז נישט ’דיינס’. דער אויבערשטער לאזט נישט טון רשעות. דער אויבערשטער דארף נישט דיין העלפ ’ער קען אליינס’.

מיינד באגלינג. קרום. פאלש. ס'נאך זאלעך דער זאגן?!... ס'טע געהערט אזאנס. "איך האב נישט קיין פלאן אבער דו לאז די מוסד לויפן".

אפשר פארט אביסל הגיון? ס'וואלט געווען בעסער

איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע

א איד אן קיין הארץ. א איד אן קיין פארשטאנד וואס דאס באדייט צושאקלען א צווייטע איד א קינד. א איד וואס זארגט נישט פאר א צווייטנס רוחניות עתיד. אזא סארט מענטש האט זעראו רעכט צו האבן סיי וועלכע שייכות מיט שררה

[Think and Thank]

שאלה: מעג אן אדמיניסטראטאר פארלאזן א מוסד און עס לאזן אויף אויף הפקר עד כדי פארשפארן (ווי שוין פאסירט אין די נישט ווייטע פארגאנגענהייט) ווייל טייל טאטעס רייטן דערויף?
תשובה: דאס דארף אויס'פסק'ענען א רב וואס קען די מציאות פון אלע צדדים און קען גוט הלכות אונאה און אלע אנדערע הלכות וואס זענען דא אינוואלווד. איינער וואס קען נישט נישט די מציאות און נישט די הלכה און שרייט רשע און רוצח אויף דעם אדמיניסטראטאר פאר'ן טון וואס ער קען און נישט לאזן די מוסד אויף הפקר, איז דא א שטארקע מעגליכקייט אז ער איז עובר אויף לשה"ר, הוצאת שם רע, מכנה שם לחבירו און נאך לאוין דאורייתא אום סאמע אלול.

[זאנוויל ראזענבערג]

אויב פאדערן שכר לימוד בכל התוקף הייסט שופך דם זיין, האסטו פארמאכט אלע מוסדות. כאפסט נישט? מאכסט א גזירת כלי' כ'מיין גזירת חינוך. ס'שרעקליך...

[מסתמא]

שאלה: מעג אן אדמיניסטראטאר פארלאזן א מוסד און עס לאזן אויף אויף הפקר עד כדי פארשפארן (ווי שוין פאסירט אין די נישט ווייטע פארגאנגענהייט) ווייל טייל טאטעס רייטן דערויף?
תשובה: דאס דארף אויס'פסק'ענען א רב וואס קען די מציאות פון אלע צדדים און קען גוט הלכות אונאה און אלע אנדערע הלכות וואס זענען דא אינוואלווד. איינער וואס קען נישט נישט די מציאות און נישט די הלכה און שרייט רשע און רוצח אויף דעם אדמיניסטראטאר פאר'ן טון וואס ער קען און נישט לאזן די מוסד אויף הפקר, איז דא א שטארקע מעגליכקייט אז ער איז עובר אויף לשה"ר, הוצאת שם רע, מכנה שם לחבירו און נאך לאוין דאורייתא אום סאמע אלול.

ווען אזא אדמינסטראטאר גייט יעדע זאך פרעגן א רב איז איין זאך. אויף ווי ווייט איך ווייס זאגן זיך רוב סאטמארע רבנים אפ פון די מוסדות אין זייער שטאט, ד.מ. אז עס האט גארנישט מיט זיי. און טאקע אין קר”י מהר”א און אין וויליאמסבורג מהרי”י פאסירט נישט די סארט זאכן, טאקע ווייל עס איז דא א רב און דעת תורה אויף יעדע ריר.

[מסתמא]

אויב פאדערן שכר לימוד בכל התוקף הייסט שופך דם זיין, האסטו פארמאכט אלע מוסדות. כאפסט נישט? מאכסט א גזירת כלי' כ'מיין גזירת חינוך. ס'שרעקליך...

מיר האבן שוין אויסגעשמועסט פריער, די ’בכל התוקף’, דא ליגט דער הונט באגראבן, וויאזוי גייט עס צו ווען א איד זאגט אין לי? וויפיל השפלה, בושות און טעראר דארף ער דורכגיין? עקזעקטלי ע”ז אנו דנין

[Think and Thank]

שאלה: איך דארף צומאכן מיין מוסדות ווייל דו ווילסט נישט איך זאל טון רשעות????
תשובה: עס איז נישט ’דיינס’. דער אויבערשטער לאזט נישט טון רשעות. דער אויבערשטער דארף נישט דיין העלפ ’ער קען אליינס’.

מיינד באגלינג. קרום. פאלש. ס'נאך זאלעך דער זאגן?!... ס'טע געהערט אזאנס. "איך האב נישט קיין פלאן אבער דו לאז די מוסד לויפן".

אפשר פארט אביסל הגיון? ס'וואלט געווען בעסער

איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע

די משנה אין מסכת מכות (ז.) דערציילט אז ר' טרפון און ר' עקיבא זענען אויפגעקומען מיט אן הלכה'דיגע פאטענט וויאזוי בית דין זאל קיינמאל נישט קענען הרג'ענען קיין עוברי עבירה.

לויט מסתמא איז אודאי דא א חיוב דאס איינצופירן. דא רעדט מען נישט פון ראטעווען פון בזיון נאר פון שפיכות דמים ממש! כל המקיים נפש אחת מישראל, לא תעמוד על דם ריעך און נאך אזאנע שארפע פסוקים. וואס איז אפילו די שאלה?!

קומט רבן שמעון בן גמליאל און שרייט ניין, "אף הן מרבין שופכי דמים בישראל!

מסתמא: איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע. אויב דו קענסט נישט פירן כלל ישראל אן הרג'ענען מענטשן, זיי מוחל טרעט אפ פון דיין נשיאות. דער אויבערשטער מוז נישט צוקומען צו דיר. כלל ישראל איז נישט באנקראט. אויב דו קענסט נישט פירן כלל ישראל אן רשעות און רציחה, טרעט אפ!

[וויענער חסיד]

ר סענדער דייטש איז אריינגעקומען און שול און געהערט וואו אן יונגערמאן טענעהט זיך אז די מוסדות זענען קאראפט סאיז דא פראגרעמס וכדומה האט ער איהם געפרעגט וויפיל קאסט דיין גראסערי ארדער דער יונגערמאן האט נישט געוואוסט זאגט אים ר סענדער דו קענסט נישט רעכענען דיין קליינע בודזשעט לאז פאר מיך די מיליאנען בודזשעט

[Think and Thank]

אויב פאדערן שכר לימוד בכל התוקף הייסט שופך דם זיין, האסטו פארמאכט אלע מוסדות. כאפסט נישט? מאכסט א גזירת כלי' כ'מיין גזירת חינוך. ס'שרעקליך...

מיר האבן שוין אויסגעשמועסט פריער, די ’בכל התוקף’, דא ליגט דער הונט באגראבן, וויאזוי גייט עס צו ווען א איד זאגט אין לי? וויפיל השפלה, בושות און טעראר דארף ער דורכגיין? עקזעקטלי ע”ז אנו דנין

הא? האסטו נישט פריער מדה געווען אז אן איש נאמן דערקלערט אלע דיינע השמצות אויף די אדמיניסטראטארן פון מוסדות מהרי"י לעיקוואוד כאילו זיי דערנידערן ווער ס'זאגט אז ער קען נישט באצאלן, זענען נישט אמת?

[מסתמא]

אויב פאדערן שכר לימוד בכל התוקף הייסט שופך דם זיין, האסטו פארמאכט אלע מוסדות. כאפסט נישט? מאכסט א גזירת כלי' כ'מיין גזירת חינוך. ס'שרעקליך...

מיר האבן שוין אויסגעשמועסט פריער, די ’בכל התוקף’, דא ליגט דער הונט באגראבן, וויאזוי גייט עס צו ווען א איד זאגט אין לי? וויפיל השפלה, בושות און טעראר דארף ער דורכגיין? עקזעקטלי ע”ז אנו דנין

הא? האסטו נישט פריער מדה געווען אז אן איש נאמן דערקלערט אלע דיינע השמצות אויף די אדמיניסטראטארן פון מוסדות מהרי"י לעיקוואוד כאילו זיי דערנידערן ווער ס'זאגט אז ער קען נישט באצאלן, זענען נישט אמת?

איך רעד דען ספעציפיש פון די מוסד? איך האב גראדע במחשבה צוויי אנדערע מוסדות’ער, אבער אינ’אמת’ן אריין איך רעד פון א ’נושא’ פון א ’קאנצעפט’, נישט פון איינעם ספעציפיש.
לדברי הרב @צולייגער איז דאס נישט די קעיס אין לעיקוואוד סאטמאר ונאמן עלי עדותו (ווי כאילו איינער קעירט צו איך גלייב יא אדער נישט...)

[מסתמא]

מיינד באגלינג. קרום. פאלש. ס'נאך זאלעך דער זאגן?!... ס'טע געהערט אזאנס. "איך האב נישט קיין פלאן אבער דו לאז די מוסד לויפן".

אפשר פארט אביסל הגיון? ס'וואלט געווען בעסער

איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע

די משנה אין מסכת מכות (ז.) דערציילט אז ר' טרפון און ר' עקיבא זענען אויפגעקומען מיט אן הלכה'דיגע פאטענט וויאזוי בית דין זאל קיינמאל נישט קענען הרג'ענען קיין עוברי עבירה.

לויט מסתמא איז אודאי דא א חיוב דאס איינצופירן. דא רעדט מען נישט פון ראטעווען פון בזיון נאר פון שפיכות דמים ממש! כל המקיים נפש אחת מישראל, לא תעמוד על דם ריעך און נאך אזאנע שארפע פסוקים. וואס איז אפילו די שאלה?!

קומט רבן שמעון בן גמליאל און שרייט ניין, "אף הן מרבין שופכי דמים בישראל!

מסתמא: איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע. אויב דו קענסט נישט פירן כלל ישראל אן הרג'ענען מענטשן, זיי מוחל טרעט אפ פון דיין נשיאות. דער אויבערשטער מוז נישט צוקומען צו דיר. כלל ישראל איז נישט באנקראט. אויב דו קענסט נישט פירן כלל ישראל אן רשעות און רציחה, טרעט אפ!

ווייסט אבער אויכעט אז טראץ דעם אלעם איז א בי”ד וואס הארגעט מער ווי איין מאל אין 70 יאר א קטלנית. שתשים סנהדרין אצל המזבח ווייל לא תניף עליו ברזל ווייל סאיז מרבה חיים און ברזל איז מקצר חיים - אלעס צו דערמאנען בי”ד נישט צו הארגענען. האלטן אן אויסנאם אויפן טיש בארעכטיגט נישט א הנהגת רציחה. איך מיין אז דאס איז פשוט עד למאוד. וא”כ אין הנידון דומה לראיה.

[זאנוויל ראזענבערג]

אויב פאדערן שכר לימוד בכל התוקף הייסט שופך דם זיין, האסטו פארמאכט אלע מוסדות. כאפסט נישט? מאכסט א גזירת כלי' כ'מיין גזירת חינוך. ס'שרעקליך...

מיר האבן שוין אויסגעשמועסט פריער, די ’בכל התוקף’, דא ליגט דער הונט באגראבן, וויאזוי גייט עס צו ווען א איד זאגט אין לי? וויפיל השפלה, בושות און טעראר דארף ער דורכגיין? עקזעקטלי ע”ז אנו דנין

ווילסט אז זאגן אין לי זאל גיין געשמירט איינס צוויי. אן קיין איבריגע פראגעס. כ'הער.

כ'בין ממש זעכער אז ווען א איד פון די געוועזענע לאנד כנען קומט צו דיר נאך געלט און בעט דיר א הונדערטער געסטו אים עס אויך גלייך. על אתר. ח"ו זאל נישט זיין קיין השפלה.

[Think and Thank]

מיר האבן שוין אויסגעשמועסט פריער, די ’בכל התוקף’, דא ליגט דער הונט באגראבן, וויאזוי גייט עס צו ווען א איד זאגט אין לי? וויפיל השפלה, בושות און טעראר דארף ער דורכגיין? עקזעקטלי ע”ז אנו דנין

הא? האסטו נישט פריער מדה געווען אז אן איש נאמן דערקלערט אלע דיינע השמצות אויף די אדמיניסטראטארן פון מוסדות מהרי"י לעיקוואוד כאילו זיי דערנידערן ווער ס'זאגט אז ער קען נישט באצאלן, זענען נישט אמת?

איך רעד דען ספעציפיש פון די מוסד? איך האב גראדע במחשבה צוויי אנדערע מוסדות’ער, אבער אינ’אמת’ן אריין איך רעד פון א ’נושא’ פון א ’קאנצעפט’, נישט פון איינעם ספעציפיש.
לדברי הרב @צולייגער איז דאס נישט די קעיס אין לעיקוואוד סאטמאר ונאמן עלי עדותו (ווי כאילו איינער קעירט צו איך גלייב יא אדער נישט...)

קודם כל יא, ס'דא מער ווי איינער וואס קעירט צו דו גלייבסט אדער נישט...

און צום עצם שמועס, עס האט זיך מיר געדאכט אז דו ביזט צוריקגעפארן צו די ספעציפישע מוסד. אז דו רעדסט בכלליות, איז ליידער באמת דא מוסדות וואס פירן זיך טאקע מיט א רשעות שאין כדוגמתו. זייענדיג עוסק אין חינוך האב איך ליידער מיטגעהאלטן פונדערנאט צופיל אזעלכע פרשיות, אריינגערעכנט מוסדות ווי דער ראש ישיבה אדער אפילו רבי איז ווי געבינדן די הענט ווען עס קומט דערצו. פארט אבער איז נישט ריכטיג אראפצושטעלן א כלל כאילו מען טאר קיינמאל נישט נעמען שארפע שריט, היות עס זענען דא פעלער ווי מען מעג און מען מוז.

[Think and Thank]

איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע

די משנה אין מסכת מכות (ז.) דערציילט אז ר' טרפון און ר' עקיבא זענען אויפגעקומען מיט אן הלכה'דיגע פאטענט וויאזוי בית דין זאל קיינמאל נישט קענען הרג'ענען קיין עוברי עבירה.

לויט מסתמא איז אודאי דא א חיוב דאס איינצופירן. דא רעדט מען נישט פון ראטעווען פון בזיון נאר פון שפיכות דמים ממש! כל המקיים נפש אחת מישראל, לא תעמוד על דם ריעך און נאך אזאנע שארפע פסוקים. וואס איז אפילו די שאלה?!

קומט רבן שמעון בן גמליאל און שרייט ניין, "אף הן מרבין שופכי דמים בישראל!

מסתמא: איינעם וועמענס הגיון ערלויבט אים שופך דם זיין האט נישט צו זיצן אויף א שררה פאזיציע. משה רבינו האט באקומען זיין פאזיציע ביים רחמנות האבן אויף אן ענימל, אן אנטלאפענע שעפעלע. אויב דו קענסט נישט פירן כלל ישראל אן הרג'ענען מענטשן, זיי מוחל טרעט אפ פון דיין נשיאות. דער אויבערשטער מוז נישט צוקומען צו דיר. כלל ישראל איז נישט באנקראט. אויב דו קענסט נישט פירן כלל ישראל אן רשעות און רציחה, טרעט אפ!

ווייסט אבער אויכעט אז טראץ דעם אלעם איז א בי”ד וואס הארגעט מער ווי איין מאל אין 70 יאר א קטלנית. שתשים סנהדרין אצל המזבח ווייל לא תניף עליו ברזל ווייל סאיז מרבה חיים און ברזל איז מקצר חיים - אלעס צו דערמאנען בי”ד נישט צו הארגענען. האלטן אן אויסנאם אויפן טיש בארעכטיגט נישט א הנהגת רציחה. איך מיין אז דאס איז פשוט עד למאוד. וא”כ אין הנידון דומה לראיה.

קיינער דא איז נישט מחולק אז מיט עניני רציחה מוז מען זיך אומגיין מיט אן אויסטערלישע זהירות. די נקודה איז נאר געווען אז שרייען 'מ'טאר קיינמאל קיינמאל נישט הרג'ענען' קען גאר דאס אליין זיין רציחה.

[מסתמא]

הא? האסטו נישט פריער מדה געווען אז אן איש נאמן דערקלערט אלע דיינע השמצות אויף די אדמיניסטראטארן פון מוסדות מהרי"י לעיקוואוד כאילו זיי דערנידערן ווער ס'זאגט אז ער קען נישט באצאלן, זענען נישט אמת?

איך רעד דען ספעציפיש פון די מוסד? איך האב גראדע במחשבה צוויי אנדערע מוסדות’ער, אבער אינ’אמת’ן אריין איך רעד פון א ’נושא’ פון א ’קאנצעפט’, נישט פון איינעם ספעציפיש.
לדברי הרב @צולייגער איז דאס נישט די קעיס אין לעיקוואוד סאטמאר ונאמן עלי עדותו (ווי כאילו איינער קעירט צו איך גלייב יא אדער נישט...)

קודם כל יא, ס'דא מער ווי איינער וואס קעירט צו דו גלייבסט אדער נישט...

אויב אזוי זייט וויסן אז איך קען ר’ @צולייגער אין ריעל לייף, איך גלייב אים 100% פראצענט.

[וויענער חסיד]

איך בין א כולל יונגערמאן איך האב וואוטשערס און די מוסד האט האט געפאדערט 6000 דאלער קרן הבנין און נישט געלאזט קומען אהן דעם ססאונד וואו זיי טוען וואס זיי ווילען

[שינאווער]

איך בין א כולל יונגערמאן איך האב וואוטשערס און די מוסד האט האט געפאדערט 6000 דאלער קרן הבנין און נישט געלאזט קומען אהן דעם ססאונד וואו זיי טוען וואס זיי ווילען

וואו וואוינסטו? אויב איך מעג פרעגן